కాంతి – పరావర్తనం & వక్రీభవనం (Light – Reflection and Refraction) · Practice MCQs
Free practice MCQs with answers and explanations for కాంతి – పరావర్తనం & వక్రీభవనం (Light – Reflection and Refraction) (10వ తరగతి సైన్స్ – భౌతిక రసాయన శాస్త్రం (Class 10 Physical Science)). Tap an option to check instantly · page 6 of 6.
Q51Hard
పుటాకార కటకంపై ప్రధాన అక్షానికి సమాంతరంగా పడిన కిరణం వక్రీభవనం తర్వాత ఎలా ప్రవర్తిస్తుంది?
A. అవతలి వైపు నాభి వద్ద కలుస్తుంది
B. అక్షానికి సమాంతరంగానే వెళ్తుంది
C. ఇవతలి వైపు ఉన్న ప్రధాన నాభి నుండి వెలువడుతున్నట్టు కనిపిస్తుంది
D. ఆప్టికల్ కేంద్రం వైపు తిరిగి వస్తుంది
Answer & explanation
Correct: C — ఇవతలి వైపు ఉన్న ప్రధాన నాభి నుండి వెలువడుతున్నట్టు కనిపిస్తుంది
పుటాకార కటకం అపసారి; సమాంతర కిరణం వక్రీభవనం తర్వాత వ్యాపిస్తుంది, వెనక్కి పొడిగిస్తే అది కటకం ఇవతలి (వస్తువు ఉన్న) వైపు ప్రధాన నాభి నుండి వస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది. నాభి వద్ద నిజంగా కలవడం కుంభాకార కటకానికి వర్తిస్తుంది. సమాంతరంగా మారడం నాభి వైపు గురిపెట్టిన కిరణానికి.
కుంభాకార కటక నాభ్యంతరం 20 cm. 3 cm ఎత్తు గల వస్తువు కటకం ముందు 30 cm వద్ద ఉంటే ప్రతిబింబ ఎత్తు, స్వభావం ఏవి?
A. +6 cm; మిథ్యా, నిటారు
B. −1.5 cm; నిజమైనది, తలకిందులు
C. +2 cm; మిథ్యా, నిటారు
D. −6 cm; నిజమైనది, తలకిందులు
Answer & explanation
Correct: D — −6 cm; నిజమైనది, తలకిందులు
f = +20, u = −30. 1/v = 1/f + 1/u = 1/20 − 1/30 = 1/60, కాబట్టి v = +60 cm. m = v/u = 60/(−30) = −2. h' = m × h = −2 × 3 = −6 cm. ఋణ గుర్తు ప్రతిబింబం నిజమైనదని, తలకిందులైనదని సూచిస్తుంది; ఇది వస్తువు కన్నా రెండింతలు పెద్దది.
పుటాకార కటక నాభ్యంతరం 20 cm. వస్తువు కటకం ముందు 20 cm వద్ద ఉంటే ప్రతిబింబ దూరం, స్వభావం ఏవి?
A. v = −10 cm; మిథ్యా, నిటారు, సగం పరిమాణం
B. v = +10 cm; నిజమైనది, తలకిందులు
C. v = −40 cm; మిథ్యా, నిటారు, రెట్టింపు
D. v = +20 cm; మిథ్యా, నిటారు, సమాన పరిమాణం
Answer & explanation
Correct: A — v = −10 cm; మిథ్యా, నిటారు, సగం పరిమాణం
f = −20, u = −20. 1/v = 1/f + 1/u = −1/20 − 1/20 = −1/10, కాబట్టి v = −10 cm (వస్తువు వైపే). m = v/u = (−10)/(−20) = +0.5, అంటే మిథ్యా, నిటారు, సగం పరిమాణం. పుటాకార కటకం ఎప్పుడూ నిజ ప్రతిబింబం ఇవ్వదు కాబట్టి v ధనం కాదు.
