వినియోగదారుల హక్కులు (Consumer Rights) · Practice MCQs
Free practice MCQs with answers and explanations for వినియోగదారుల హక్కులు (Consumer Rights) (10వ తరగతి సోషల్ – ఆర్థిక శాస్త్రం (Class 10 Social – Economics)). Tap an option to check instantly · page 1 of 6.
Q1Easy
మార్కెట్‌లో తమకు అవసరమైన తుది వస్తువులు, సేవలను కొని వాడే వారిని ఏమంటారు?
A. వినియోగదారులు (Consumers)
B. ఉత్పత్తిదారులు (Producers)
C. వడ్డీ వ్యాపారులు
D. వస్తువులు తయారు చేసే కార్మికులు
Answer & explanation
Correct: A — వినియోగదారులు (Consumers)
తుది వస్తువులను, సేవలను కొని వాడే వారు వినియోగదారులు. ఉత్పత్తిదారులు వాటిని తయారు చేసి అమ్మేవారు; వడ్డీ వ్యాపారులు అప్పులిచ్చి వడ్డీ తీసుకునేవారు; కార్మికులు ఉత్పత్తిలో పనిచేసేవారు. అందువల్ల కొని వాడేవారిని మాత్రమే వినియోగదారులంటారు.
కింది వాటిలో అన్యాయమైన వ్యాపార పద్ధతికి (Unfair trade practice) ఉదాహరణ ఏది?
A. కొన్న వస్తువుకు రశీదు ఇవ్వడం
B. తూకంలో తక్కువ ఇవ్వడం
C. ప్యాకెట్‌పై గడువు తేదీ ముద్రించడం
D. MRPకే వస్తువు అమ్మడం
Answer & explanation
Correct: B — తూకంలో తక్కువ ఇవ్వడం
తూకంలో తక్కువ ఇవ్వడం వినియోగదారుడిని మోసం చేసే అన్యాయ పద్ధతి. రశీదు ఇవ్వడం, గడువు తేదీ ముద్రించడం, MRPకి అమ్మడం న్యాయమైన పద్ధతులు; అవి వినియోగదారుడి హక్కులను కాపాడతాయి, దోపిడీ కావు.
భారతదేశంలో వినియోగదారుల ఉద్యమం వ్యవస్థీకృత రూపంలో ఏ దశాబ్దంలో పుట్టింది?
A. 1920లలో
B. 1940లలో
C. 1960లలో
D. 1990లలో
Answer & explanation
Correct: C — 1960లలో
ఆహార కొరతలు, నిల్వల పోగు, నల్లబజారు, ఆహారం-వంటనూనెల కల్తీ వంటి సమస్యల వల్ల 1960లలో వినియోగదారుల ఉద్యమం వ్యవస్థీకృతంగా మొదలైంది. 1920లు, 1940లు కంటే చాలా తర్వాత, 1990లు కంటే చాలా ముందు ఈ ఉద్యమం పుట్టింది.
వినియోగదారుల పరిరక్షణ చట్టం (COPRA) ఏ సంవత్సరంలో చేశారు?
A. 1976
B. 1991
C. 2005
D. 1986
Answer & explanation
Correct: D — 1986
భారత పార్లమెంటు COPRA ను 1986లో ఆమోదించింది (డిసెంబర్ 24). 2005 సంవత్సరం సమాచార హక్కు (RTI) చట్టానికి చెందినది; 1991 ఆర్థిక సంస్కరణల సంవత్సరం; 1976కి వినియోగదారుల చట్టంతో సంబంధం లేదు.
ప్రెషర్ కుక్కర్‌లో ప్రమాదాన్ని నివారించడానికి నాణ్యత చాలా ముఖ్యమైన భాగం ఏది?
A. భద్రతా వాల్వ్ (Safety valve)
B. హ్యాండిల్ పొడవు
C. కుక్కర్ రంగు
D. మూతపై బ్రాండ్ పేరు
Answer & explanation
Correct: A — భద్రతా వాల్వ్ (Safety valve)
ప్రెషర్ కుక్కర్‌లో ఆవిరి ఒత్తిడి మితి దాటకుండా విడుదల చేసేది భద్రతా వాల్వ్; అది లోపభూయిష్టమైతే తీవ్ర ప్రమాదం జరగవచ్చు. రంగు, బ్రాండ్ పేరు, హ్యాండిల్ పొడవు భద్రతను నిర్ణయించవు.
