సముద్రాలు & ఖండాలు (Oceans and Continents)

గ్లోబును తిప్పి చూసినా, చంద్రుని నుండి తీసిన భూమి చిత్రం చూసినా ఎక్కువగా కనిపించే రంగు నీలం. ఆ నీలి రంగు నీటిని సూచిస్తుంది. అందుకే భూమిని 'నీలి గ్రహం' (Blue Planet) అంటారు.

• నీరు – భూమి నిష్పత్తి: భూమి ఉపరితలంలో దాదాపు మూడు వంతులు (three-fourths) నీటితో కప్పబడి ఉంది. భూభాగం నాలుగో వంతు (one-fourth) కంటే కొంచెం ఎక్కువ మాత్రమే.
• నీలి గ్రహం పేరు: అంతరిక్షం నుండి భూమి ఎక్కువగా నీలంగా కనిపిస్తుంది. తొలి వ్యోమగాములు (astronauts) ప్రేమగా భూమిని 'నీలి గ్రహం' అని పిలిచారు.
• మహాసముద్రం (Ocean): గ్లోబుపై కనిపించే అతిపెద్ద నీటి వనరులు.
• ఖండం (Continent): పెద్ద, విశాలమైన, నిరంతరంగా వ్యాపించిన భూభాగం (large continuous expanse of land). భూమి చిత్రంలో గోధుమ రంగులో కనిపిస్తుంది.
• ప్రాముఖ్యత: మహాసముద్రాలు, ఖండాలు రెండూ భూమి శీతోష్ణస్థితిని (climate) నిర్ణయిస్తాయి. మొక్కలు, జంతువులు, మనుషుల జీవితం – అన్నింటిపై వీటి ప్రభావం ఉంటుంది. మన చరిత్ర, సంస్కృతి, రోజువారీ జీవితంలో కూడా ఈ ప్రభావం కనిపిస్తుంది.
• భారత నౌకాదళ నినాదం: భారత నౌకాదళం (Indian Navy) చిహ్నంలో 'శం నో వరుణః' (Sham no Varunah) అనే నినాదం ఉంది. అర్థం – 'ఓ వరుణా, మాకు శుభం కలిగించు'. వరుణుడు సముద్రాలు, ఆకాశం, నీటితో సంబంధమున్న వేద కాలపు దేవత.
• భూమి చిత్రంలో తెల్లని ఆకారాలు: అవి పెద్ద మేఘ సమూహాలు. ఇవి ఖండాలకు వర్షం తెస్తాయి.

మహాసముద్రాలు, ఖండాలు భూమిపై సమానంగా పంపిణీ కాలేదు. ఉత్తర అర్ధగోళం (Northern Hemisphere), దక్షిణ అర్ధగోళం (Southern Hemisphere) లను పోల్చితే ఈ తేడా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

• అసమాన పంపిణీ: ఉత్తర అర్ధగోళంలో భూభాగం ఎక్కువ. దక్షిణ అర్ధగోళంలో నీరు ఎక్కువ. అందుకే దక్షిణ అర్ధగోళాన్ని నీటి అర్ధగోళం అని, ఉత్తర అర్ధగోళాన్ని భూ అర్ధగోళం అని కూడా అంటారు.
• ధ్రువాల నుండి గీసిన పటాలు: పాఠంలోని రెండు పటాలు ధ్రువాలను మధ్యలో ఉంచి గీసినవి. అందులో వృత్తాకార గీతలు అక్షాంశాలు, ధ్రువాల నుండి బయటకు వెళ్ళే గీతలు రేఖాంశాలు.
• సముద్ర భాగాల పేర్లు: మహాసముద్రాలకు చిన్న విస్తరణలు (extensions) ఉంటాయి – సముద్రం (Sea), అఖాతం (Bay), సింధుశాఖ (Gulf) మొదలైనవి.
• ఉప్పు నీరు: భూమిపై లభించే నీటిలో ఎక్కువ భాగం మహాసముద్రాల్లోనే ఉంది. కానీ ఈ సముద్రపు నీరు ఉప్పగా ఉంటుంది. మనుషులతో సహా చాలా భూచర జంతువులు దాన్ని తాగలేవు.
• మంచినీరు (Freshwater): భూమిపై ఉన్న మొత్తం నీటిలో చాలా చిన్న భాగం మాత్రమే. ఇది ఇక్కడ లభిస్తుంది:
• హిమానీనదాలు (Glaciers)
• నదులు, సరస్సులు
• వాతావరణం (Atmosphere – ఆవిరి రూపంలో)
• భూమి లోపల – దీన్ని భూగర్భ జలం (Groundwater) అంటారు.
• నీటి కొరత (Water Scarcity): భూమిపై నీరు ఎక్కువగా ఉన్నా, తాగడానికి, వాడుకోవడానికి పనికొచ్చే మంచినీరు తక్కువ. అందుకే 'నీటి సంక్షోభం' గురించి మాట్లాడుతారు. నీటిని పొదుపు చేయడం మన బాధ్యత.

