వర్తకుల నుంచి పాలకులుగా బ్రిటిష్ – విభజించి పాలించు, ప్లాసీ, సైన్య సహాయక సంధి, డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ లాప్స్ (Divide and Rule)
Free practice MCQs with answers and explanations for వర్తకుల నుంచి పాలకులుగా బ్రిటిష్ – విభజించి పాలించు, ప్లాసీ, సైన్య సహాయక సంధి, డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ లాప్స్ (Divide and Rule) in భారతదేశంలో వలస యుగం (The Colonial Era in India). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
ప్లాసీ యుద్ధం ఏ సంవత్సరంలో జరిగింది?
A. 1707
B. 1764
C. 1757
D. 1857
Answer & explanation
Correct: C — 1757
ప్లాసీ యుద్ధం 1757లో రాబర్ట్ క్లైవ్ నాయకత్వంలోని ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, బెంగాల్ నవాబు సిరాజ్-ఉద్-దౌలా మధ్య జరిగింది. 1857 మహా తిరుగుబాటు సంవత్సరం; 1764 బక్సర్ యుద్ధ కాలం; 1707 ఔరంగజేబు మరణ సంవత్సరం – వీటితో కలపకూడదు.
ప్లాసీ యుద్ధంలో బ్రిటిష్‌వారితో కుట్ర చేసిన నవాబు సైన్యాధిపతి ఎవరు?
A. మీర్ ఖాసిం
B. నానా సాహెబ్
C. తాత్యా తోపే
D. మీర్ జాఫర్
Answer & explanation
Correct: D — మీర్ జాఫర్
క్లైవ్ నవాబు సైన్యాధిపతి మీర్ జాఫర్‌ను నవాబు పదవి ఆశ చూపి తన వైపుకు తిప్పుకున్నాడు; అతని దళాలు యుద్ధంలో పక్కన నిలిచాయి. అందుకే మీర్ జాఫర్ అంటే ద్రోహి అనే అర్థం. నానా సాహెబ్, తాత్యా తోపే 1857 తిరుగుబాటు నాయకులు.
సహజ మగ వారసుడు లేకుండా పాలకుడు మరణిస్తే సంస్థానాన్ని విలీనం చేసుకునే బ్రిటిష్ విధానం ఏది?
A. సైన్య సహాయక సంధి
B. డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ లాప్స్
C. వెర్నాక్యులర్ ప్రెస్ చట్టం
D. శాశ్వత శిస్తు విధానం
Answer & explanation
Correct: B — డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ లాప్స్
డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ లాప్స్ ప్రకారం సహజ మగ వారసుడు లేని పాలకుడి సంస్థానం కంపెనీలో విలీనమయ్యేది; దత్తత సంప్రదాయాన్ని ఇది పట్టించుకోలేదు. సైన్య సహాయక సంధిలో రెసిడెంట్ను, బ్రిటిష్ సైన్యాన్ని పోషించే నిబంధన ఉంటుంది, విలీనం ఉండదు.
సైన్య సహాయక సంధి (Subsidiary Alliance) గురించి సరైనది ఏది?
A. బ్రిటిష్‌వారు సైన్యాన్ని సొంత ఖర్చుతో నిర్వహిస్తారు
B. సంస్థానాలు స్వతంత్ర విదేశాంగ విధానం నడపవచ్చు
C. మగ వారసుడు లేకుంటే రాజ్యం విలీనం అవుతుంది
D. పాలకుడు తన ఖర్చుతో బ్రిటిష్ సైన్యాన్ని పోషించాలి, విదేశీ సంబంధాలు బ్రిటిష్ ద్వారానే నడపాలి
Answer & explanation
Correct: D — పాలకుడు తన ఖర్చుతో బ్రిటిష్ సైన్యాన్ని పోషించాలి, విదేశీ సంబంధాలు బ్రిటిష్ ద్వారానే నడపాలి
సైన్య సహాయక సంధిలో రెసిడెంట్ ఆస్థానంలో ఉంటాడు; బ్రిటిష్ సైన్య ఖర్చు పాలకునిదే; విదేశీ సంబంధాలు బ్రిటిష్ చేతిలో. విలీన నిబంధన డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ లాప్స్‌కు చెందినది. ఈ విధానం బ్రిటిష్‌కు "చౌక సామ్రాజ్యం" ఇచ్చింది.
బ్రిటిష్‌వారితో 1798లో సైన్య సహాయక సంధిలో తొలి వారిలో చేరిన సంస్థానం ఏది?
A. హైదరాబాద్
B. ట్రావెన్‌కోర్
C. పంజాబ్
D. ఝాన్సీ
Answer & explanation
Correct: A — హైదరాబాద్
పాఠం ప్రకారం హైదరాబాద్ పాలకుడు 1798లో సైన్య సహాయక సంధిలో చేరిన మొదటివారిలో ఒకడు. ట్రావెన్‌కోర్ పెద్ద సంస్థానంగా పేర్కొన్నా దానికి సంధి తేదీ ఇవ్వలేదు; పంజాబ్‌ను 1848–49లో కంపెనీ విలీనం చేసుకుంది; ఝాన్సీ డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ లాప్స్ ప్రభావానికి గురైన రాజ్యం.
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి.
1. ప్లాసీ యుద్ధంలో మీర్ జాఫర్ దళాలు నవాబు సైన్యంలో అధిక భాగం.
2. డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ లాప్స్ దత్తత సంప్రదాయాన్ని పట్టించుకోలేదు.
సరైనవి ఏవి?
A. 1 మాత్రమే
B. 2 మాత్రమే
C. 1, 2 రెండూ
D. రెండూ కాదు
Answer & explanation
Correct: C — 1, 2 రెండూ
రెండు వాక్యాలూ సరైనవి. నవాబు సైన్యంలో అధిక భాగమైన మీర్ జాఫర్ దళాలు పక్కన నిలవడంతో కంపెనీ గెలిచింది. అలాగే డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ లాప్స్ మగ వారసుడు లేని రాజ్యాన్ని విలీనం చేసి హిందూ దత్తత సంప్రదాయాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా విస్మరించింది. కాబట్టి "రెండూ" సమాధానం.
కింది సంఘటనలను కాలక్రమంలో అమర్చండి.
A. ప్లాసీ యుద్ధం B. కొలాచెల్ యుద్ధం C. హైదరాబాద్ సైన్య సహాయక సంధి D. కర్నాటక యుద్ధాల ఆరంభం
A. D, B, A, C
B. B, D, A, C
C. A, B, D, C
D. D, A, B, C
Answer & explanation
Correct: B — B, D, A, C
కొలాచెల్ యుద్ధం 1741, కర్నాటక యుద్ధాల ఆరంభం 1746, ప్లాసీ 1757, హైదరాబాద్ సైన్య సహాయక సంధి 1798. కాబట్టి సరైన క్రమం B, D, A, C. ఇతర క్రమాలు కొలాచెల్‌ను, కర్నాటక యుద్ధాలను తారుమారు చేశాయి లేదా ప్లాసీని ముందు పెట్టాయి.