+2.0 D, −0.5 D సామర్థ్యాల రెండు కటకాలను ఒకదానికొకటి తాకేలా కలిపారు. కలయిక సామర్థ్యం, నాభ్యంతరం ఎంత?
A. +2.5 D; +0.4 m
B. +1.5 D; సుమారు +0.67 m
C. +1.0 D; +1.0 m
D. +1.5 D; +1.5 m
Answer & explanation
Correct: B — +1.5 D; సుమారు +0.67 m
తాకుతూ ఉన్న కటకాల నికర సామర్థ్యం బీజీయ మొత్తం: P = +2.0 + (−0.5) = +1.5 D. నాభ్యంతరం f = 1/P = 1/1.5 ≈ +0.67 m; ధనం కాబట్టి కలయిక కుంభాకార (అభిసారి) కటకం. ఋణ సామర్థ్యాన్ని కూడితే తప్పు (+2.5) వస్తుంది; f ను తప్పుగా లెక్కిస్తే +1.5 m వస్తుంది.
కుంభాకార కటకం ఒక వస్తువుకు సమాన పరిమాణ నిజ ప్రతిబింబాన్ని కటకం నుండి 50 cm వద్ద ఏర్పరచింది. కటక సామర్థ్యం ఎంత?
A. +2 D
B. +0.25 D
C. +4 D
D. +0.5 D
Answer & explanation
Correct: C — +4 D
సమాన పరిమాణ నిజ ప్రతిబింబం వస్తువు 2F వద్ద ఉన్నప్పుడే వస్తుంది, ప్రతిబింబం కూడా 2F వద్ద. 2f = 50 cm కాబట్టి f = 25 cm = 0.25 m. సామర్థ్యం P = 1/f = 1/0.25 = +4 D. +2 D అనేది 2f ను f గా తప్పుగా తీసుకుంటే వస్తుంది.
నాభ్యంతరం −15 cm ఉన్న ఒక గోళాకార దర్పణం, అంతే నాభ్యంతరం గల ఒక పలుచని కటకం గురించి ఏది సరైనది?
A. రెండూ కుంభాకారం
B. దర్పణం పుటాకారం, కటకం కుంభాకారం
C. దర్పణం కుంభాకారం, కటకం పుటాకారం
D. దర్పణం పుటాకారం, కటకం పుటాకారం అయి ఉండే అవకాశం ఉంది
Answer & explanation
Correct: D — దర్పణం పుటాకారం, కటకం పుటాకారం అయి ఉండే అవకాశం ఉంది
కొత్త కార్టేసియన్ సంప్రదాయంలో పుటాకార దర్పణ నాభ్యంతరం ఋణం, కుంభాకార దర్పణ నాభ్యంతరం ధనం; కటకాల్లో కుంభాకారం ధనం, పుటాకారం ఋణం. ఇచ్చిన f = −15 cm ఋణం కాబట్టి దర్పణం పుటాకారం, కటకం పుటాకారం (అపసారి) అయి ఉంటాయి.
ఆవిష్కరణ (A): కుంభాకార కటకంలో సగాన్ని నల్ల కాగితంతో కప్పినా వస్తువు పూర్తి ప్రతిబింబం ఏర్పడుతుంది.
కారణం (R): వస్తువులోని ప్రతి బిందువు నుండి వచ్చే కిరణాలు కటకంలోని మిగిలిన భాగం గుండా పోయి ఆ బిందువు ప్రతిబింబాన్ని ఏర్పరుస్తాయి.
A. A, R రెండూ సరైనవి; R అనేది A కు సరైన వివరణ (ప్రతిబింబం ప్రకాశం తగ్గుతుంది)
B. A సరైనది, R తప్పు
C. A తప్పు, R సరైనది
D. A, R రెండూ తప్పు
Answer & explanation
Correct: A — A, R రెండూ సరైనవి; R అనేది A కు సరైన వివరణ (ప్రతిబింబం ప్రకాశం తగ్గుతుంది)
వస్తువులోని ప్రతి బిందువు నుండి అనేక కిరణాలు కటకంలోని వివిధ భాగాల గుండా వెళ్తాయి; సగం కప్పినా మిగిలిన సగం గుండా వెళ్ళే కిరణాలు ప్రతి బిందువు ప్రతిబింబాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. కాబట్టి ప్రతిబింబం పూర్తిగా వస్తుంది కానీ కిరణాలు తక్కువ కావడంతో ప్రకాశం తగ్గుతుంది.