ప్రపంచ పటంలో ఐదు మహాసముద్రాలు కనిపిస్తాయి. పటంలో వాటి మధ్య గీతలు గీసినా, నిజానికి అవన్నీ ఒకదానితో ఒకటి కలిసి ఉన్నాయి.

• ఐదు మహాసముద్రాలు: పసిఫిక్ (Pacific), అట్లాంటిక్ (Atlantic), హిందూ (Indian), ఆర్కిటిక్ (Arctic), దక్షిణ (Southern లేదా Antarctic) మహాసముద్రం.
• పరిమాణ క్రమం (పెద్ద నుండి చిన్న):
  1. 1. పసిఫిక్ మహాసముద్రం – అన్నింటికంటే పెద్దది
  2. 2. అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం
  3. 3. హిందూ మహాసముద్రం
  4. 4. దక్షిణ మహాసముద్రం
  5. 5. ఆర్కిటిక్ మహాసముద్రం – అన్నింటికంటే చిన్నది
• మహాసముద్రాలు అనుసంధానమై ఉన్నాయి: పటంలో వాటిని విడదీసే గీతలు కేవలం ఒప్పందాలు (conventions) మాత్రమే. ప్రకృతి ఈ సరిహద్దులను పాటించదు. సముద్రపు నీరు ఒక మహాసముద్రం నుండి మరోదానికి నిరంతరం ప్రవహిస్తుంది.
• ముఖ్య పదాలు:
  1. సముద్ర (Marine): మహాసముద్రాలు, సముద్రాలకు సంబంధించినది లేదా వాటిలో కనిపించేది.
  2. వృక్ష సంపద (Flora): ఒక ప్రాంతంలోని లేదా ఒక కాలంలోని మొక్కల జీవం.
  3. జంతు సంపద (Fauna): ఒక ప్రాంతంలోని లేదా ఒక కాలంలోని జంతు జీవం.
• సముద్ర జీవ వైవిధ్యం: అనేక మొక్కలు, జంతు జాతులు ఒకటి కంటే ఎక్కువ మహాసముద్రాల్లో కనిపిస్తాయి.
• సముద్ర వృక్షాలు: ఆల్గే (Algae) అనే చిన్న మొక్కలు, అన్ని రకాల సముద్రపు నాచు (Seaweeds).
• సముద్ర జంతువులు: వేల జాతుల రంగురంగుల చేపలు, డాల్ఫిన్‌లు, తిమింగలాలు (whales), లోతు సముద్రపు వింత జీవులు.
• సూర్యకాంతి పడే పై భాగం నుండి చీకటి లోతుల వరకు ప్రతి భాగంలో వేర్వేరు జీవులు ఉంటాయి.

హిందూ మహాసముద్రం (Indian Ocean) ప్రపంచంలో మూడవ అతిపెద్ద మహాసముద్రం. మన దేశానికి మూడు వైపులా దీని భాగాలు ఉన్నాయి. మన వ్యవసాయానికి ప్రాణమైన వర్షాలు కూడా ఈ సముద్రం నుండే వస్తాయి.

