కాగితపు కరెన్సీ, ముఖ విలువలు, భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (Paper Money and RBI)
Free practice MCQs with answers and explanations for కాగితపు కరెన్సీ, ముఖ విలువలు, భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (Paper Money and RBI) in వస్తు మార్పిడి నుండి ద్రవ్యం వరకు (From Barter to Money). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
కాగితపు ద్రవ్యాన్ని మొదటగా ఏ దేశంలో వాడారు?
A. చైనా
B. భారతదేశం
C. ఇంగ్లాండ్
D. రోమ్
Answer & explanation
Correct: A — చైనా
కాగితపు ద్రవ్యం (కరెన్సీ నోటు) మొదట చైనాలో వాడుకలోకి వచ్చిందని, భారతదేశంలో 18వ శతాబ్దం చివరి భాగంలో ప్రవేశపెట్టారని పాఠ్యపుస్తకం చెబుతుంది. రోమ్ బంగారు నాణేలకు ప్రసిద్ధి – అవి పుదుక్కోట్టైలో దొరికాయి; ఇంగ్లాండ్ తొలి దేశం కాదు.
భారతదేశంలో కరెన్సీని జారీ చేసే ఏకైక చట్టబద్ధమైన సంస్థ ఏది?
A. భారత స్టేట్ బ్యాంక్ (SBI)
B. బ్యాంక్ ఆఫ్ బెంగాల్
C. ఆర్థిక సంఘం
D. భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI)
Answer & explanation
Correct: D — భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI)
నేడు భారత్‌లో కరెన్సీ జారీని నియంత్రించే కేంద్ర అధికార సంస్థ RBI; RBI తప్ప మరెవరూ కరెన్సీ జారీ చేయడం చట్టబద్ధం కాదు. బ్యాంక్ ఆఫ్ బెంగాల్ వలస కాలంలో ఏకముఖ నోట్లు విడుదల చేసింది, కానీ నేడు జారీ అధికారం లేదు; SBI వాణిజ్య బ్యాంకు.
కాగితపు ద్రవ్యం అవసరం ఏర్పడటానికి పాఠ్యపుస్తకం చెప్పిన కారణం ఏది?
A. లోహాలు పూర్తిగా అయిపోవడం
B. నాణేలపై రాజుల బొమ్మలు నిషేధించడం
C. పెద్ద సంఖ్యలో నాణేలు మోసుకెళ్లడం, దాచడం కష్టమవడం
D. వస్తు మార్పిడి మళ్లీ మొదలవడం
Answer & explanation
Correct: C — పెద్ద సంఖ్యలో నాణేలు మోసుకెళ్లడం, దాచడం కష్టమవడం
కూరగాయల నుంచి భూమి వరకు అన్నింటికీ నాణేలు వాడటంతో పెద్ద సంఖ్యలో నాణేలు తీసుకెళ్లడం, నిల్వ చేయడం సమస్యగా మారింది; మెరుగైన ప్రత్యామ్నాయ అన్వేషణ కాగితపు ద్రవ్యంతో ముగిసింది. లోహాలు అయిపోవడం, బొమ్మల నిషేధం వంటి కారణాలు పాఠంలో లేవు.
బ్యాంక్ ఆఫ్ బెంగాల్ విడుదల చేసిన తొలి నోట్ల ప్రత్యేకతగా పాఠ్యపుస్తకం పేర్కొన్నది ఏది?
A. అవి ప్లాస్టిక్ నోట్లు
B. అవి ఏకముఖ నోట్లు (Uniface notes)
C. వాటిపై QR కోడ్ ఉంది
D. అవి ₹2000 నోట్లు
Answer & explanation
Correct: B — అవి ఏకముఖ నోట్లు (Uniface notes)
చిత్రం 9.15లో బ్యాంక్ ఆఫ్ బెంగాల్ ఏకముఖ నోట్లు (ఒక వైపు మాత్రమే ముద్రణ), బ్యాంక్ ఆఫ్ బాంబే పది రూపాయల నోటు చూపారు; ఆధారం RBI. ప్లాస్టిక్ నోట్లు, QR కోడ్ ఆధునిక భావనలు; ₹2000 నోటుకు ఆ కాలంతో సంబంధం లేదు.
