వ్యవస్థీకృత, అవ్యవస్థీకృత రంగాలు (Organised and Unorganised Sectors)

Correct: B — యజమాని నుంచి ఓవర్‌టైమ్ వేతనం

వ్యవస్థీకృత రంగంలో పని గంటలు నిర్ణీతంగా ఉంటాయి; అంతకుమించి పని చేస్తే చట్ట ప్రకారం యజమాని ఓవర్‌టైమ్ వేతనం ఇవ్వాలి. ఓవర్‌టైమ్, చెల్లింపు సెలవు వంటి సదుపాయాలు ఉండకపోవడం అవ్యవస్థీకృత రంగ లక్షణం.

Correct: C — చిన్న, చెల్లాచెదురుగా ఉన్న యూనిట్లు, ప్రభుత్వ నియంత్రణకు వెలుపల ఉండటం

అవ్యవస్థీకృత రంగంలో చిన్న, చెల్లాచెదురు యూనిట్లు ఉంటాయి; నియమాలు ఉన్నా పాటించరు, ఉపాధి భద్రత ఉండదు. కచ్చితమైన నియమాల అమలు, ఉద్యోగ భద్రత, పింఛను వంటివి వ్యవస్థీకృత రంగ లక్షణాలు.

Correct: C — సమాచార హక్కు చట్టం (Right to Information Act)

పాఠం వ్యవస్థీకృత రంగ నియమాలుగా కర్మాగారాలు, కనీస వేతనాలు, గ్రాట్యుటీ చెల్లింపు, దుకాణాలు-సంస్థల చట్టాలను పేర్కొంది. సమాచార హక్కు చట్టం పౌరులకు ప్రభుత్వ సమాచారం పొందే హక్కు ఇచ్చేది; ఇది ఉపాధి నిబంధనల చట్టం కాదు.

Correct: D — పెద్ద ఫ్యాక్టరీలో పనిచేసే కార్మికుడు

పెద్ద ఫ్యాక్టరీ ప్రభుత్వం వద్ద నమోదై, కార్మిక చట్టాలను పాటించే సంస్థ కాబట్టి అక్కడి కార్మికుడు వ్యవస్థీకృత రంగంలో ఉంటాడు. హెడ్‌లోడ్ కార్మికుడు, ఇంటి వద్ద చేనేత కార్మికుడు, రోజు కూలీ అవ్యవస్థీకృత రంగంలో ఉంటారు.

Correct: A — 1, 2 రెండూ సరైనవి

పాఠం ప్రకారం అవ్యవస్థీకృత రంగంలో నియమాలు ఉన్నాయి కానీ అమలు కావు; ఇందులో రైతులు సొంతంగా పని చేస్తూ, అవసరమైనప్పుడే కూలీలను పిలుస్తారు, అందుకే వ్యవసాయం అవ్యవస్థీకృత కార్యకలాపం. రెండు ప్రకటనలూ ఈ రంగ లక్షణాలను సరిగ్గా చెబుతున్నాయి.

Correct: B — కారణం లేకుండా కార్మికులను పనినుంచి తీసేయవచ్చు

కారణం లేకుండా తొలగించవచ్చనేది ఉద్యోగ భద్రత లేని అవ్యవస్థీకృత రంగ లక్షణం. వ్యవస్థీకృత రంగంలో నమోదు, చట్టాల అమలు, చెల్లింపు సెలవు, PF, గ్రాట్యుటీ, పింఛను వంటి ప్రయోజనాలు ఉంటాయి, కాబట్టి తప్పు ప్రకటన ఇదే.