• హిందూ మహాసముద్రం సరిహద్దులు:
  1. ఉత్తరాన – ఆసియా ఖండం
  2. పడమరన – ఆఫ్రికా ఖండం
  3. తూర్పున – ఆస్ట్రేలియా ఖండం
  4. దక్షిణాన – దక్షిణ మహాసముద్రం
• భారతదేశానికి ఇరువైపులా:
  1. పడమర వైపు – అరేబియా సముద్రం (Arabian Sea)
  2. తూర్పు వైపు – బంగాళాఖాతం (Bay of Bengal)
  3. ఈ రెండూ హిందూ మహాసముద్రంలోని భాగాలే.
• ఒక దేశం పేరుతో ఉన్న మహాసముద్రం: హిందూ మహాసముద్రం ఒక దేశం (భారతదేశం) పేరుతో పిలువబడే మహాసముద్రం.
• మేఘాలు & వర్షాలు: భూమి చిత్రంలో కనిపించే తెల్లని ఆకారాలు పెద్ద మేఘ సమూహాలు. ఇవి ఖండాలకు వర్షం తెస్తాయి.
• ప్రతి వేసవిలో భారతదేశం ఎదురుచూసే రుతుపవన వర్షాలు (Monsoon rains) మహాసముద్రం నుండే పుడతాయి.
• ఈ వర్షాలు లేకపోతే మన వ్యవసాయం, సమస్త జీవులు కష్టాల్లో పడతాయి.
• తుఫానులు: మహాసముద్రాలు కొన్నిసార్లు తీవ్రమైన వర్షం, బలమైన గాలులతో కూడిన తుఫానులు (Cyclones) కూడా సృష్టిస్తాయి. ఇవి తీర ప్రాంతాలకు విస్తృత నష్టం కలిగిస్తాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ వంటి తీర రాష్ట్రాలు బంగాళాఖాతంలో పుట్టే తుఫానుల ప్రభావానికి తరచూ గురవుతాయి.

మహాసముద్రాలు వర్షాలు ఇచ్చి జీవాన్ని పోషిస్తాయి. కానీ అవి కొన్నిసార్లు భయంకరమైన విపత్తులకు (disasters) కూడా కారణమవుతాయి. తుఫాను, సునామీ, తీర కోత వంటివి సముద్రానికి సంబంధించిన విపత్తులు.

• తుఫాను (Cyclone): అతి తీవ్ర వర్షం లేదా చాలా బలమైన గాలులతో కూడిన హింసాత్మక వాతావరణ సంఘటన. తీర ప్రాంతాలకు విస్తృత నష్టం చేస్తుంది.
• సునామీ (Tsunami): సముద్ర అడుగున వచ్చే బలమైన భూకంపం (earthquake) లేదా అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనం (volcanic eruption) వల్ల పుట్టే భారీ, శక్తిమంతమైన అల.
• సునామీలు వేల కిలోమీటర్లు ప్రయాణించగలవు.
• తీర ప్రాంతాలను ముంచేసి విస్తృత నష్టం కలిగిస్తాయి.
• 2004 హిందూ మహాసముద్ర సునామీ:
  1. తేదీ: 26 డిసెంబర్ 2004
  2. కారణం: ఇండోనేషియాలో వచ్చిన భూకంపం
  3. భారత్‌తో సహా హిందూ మహాసముద్రం చుట్టూ ఉన్న మరో 13 దేశాలు ప్రభావితమయ్యాయి.
  4. రెండు లక్షలకు పైగా ప్రజలు ప్రాణాలు కోల్పోయారు.
  5. భారతదేశంలో అండమాన్ & నికోబార్ దీవులు, తమిళనాడు, కేరళ తీరాలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి.
• ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు (Early Warning Systems): సునామీలు అరుదు కానీ చాలా విధ్వంసకరం. అదృష్టవశాత్తు అవి తీరాన్ని తాకక ముందే తరచూ గుర్తించవచ్చు. అనేక దేశాలు కలిసి ఈ వ్యవస్థలు నడుపుతాయి. భారత్‌తో సహా అనేక దేశాలు సహకరించే 'హిందూ మహాసముద్ర సునామీ హెచ్చరిక వ్యవస్థ' (Indian Ocean Tsunami Warning System) ప్రాణ, ఆస్తి రక్షణకు సహాయపడుతుంది.
• విపత్తు నిర్వహణ (Disaster Management): ప్రాణ, ఆస్తి నష్టం కలిగించే సంఘటనలను ఎదుర్కోవడం. భారతదేశంలో దీనికోసం 'జాతీయ విపత్తు నిర్వహణ సంస్థ' (National Disaster Management Authority – NDMA) ఉంది.
• సునామీ సమయంలో జాగ్రత్తలు:
  1. హెచ్చరిక వినగానే తీరం నుండి దూరంగా, ఎత్తైన ప్రదేశాలకు వెళ్ళాలి
  2. సముద్రం అకస్మాత్తుగా వెనక్కి వెళ్తే చూడటానికి దగ్గరకు వెళ్ళకూడదు.