పుటాకార దర్పణం ముందు వస్తువు ఉంచినప్పుడు నాభ్యంతరం 12 cm అయితే, వక్రతా కేంద్రం స్థానం, దాని విలువ (R) ఏమి?
A. దర్పణం వెనుక 24 cm వద్ద; R = +24 cm
B. దర్పణం ముందు 24 cm వద్ద; R = −24 cm
C. దర్పణం ముందు 6 cm వద్ద; R = −6 cm
D. దర్పణం ముందు 12 cm వద్ద; R = −12 cm
Answer & explanation
Correct: B — దర్పణం ముందు 24 cm వద్ద; R = −24 cm
R = 2f. పుటాకార దర్పణంలో f = −12 cm కాబట్టి R = −24 cm. ఋణ గుర్తు అంటే వక్రతా కేంద్రం దర్పణం ముందు (ఎడమవైపు) 24 cm దూరంలో ఉంటుంది. కుంభాకార దర్పణంలో మాత్రమే C దర్పణం వెనుక, R ధనం ఉంటాయి; 12 cm అంటే నాభి స్థానం, కేంద్రం కాదు.
ఒక వస్తువు సమతల దర్పణం ముందు 5 m దూరంలో ఉంది. వస్తువు దర్పణం వైపు 2 m జరిగితే వస్తువుకు, దాని ప్రతిబింబానికి మధ్య దూరం ఎంత?
A. 10 m
B. 3 m
C. 6 m
D. 4 m
Answer & explanation
Correct: C — 6 m
సమతల దర్పణంలో ప్రతిబింబం దర్పణం వెనుక వస్తువు ఉన్న దూరమే ఉంటుంది. వస్తువు 2 m జరిగాక దర్పణానికి 3 m దూరంలో ఉంటుంది, ప్రతిబింబం దర్పణం వెనుక 3 m. కాబట్టి వస్తువు–ప్రతిబింబం మధ్య దూరం 3 + 3 = 6 m. 10 m అనేది జరపకముందు (5 + 5) దూరం; 3 m ఒక వైపు దూరం మాత్రమే.
గ్లాసు నీటిలో సగం ముంచిన పెన్సిల్ గాలి–నీరు తలం వద్ద విరిగినట్టు కనిపిస్తుంది. నీటికి బదులు కిరోసిన్ వాడితే ఈ ప్రభావ పరిమాణం మారుతుంది. దీనికి కారణం ఏమిటి?
A. కిరోసిన్‌లో కాంతి పరావర్తనం ఎక్కువ కావడం
B. కిరోసిన్ రంగు వేరుగా ఉండటం మాత్రమే
C. కిరోసిన్‌లో పెన్సిల్ పొడవు మారిపోవడం
D. ప్రతి యానకాల జతకు కాంతి దిశ మారే పరిమాణం (వక్రీభవన గుణకం) వేరువేరుగా ఉంటుంది
Answer & explanation
Correct: D — ప్రతి యానకాల జతకు కాంతి దిశ మారే పరిమాణం (వక్రీభవన గుణకం) వేరువేరుగా ఉంటుంది
వక్రీభవనంలో కాంతి దిశ మారే పరిమాణం యానకాల జతపై ఆధారపడుతుంది; నీటి వక్రీభవన గుణకం 1.33, కిరోసిన్‌ది 1.44. అందుకే పెన్సిల్ స్థానభ్రంశం మొత్తం కూడా వేరుగా ఉంటుంది. పెన్సిల్ నిజంగా విరగదు, పొడవు మారదు; రంగు స్వల్ప ప్రభావం మాత్రమే.