ఖనిజ & శక్తి వనరులు (Minerals and Energy Resources) · Practice MCQs

Correct: A — ధాతువు (Ore)

ఖనిజాలు ప్రకృతిలో సాధారణంగా ఇతర మూలకాలతో కలిసి ఉంటాయి; ఇలా కలిసి ఉన్న సంచయాన్ని ధాతువు అంటారు. దానిలో ఖనిజం తగినంత గాఢతలో ఉంటేనే తవ్వడం లాభదాయకం. అవక్షేపం అనేది నిక్షేపణ ద్వారా పేరుకున్న పదార్థం, లోహ మిశ్రమం మానవ తయారీ.

Correct: B — సిరలు (Veins)

అగ్ని, రూపాంతర శిలల పగుళ్లు, చీలికల్లో ఖనిజాలు ఘనీభవిస్తాయి; చిన్న ఏర్పాట్లను సిరలు, పెద్దవాటిని లోడ్లు అంటారు. ప్లేసర్ నిక్షేపాలు నదీ లోయల ఇసుకలో ఏర్పడతాయి, నాడ్యూల్స్ సముద్ర అడుగున ఉంటాయి, పొరలు అవక్షేప శిలల్లో ఉంటాయి.

Correct: C — ఉపరితల శిలలు క్షయం చెంది, కరిగే భాగాలు తొలగిపోగా మిగిలిన అవశేష రాశిలో

అల్యూమినియం సిలికేట్లు అధికంగా ఉన్న శిలలు క్షయం చెందినప్పుడు, నీటిలో కరిగే భాగాలు తొలగిపోయి ధాతువులు ఉన్న అవశేష రాశి మిగులుతుంది; బాక్సైట్ అలా ఏర్పడుతుంది. సిరలు టిన్, రాగి వంటి లోహాలకు, ఆవిరి జిప్సంకు, ప్లేసర్ బంగారానికి సంబంధించినవి.

Correct: D — ర్యాట్-హోల్ మైనింగ్

జోవాయ్, చిరపుంజిలలో బొగ్గును ఇరుకైన పొడవాటి సొరంగాలుగా తవ్వే పద్ధతిని ర్యాట్-హోల్ మైనింగ్ అంటారు; ఎలుక కన్నంలా ఉండటమే పేరుకు కారణం. జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ దీన్ని చట్టవిరుద్ధంగా ప్రకటించింది; ఓపెన్ పిట్, క్వారీ వేరే పద్ధతులు.

Correct: C — మాగ్నెటైట్

మాగ్నెటైట్లో ఇనుము 70% వరకు ఉంటుంది, అలాగే అయస్కాంత లక్షణాలు ఉండటం వల్ల విద్యుత్ పరిశ్రమలో విలువైనది. హెమటైట్లో ఇనుము 50–60% మాత్రమే; బాక్సైట్ అల్యూమినియం ధాతువు, లిగ్నైట్ ఒక రకం బొగ్గు కాబట్టి ఇనుప ధాతువులు కావు.

Correct: A — కర్ణాటక

కుద్రేముఖ్ గనులు కర్ణాటక పశ్చిమ కనుమల్లో ఉన్నాయి, బళ్లారి–చిత్రదుర్గ–చిక్కమగళూరు–తుమకూరు బెల్టులో భాగం. ఒడిశాలో బాదంపహార్, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో బైలదిల్లా, గోవాలో మర్మగోవా ద్వారా ఎగుమతి అయ్యే ధాతువు ఉంటాయి; కుద్రేముఖ్ మాత్రం కర్ణాటకలోనే ఉంది.

Correct: D — 10 కిలోలు

ఉక్కు, ఫెర్రో-మాంగనీస్ మిశ్రమ లోహ తయారీలో మాంగనీస్ వాడతారు; ఒక టన్ను ఉక్కుకు సుమారు 10 కిలోల మాంగనీస్ కావాలి. ఇది ఉక్కులో చిన్న మిశ్రమ భాగం మాత్రమే కాబట్టి 100 కిలోలు లేదా టన్ను అనేవి అతిశయోక్తులు, 1 కిలో చాలా తక్కువ.

Correct: B — బాక్సైట్

బాక్సైట్ అనే బంకమట్టి లాంటి పదార్థం నుంచి మొదట అల్యూమినా, ఆ తర్వాత అల్యూమినియం లోహం లభిస్తాయి. మాగ్నెటైట్ ఇనుప ధాతువు, మైకా విద్యుత్ నిరోధక ఖనిజం, సున్నపురాయి సిమెంట్ పరిశ్రమ ముడి సరుకు కావడం వల్ల ఇవి అల్యూమినియంకు మూలం కావు.

Correct: A — కోడెర్మా–గయా–హజారీబాగ్ బెల్ట్ (జార్ఖండ్)

ఛోటానాగ్‌పూర్ పీఠభూమి ఉత్తర అంచున ఉన్న జార్ఖండ్‌లోని కోడెర్మా–గయా–హజారీబాగ్ బెల్ట్ మైకా ఉత్పత్తిలో అగ్రగామి. బైలదిల్లా ఇనుప ధాతువుకు, పంచపట్మాలి బాక్సైట్‌కు, ఖేత్రీ రాగికి ప్రసిద్ధి కాబట్టి అవి మైకా బెల్టులు కావు.

Correct: B — ఒక శాతం

తవ్వడానికి అనువైన ఖనిజ నిక్షేపాలు భూమి పొరలో కేవలం ఒక శాతం మాత్రమే. ఇవి కోట్ల సంవత్సరాలలో ఏర్పడ్డాయి కాబట్టి వినియోగ రేటుతో పోలిస్తే భర్తీ అతి తక్కువ; అందుకే ఖనిజాలు పరిమితమైనవి, పునరుత్పాదకం కానివి. పది, యాభై, తొంభై శాతం అనేవి చాలా ఎక్కువ.