కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రం, సప్తాంగ సిద్ధాంతం (Arthashastra and Saptanga)
Free practice MCQs with answers and explanations for కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రం, సప్తాంగ సిద్ధాంతం (Arthashastra and Saptanga) in సామ్రాజ్యాల ఆవిర్భావం (The Rise of Empires). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
కౌటిల్యుని సప్తాంగ సిద్ధాంతంలో 'కోశ' అంటే ఏమిటి?
A. కోటలున్న నగరాలు
B. మిత్ర రాజ్యాలు
C. మంత్రులు
D. రాజ్య ఖజానా / సంపద
Answer & explanation
Correct: D — రాజ్య ఖజానా / సంపద
సప్తాంగాల్లో కోశ అంటే రాజ్య ఖజానా లేదా సంపద. కోటలున్న పట్టణాలు, నగరాలు దుర్గ; మిత్రులు మిత్ర; కౌన్సిలర్లు, మంత్రులు, ఉన్నతాధికారులు అమాత్య. ఈ ఏడు భాగాలు కలిసి స్థిరమైన, సురక్షితమైన, సంపన్నమైన రాజ్యాన్ని నిర్మించాలని కౌటిల్యుడు చెప్పాడు.
కౌటిల్యుడు అర్థశాస్త్రం రచించాడు – దాని అక్షరార్థం పాలన, ఆర్థిక విషయాల శాస్త్రం; ఇందులో రక్షణ, ఆర్థిక వ్యవస్థ, న్యాయం, పట్టణ ప్రణాళిక, వ్యవసాయం, సంక్షేమం గురించి సూత్రాలు ఉన్నాయి. అష్టాధ్యాయి పాణిని, ఇండికా మెగస్తనీస్ రచనలు; సత్యమేవ జయతే ముండకోపనిషత్ నుండి.
కౌటిల్యుని ప్రకారం రాజు గ్రామీణ ప్రాంతాలపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ ఎందుకు చూపాలి?
A. గ్రామాల్లోనే రాజధానులు ఉండేవి కాబట్టి
B. శక్తి గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి వస్తుంది – అదే సమస్త ఆర్థిక కార్యకలాపాల మూలం
C. గ్రామీణులు పన్నులు చెల్లించేవారు కాదు కాబట్టి
D. గ్రామాల్లో విదేశీ వ్యాపారులు ఉండేవారు కాబట్టి
Answer & explanation
Correct: B — శక్తి గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి వస్తుంది – అదే సమస్త ఆర్థిక కార్యకలాపాల మూలం
కౌటిల్యుని ప్రకారం రాజు ప్రజల సంక్షేమాన్ని ప్రోత్సహించి శక్తి పెంచుకోవాలి; ఎందుకంటే శక్తి గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండే వస్తుంది, అదే సమస్త ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు మూలం. కట్టలు, రోడ్ల వంతెనలు కట్టేవారికి, గ్రామాలను అందంగా తీర్చిదిద్దేవారికి ప్రత్యేక ప్రోత్సాహం ఇవ్వాలన్నాడు. మిగిలిన కారణాలు పాఠంలో లేవు.
సప్తాంగాలు – అర్థాలు జతపరచండి:
A. అమాత్య B. జనపద C. దుర్గ D. మిత్ర
1. కోటలున్న పట్టణాలు, నగరాలు 2. మిత్రులు 3. మంత్రులు, ఉన్నతాధికారులు 4. భూభాగం, జనాభా
A. A-3, B-4, C-1, D-2
B. A-4, B-3, C-1, D-2
C. A-3, B-1, C-4, D-2
D. A-3, B-4, C-2, D-1
Answer & explanation
Correct: A — A-3, B-4, C-1, D-2
కౌటిల్యుని సప్తాంగాల్లో అమాత్య = కౌన్సిలర్లు, మంత్రులు, ఉన్నతాధికారులు (A-3); జనపద = రాజ్య భూభాగం, దానిలోని జనాభా (B-4); దుర్గ = కోటలతో రక్షించిన పట్టణాలు, నగరాలు (C-1); మిత్ర = మిత్రులు (D-2). మిగిలిన మూడు అంగాలు స్వామి (రాజు), కోశ (ఖజానా), దండ (రక్షణ దళాలు).
సప్తాంగాలు ఏడు: స్వామి (రాజు), అమాత్య (మంత్రులు), జనపద (భూభాగం-జనాభా), దుర్గ (కోటలున్న నగరాలు), కోశ (ఖజానా), దండ (రక్షణ, శాంతిభద్రతల దళాలు), మిత్ర (మిత్రులు). శ్రేణి అంటే వ్యాపారులు, చేతివృత్తుల సంఘం – అది సప్తాంగాల్లో లేదు.
నిశ్చితం (A): కౌటిల్యుని పాలనా తత్వం ప్రకారం రాజు ఎంత శక్తివంతుడైనా ప్రజల ప్రయోజనాలకే తొలి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
కారణం (R): 'ప్రజల ఆనందంలోనే రాజు ఆనందం, వారి సంక్షేమంలోనే అతని సంక్షేమం' అని కౌటిల్యుడు చెప్పాడు.
A. A, R రెండూ సరైనవి; కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు
B. A సరైనది, R తప్పు
C. A, R రెండూ సరైనవి; R అనేది A కు సరైన వివరణ
D. A తప్పు, R సరైనది
Answer & explanation
Correct: C — A, R రెండూ సరైనవి; R అనేది A కు సరైన వివరణ
కౌటిల్యుని కేంద్ర పాలనా తత్వం – ప్రజల ఆనందంలోనే రాజు ఆనందం, వారి సంక్షేమంలోనే అతని సంక్షేమం; తనకు నచ్చేది కాక ప్రజలకు మేలు చేసేదే మంచిదని రాజు భావించాలి. ఈ సూత్రం నుండే రాజు ప్రజల ప్రయోజనాలకు తొలి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలనే నిర్ధారణ వస్తుంది – కాబట్టి R అనేది A కు సరైన వివరణ.