ఖండాలు ఎన్ని అని అడిగితే సమాధానం అంత సులభం కాదు. మనం ఎలా లెక్కిస్తామో దాన్ని బట్టి నాలుగు నుండి ఏడు వరకు ఖండాలు చెప్పవచ్చు.

• ఎందుకు తేడాలు?:
  1. ఉత్తర అమెరికా, దక్షిణ అమెరికా సాధారణంగా రెండు ఖండాలు. కానీ ఒకే భూభాగంగా చూస్తే ఒకటే ఖండం (అమెరికా).
  2. యూరప్, ఆసియా పటంలో ఒకే భూభాగంగా కలిసి ఉన్నాయి. చారిత్రక, సాంస్కృతిక కారణాల వల్ల వీటిని రెండు ఖండాలుగా చూస్తారు. కానీ భూగర్భ శాస్త్రవేత్తలు (Geologists) తరచూ వీటిని కలిపి 'యూరేషియా' (Eurasia) అనే ఒకే ఖండంగా భావిస్తారు.
  3. ఆఫ్రికా, యూరేషియా సాధారణంగా రెండు, కానీ కొన్నిసార్లు ఒకటిగా (ఆఫ్రో-యూరేషియా) లెక్కిస్తారు.
• వివిధ లెక్కలు:
  1. 4 ఖండాలు: ఆఫ్రికా-యూరేషియా, అమెరికా, అంటార్కిటికా, ఆస్ట్రేలియా
  2. 5 ఖండాలు: ఆఫ్రికా, అమెరికా, అంటార్కిటికా, ఆస్ట్రేలియా, యూరేషియా
  3. 6 ఖండాలు: ఆఫ్రికా, అంటార్కిటికా, ఆస్ట్రేలియా, యూరేషియా, ఉత్తర అమెరికా, దక్షిణ అమెరికా
  4. 7 ఖండాలు: ఆఫ్రికా, అంటార్కిటికా, ఆసియా, ఆస్ట్రేలియా, యూరప్, ఉత్తర అమెరికా, దక్షిణ అమెరికా
• ఎక్కువగా వాడేది: ఆచరణలో ఏడు ఖండాల జాబితానే ఎక్కువగా అంగీకరించి, వాడుతున్నారు.
• ఒలింపిక్ రింగులు: ఒలింపిక్ క్రీడల చిహ్నాల్లో ఒకటైన ఐదు రింగులు ప్రపంచం నలుమూలల నుండి క్రీడాకారులు ఒక చోట చేరడాన్ని సూచిస్తాయి. ఈ ఐదు రింగులు జనావాసం ఉన్న ఐదు ఖండాలకు (inhabited continents) ప్రతీకలు – యూరప్, ఆఫ్రికా, అమెరికా, ఆసియా, ఆస్ట్రేలియా. (అంటార్కిటికాలో శాశ్వత జనావాసం లేదు.)

పాఠంలో ఏడు ఖండాలను చతురస్రాలతో (squares) చూపే ఒక చిత్రం ఉంది. అది ఖండాల అసలు ఆకారాలను కాకుండా, వాటి సాపేక్ష పరిమాణాలను (relative sizes) చూపుతుంది. చతురస్రాలు లెక్కిస్తే ఏది పెద్దదో, ఏది చిన్నదో తెలుస్తుంది.

• ఏడు ఖండాలు (పెద్ద నుండి చిన్న):
  1. 1. ఆసియా (Asia) – అతిపెద్ద ఖండం; భారతదేశం ఇందులోనే ఉంది.
  2. 2. ఆఫ్రికా (Africa)
  3. 3. ఉత్తర అమెరికా (North America)
  4. 4. దక్షిణ అమెరికా (South America)
  5. 5. అంటార్కిటికా (Antarctica)
  6. 6. యూరప్ (Europe)
  7. 7. ఆస్ట్రేలియా (Australia) – అతిచిన్న ఖండం
• పోలికలు (పాఠంలోని ప్రశ్నలు):
  1. ఉత్తర అమెరికా > దక్షిణ అమెరికా
  2. ఆఫ్రికా > ఉత్తర అమెరికా
  3. అంటార్కిటికా > ఆస్ట్రేలియా
• యూరేషియా పోలిక: యూరప్, ఆసియాలకు ఒకే రంగు వేసి 'యూరేషియా' అని పిలిస్తే, అది దక్షిణ అమెరికా కంటే చాలా పెద్దదిగా కనిపిస్తుంది.
• పటం కృత్యాలు:
  1. ప్రపంచ అవుట్‌లైన్ పటంలో అన్ని ఖండాలు, మహాసముద్రాలను గుర్తించడం
  2. పటం చూడకుండా ఖండాలను గీసి, తర్వాత పాఠంలోని పటంతో పోల్చడం.
• గుర్తుంచుకోండి: ఖండాలు కూడా నీటితో చుట్టుముట్టబడి ఉంటాయి. కానీ అవి చాలా పెద్దవి కాబట్టి వాటిని దీవులు అనరు.