పాఠ్యపుస్తకం ప్రకారం ‘కరెన్సీ’ (Currency) సరైన నిర్వచనం ఏది?
A. నాణేలను తయారుచేసే కేంద్రం
B. రెండు లోహాల కలయిక
C. ఒక నిర్దిష్ట దేశంలో వాడే ద్రవ్య వ్యవస్థ
D. వస్తువులను నేరుగా మార్చుకునే విధానం
Answer & explanation
Correct: C — ఒక నిర్దిష్ట దేశంలో వాడే ద్రవ్య వ్యవస్థ
కరెన్సీ అంటే ఒక నిర్దిష్ట దేశంలో వాడే ద్రవ్య వ్యవస్థ – ఉదా: రూపాయి పేరుతో భారత్‌లో వాడే నాణేలు, నోట్లు భారత కరెన్సీ. నాణేల తయారీ కేంద్రం టంకశాల, లోహాల కలయిక మిశ్రమ లోహం, వస్తువులను నేరుగా మార్చుకోవడం వస్తు మార్పిడి – ఇవి వేర్వేరు భావనలు.
కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రం ప్రకారం పొరుగువారికి సహాయం చేయడంలో విఫలమైతే జరిమానా 100 పణాలు, వార్షిక జీతం 60 పణాలు. దీని నుంచి తీసుకోదగిన సరైన నిర్ధారణ ఏది?
A. పణం విలువ చాలా తక్కువ, జరిమానాకు అర్థం లేదు
B. జీతాలు ధాన్యంలో ఇవ్వడం నిషేధం
C. పరస్పర సహాయం అనే సామాజిక విలువకు ఏడాది జీతం కంటే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు
D. జరిమానాలు నాణేలతో కాకుండా ధాన్యంతో వసూలు చేసేవారు
Answer & explanation
Correct: C — పరస్పర సహాయం అనే సామాజిక విలువకు ఏడాది జీతం కంటే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు
ఏడాది జీతం 60 పణాలైతే, పొరుగువారికి సాయం చేయకపోతే 100 పణాల జరిమానా – అంటే ఏడాదిన్నర జీతానికి పైగా. ఇది పరస్పర సహాయాన్ని బలంగా ప్రోత్సహించిందని తెలుపుతుంది. పైగా 60 పణాల జీతానికి బదులు రోజుకు ఒక ఆఢకం (సుమారు 3 కిలోల) ధాన్యం ఇవ్వవచ్చని చెప్పడం – ధాన్య జీతం నిషేధం కాదని, పణానికి గణనీయమైన విలువ ఉందని చూపుతుంది.
వ్యాఖ్యలు: (1) భారత కరెన్సీ నోట్ల ముఖ విలువల్లో ₹200 కూడా ఉంది (2) చిన్న ముఖ విలువలకు నాణేలు, పెద్ద ముఖ విలువలకు నోట్లు వాడతారు (3) RBI తో పాటు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కూడా చట్టబద్ధంగా కరెన్సీ జారీ చేయవచ్చు. సరైనవి ఏవి?
A. 2, 3 మాత్రమే
B. 1, 2 మాత్రమే
C. 1, 3 మాత్రమే
D. 1, 2, 3
Answer & explanation
Correct: B — 1, 2 మాత్రమే
పాఠ్యపుస్తకం జాబితాలో ₹10, ₹20, ₹50, ₹100, ₹200, ₹500 నోట్లు ఉన్నాయి (1 సరైనది); చిన్న విలువలకు నాణేలు, పెద్ద విలువలకు కాగితపు కరెన్సీ (2 సరైనది). RBI తప్ప మరెవరూ కరెన్సీ జారీ చేయడం చట్టబద్ధం కాదు – రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకూ ఆ అధికారం లేదు, కాబట్టి 3 తప్పు.