Correct: B — గరిష్ఠ చిల్లర ధర (Maximum Retail Price)
MRP అంటే ప్యాకెట్‌పై ముద్రించిన గరిష్ఠ చిల్లర ధర; అంతకంటే ఎక్కువకు అమ్మకూడదు. అంతకంటే తక్కువకు అమ్మమని వినియోగదారులు బేరమాడవచ్చు. కాబట్టి అది కనిష్ఠ ధర కాదు, లాభం కాదు, సగటు ధర కూడా కాదు.
సమాచార హక్కు (RTI) చట్టాన్ని భారత ప్రభుత్వం ఎప్పుడు చేసింది?
A. డిసెంబర్ 1986
B. జూలై 2020
C. అక్టోబర్ 2005
D. ఆగస్టు 1991
Answer & explanation
Correct: C — అక్టోబర్ 2005
RTI చట్టం అక్టోబర్ 2005లో వచ్చింది; ఇది ప్రభుత్వ శాఖల పనితీరు సమాచారాన్ని పౌరులకు అందిస్తుంది. డిసెంబర్ 1986 COPRA చట్టం తేదీ, జూలై 2020 వినియోగదారుల పరిరక్షణ చట్టం 2019 అమలు తేదీ.
టూత్‌పేస్ట్ కొనాలంటే టూత్‌బ్రష్ కూడా కొనాలని దుకాణదారు బలవంతం చేయడం వినియోగదారుడి ఏ హక్కును ఉల్లంఘిస్తుంది?
A. భద్రత హక్కు
B. ప్రాతినిధ్య హక్కు
C. పరిష్కార హక్కు
D. ఎంపిక హక్కు
Answer & explanation
Correct: D — ఎంపిక హక్కు
వద్దనుకున్న వస్తువును కొనమని బలవంతం చేస్తే ఏమి కొనాలో నిర్ణయించుకునే స్వేచ్ఛ పోతుంది, అది ఎంపిక హక్కు ఉల్లంఘన. ఇక్కడ ప్రాణహాని (భద్రత), కమిషన్‌లో వాదన (ప్రాతినిధ్యం), పరిహారం (పరిష్కారం) అంశాలు లేవు.
Correct: A — క్లాస్ యాక్షన్ సూట్ (Class action suit)
వినియోగదారుడు వ్యక్తిగతంగా లేదా సమూహంగా ఫిర్యాదు చేయవచ్చు; సమూహంగా చేసే ఫిర్యాదునే క్లాస్ యాక్షన్ సూట్ అంటారు. మిగతా పేర్లు పాఠ్యపుస్తకంలో సమూహ ఫిర్యాదుకు వాడిన పదాలు కావు.
COPRA కింద వినియోగదారుల వివాదాల పరిష్కారానికి ఎన్ని అంచెల అర్ధ-న్యాయ యంత్రాంగం ఏర్పాటైంది?
A. రెండు (జిల్లా, జాతీయ)
B. మూడు (జిల్లా, రాష్ట్ర, జాతీయ)
C. నాలుగు (గ్రామ, జిల్లా, రాష్ట్ర, జాతీయ)
D. ఒకటి (జాతీయ మాత్రమే)
Answer & explanation
Correct: B — మూడు (జిల్లా, రాష్ట్ర, జాతీయ)
COPRA కింద జిల్లా, రాష్ట్ర, జాతీయ స్థాయిల్లో మూడంచెల కమిషన్లు ఏర్పడ్డాయి. గ్రామ స్థాయి కమిషన్ లేదు; రాష్ట్ర కమిషన్ మధ్యలో ఉండటం వల్ల రెండంచెలు అనడం తప్పు; జాతీయ కమిషన్ ఒక్కటే అనడం కూడా తప్పు.