ఖండాలు భూమిలోని అన్ని భూభాగాలను కలుపుకోవు. కొన్ని చిన్న భూభాగాలు విడిగా మిగిలిపోతాయి. నలువైపులా నీటితో చుట్టుముట్టబడిన అలాంటి భూభాగాలనే దీవులు (Islands) అంటారు.

• దీవి నిర్వచనం: అన్ని వైపులా నీటితో చుట్టుముట్టబడిన భూభాగం.
• ఖండం దీవి ఎందుకు కాదు?: ఖండాలు కూడా నీటితో చుట్టుముట్టబడి ఉంటాయి. కానీ అవి చాలా పెద్దవి కాబట్టి దీవులుగా పరిగణించరు.
• దీవుల సంఖ్య: భూమిపై లక్షలాది దీవులు ఉన్నాయి. అవి చాలా వేర్వేరు పరిమాణాల్లో ఉంటాయి.
• ప్రపంచంలో అతిపెద్ద దీవి – గ్రీన్‌లాండ్ (Greenland): దీని పరిమాణం చేరాలంటే భారతదేశంలోని 10 అతిపెద్ద రాష్ట్రాల వైశాల్యాలను కలపాలి.
• భారతదేశ దీవులు: భారత్‌కు 1,300 కంటే ఎక్కువ చిన్న దీవులు ఉన్నాయి. వాటిలో రెండు ప్రధాన సమూహాలు:
• అండమాన్ & నికోబార్ దీవులు – బంగాళాఖాతంలో
• లక్షద్వీప్ దీవులు – అరేబియా సముద్రంలో
• 2004 సునామీ సంబంధం: 2004 సునామీలో అండమాన్ & నికోబార్ దీవులు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి.
• దీవులు ఎలా ఏర్పడతాయి?: పటాలు, చిత్రాల సాయంతో దీవుల ఏర్పాటును అర్థం చేసుకోవాలని పాఠం లక్ష్యం. సాధారణంగా సముద్ర అడుగున అగ్నిపర్వతాలు పైకి రావడం వల్ల, లేదా ఖండం నుండి కొంత భాగం నీటితో విడిపోవడం వల్ల దీవులు ఏర్పడతాయి.

అంటార్కిటికా చాలా చల్లని శీతోష్ణస్థితి, కఠినమైన పర్యావరణం ఉన్న ఖండం. భూమి చిత్రంలో అడుగున కనిపించే పెద్ద తెల్లని భాగం ఇదే – అది ఎక్కువగా మంచే. ఇంత దూరమైన ఖండంలో కూడా భారత శాస్త్రవేత్తలు పరిశోధనలు చేస్తున్నారు.

• భారత అంటార్కిటికా కార్యక్రమం (Indian Antarctic Programme): 1981 నుండి భారతదేశం అంటార్కిటికాను అన్వేషిస్తోంది.
• మొదటి పరిశోధనా కేంద్రం: 1983లో భారత్ అక్కడ తన మొదటి శాస్త్రీయ పరిశోధనా కేంద్రం (scientific base station) 'దక్షిణ గంగోత్రి' (Dakshin Gangotri) ను స్థాపించింది.
• తర్వాతి కేంద్రాలు: తర్వాత మరో రెండు కేంద్రాలు స్థాపించారు – మైత్రి (Maitri), భారతి (Bharati).
• గమనిక: హిమాద్రి (Himadri) భారతదేశపు ఆర్కిటిక్ (ఉత్తర ధ్రువ ప్రాంతం) పరిశోధనా కేంద్రం – అంటార్కిటికాలో కాదు.
• పరిశోధనా బృందాలు: సుమారు 40 భారత శాస్త్రవేత్తల బృందాలు ఈ దూర ప్రాంతంలో పరిశోధనలు చేశాయి.
• పరిశోధన అంశాలు: ముఖ్యంగా శీతోష్ణస్థితి (climate), పర్యావరణం (environment) ఎలా మారుతూ వచ్చాయో అధ్యయనం చేస్తారు.
• ఆసక్తికర విషయం: శాస్త్రవేత్తలు నివసించే ఆ స్థావరంలో ఒక గ్రంథాలయం (library), ఒక తపాలా కార్యాలయం (post office) కూడా ఉన్నాయి!
• ప్రతిపాదన–కారణం (Assertion–Reason):
  1. 'భారత్ అంటార్కిటికాలో పరిశోధనా కేంద్రాలు స్థాపించింది' (A) – నిజం
  2. 'శాస్త్రవేత్తలు అక్కడ శీతోష్ణస్థితి, పర్యావరణ మార్పులు అధ్యయనం చేస్తారు' (R) – నిజం
  3. R అనేది A కు సరైన వివరణ.

మనం గమనించకపోయినా మహాసముద్రాలు, ఖండాలు మన జీవితంలోని దాదాపు ప్రతి అంశాన్నీ ప్రభావితం చేస్తాయి. ముఖ్యంగా మహాసముద్రాలు లేకపోతే భూమిపై జీవమే కష్టం.

• జల చక్రం (Water Cycle): మహాసముద్రాలు ఖండాలకు వర్షం పంపుతాయి. ఇది భూమి జల చక్రంలో భాగం. మహాసముద్రాలు లేకపోతే వర్షపాతమే ఉండదు – భూమి ఎడారిగా మారుతుంది.
• గ్రహపు ఊపిరితిత్తులు (Lungs of the Planet): ప్రపంచ ఆక్సిజన్‌లో సగానికి పైగా మహాసముద్రాల్లోని వృక్ష సంపద (ఆల్గే వంటివి) ఉత్పత్తి చేస్తుంది. అందుకే వీటిని 'గ్రహపు ఊపిరితిత్తులు' అంటారు.
• శీతోష్ణస్థితి నియంత్రణ: మహాసముద్రాలు శీతోష్ణస్థితిని నియంత్రించి (climate regulators) భూమిపై జీవాన్ని నిలబెడతాయి.
• మానవాళిపై ప్రభావం: ప్రాచీన కాలం నుండి ప్రజలు సముద్రాలను వాడుకున్నారు –
• ఇతర ప్రాంతాలకు వలస వెళ్ళడానికి (migration)
• అన్ని రకాల వస్తువుల వ్యాపారానికి (trade)
• సైనిక యాత్రలకు
• చేపల వేట (Fishing) ద్వారా ఆహారం కోసం
• సంస్కృతి: తీర ప్రాంత ప్రజల సంస్కృతులను సముద్రాలు పోషించాయి. సముద్రం, సముద్ర దేవతలు, సముద్ర రాక్షసులు, సముద్ర నిధుల గురించి దాదాపు అందరికీ కథలు, గాథలు ఉన్నాయి.
• ప్రపంచ మహాసముద్రాల దినోత్సవం (World Oceans Day): ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) జూన్ 8ని ఈ దినోత్సవంగా ప్రకటించింది. సముద్రం మన గ్రహపు ఊపిరితిత్తులని, ఆహారం–ఔషధాలకు ముఖ్య వనరని, జీవావరణంలో (biosphere) కీలక భాగమని గుర్తుచేయడం దీని ఉద్దేశం.
• ముప్పులు:
  1. ప్రతి సంవత్సరం పదుల లక్షల (several million) టన్నుల ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు సముద్రాల్లో పడి సముద్ర జీవులను ఊపిరాడకుండా చేస్తున్నాయి.
  2. ఇతర రకాల కాలుష్యం కూడా ఉంది.
  3. అతిగా చేపలు పట్టడం (Overfishing) వల్ల సముద్ర జీవులు తగ్గుతున్నాయి.
• మన బాధ్యత: భూగ్రహం, మానవాళి భవిష్యత్తు కోసం సముద్రాలను కాపాడటం మనందరి ఉమ్మడి బాధ్యత.