ఫ్రెంచ్ విప్లవం (French Revolution)

1789లో ఫ్రాన్స్‌లో మొదలైన విప్లవం ప్రపంచ చరిత్రలో గొప్ప మలుపు. రాజు నిరంకుశ పాలన, సమాజంలో అసమానత, ఆర్థిక సంక్షోభం, కొత్త ఆలోచనలు – ఇవన్నీ కలిసి విప్లవానికి దారితీశాయి.

• రాజకీయ కారణం: రాజు పదహారవ లూయీ (Louis XVI) నిరంకుశంగా పాలించాడు. రాణి మేరీ ఆంటోనెట్ (Marie Antoinette) విలాసాలు ప్రజల్లో కోపం పెంచాయి.
• సామాజిక కారణం: సమాజం మూడు ఎస్టేట్లుగా విభజన (పాత వ్యవస్థ – Ancien Régime).
• మొదటి ఎస్టేట్: మతాధికారులు (Clergy).
• రెండవ ఎస్టేట్: ఉన్నత వర్గం (Nobility).
• మూడవ ఎస్టేట్: రైతులు, కార్మికులు, వ్యాపారులు, మధ్యతరగతి – జనాభాలో అత్యధికం, కానీ పన్నుల భారం వీరిదే.
• ఆర్థిక కారణం: యుద్ధాల ఖర్చు, అమెరికా విప్లవానికి సహాయం చేయడం వల్ల ఖజానా ఖాళీ అయింది. నేరుగా వేసే భూమి పన్ను 'టైల్ (taille)', చర్చికి ఇచ్చే 'టైత్' వంటివి సామాన్యులు చెల్లించేవారు. మొదటి, రెండవ ఎస్టేట్లకు పన్ను మినహాయింపులు ఉండేవి.
• ఆహార కొరత: పంట నష్టాలతో రొట్టె ధరలు పెరిగి ప్రజలు ఆకలితో అలమటించారు.
• మేధో కారణం: జ్ఞానోదయ తత్వవేత్తల రచనలు.
• రూసో (Rousseau): 'సామాజిక ఒప్పందం (The Social Contract)' – ప్రజల సార్వభౌమత్వం.
• మాంటెస్క్యూ (Montesquieu): 'చట్టాల స్ఫూర్తి (The Spirit of the Laws)' – అధికారాల విభజన.
• వోల్టేర్ (Voltaire): మత అసహనం, నిరంకుశత్వంపై విమర్శ.
• అమెరికా విప్లవ ప్రభావం: స్వేచ్ఛ కోసం పోరాటం ఫ్రాన్స్ ప్రజలకు స్ఫూర్తినిచ్చింది.

ఆర్థిక సంక్షోభం నుండి బయటపడేందుకు కొత్త పన్నులు వేయాలని రాజు ఎస్టేట్స్ జనరల్ (Estates General) సభను పిలిచాడు. ఇది సుమారు 175 ఏళ్ల తర్వాత సమావేశమైంది. ఇక్కడి నుండే విప్లవం మొదలైంది.

• సమావేశం: 5 మే 1789న వెర్సైల్స్ (Versailles) లో మొదలైంది.
• ఓటింగ్ వివాదం: పాత పద్ధతిలో ప్రతి ఎస్టేట్‌కు ఒక ఓటు మాత్రమే. అందువల్ల మొదటి, రెండవ ఎస్టేట్లు కలిసి ఎప్పుడూ మూడవ ఎస్టేట్‌ను ఓడించేవి. మూడవ ఎస్టేట్ 'తలా ఒక ఓటు (one man, one vote)' డిమాండ్ చేసింది.
• జాతీయ సభ (National Assembly): 17 జూన్ 1789న మూడవ ఎస్టేట్ ప్రతినిధులు తమను తాము 'జాతీయ సభ'గా ప్రకటించుకున్నారు.
• టెన్నిస్ కోర్ట్ ప్రమాణం (Tennis Court Oath): 20 జూన్ 1789న సభ్యులను సమావేశ మందిరంలోకి రానివ్వకపోవడంతో వారు సమీపంలోని ఇండోర్ టెన్నిస్ కోర్టులో సమావేశమై, ఫ్రాన్స్‌కు రాజ్యాంగం రూపొందించే వరకు విడిపోమని ప్రమాణం చేశారు.
• ఫలితం:
  1. రాజు తప్పనిసరై మూడు ఎస్టేట్లను కలిసి కూర్చోమన్నాడు
  2. జాతీయ సభ తరువాత 'రాజ్యాంగ సభ (Constituent Assembly)'గా మారింది.

జూలై 1789లో పారిస్ ప్రజలు బాస్టిల్ కారాగారంపై దాడి చేశారు. ఇది విప్లవానికి గుర్తుగా మారింది. తరువాత జాతీయ సభ చేసిన మానవ హక్కుల ప్రకటన ఆధునిక హక్కుల పత్రాలకు పునాది వేసింది.

• బాస్టిల్ పతనం (14 జూలై 1789): బాస్టిల్ (Bastille) పారిస్‌లోని రాజకీయ ఖైదీల కారాగారం, రాజు నిరంకుశత్వానికి ప్రతీక. ప్రజలు ఆయుధాల కోసం దాన్ని ముట్టడించారు. ఈ రోజు ఫ్రాన్స్ జాతీయ దినోత్సవం (Bastille Day).
• గ్రామీణ తిరుగుబాట్లు: రైతులు భూస్వాముల భవనాలపై దాడులు చేశారు (Great Fear). 4 ఆగస్టు 1789న భూస్వామ్య హక్కులను రద్దు చేశారు.
• మానవ, పౌర హక్కుల ప్రకటన (Declaration of the Rights of Man and of the Citizen): 26 ఆగస్టు 1789న ప్రకటించారు.
• ప్రజలందరూ స్వేచ్ఛగా, సమానంగా పుడతారు.
• స్వేచ్ఛ, ఆస్తి, భద్రత, అణచివేతను ఎదిరించే హక్కులు సహజ హక్కులు.
• చట్టం ముందు అందరూ సమానం
• సార్వభౌమత్వం ప్రజలదే.
• అక్టోబర్ 1789: పారిస్ మహిళలు రొట్టెల కోసం వెర్సైల్స్ వరకు ఊరేగి రాజును పారిస్‌కు తీసుకువచ్చారు.
• విప్లవ నినాదం: స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం (Liberty, Equality, Fraternity). త్రివర్ణ పతాకం (నీలం, తెలుపు, ఎరుపు) ఫ్రాన్స్ జాతీయ పతాకంగా మారింది.

మొదట ఫ్రాన్స్ రాజును ఉంచి, అధికారాలు తగ్గించాలని ప్రయత్నించింది. కానీ రాజు విదేశీ సహాయంతో విప్లవాన్ని అణచాలని చూడటంతో ప్రజలు రాచరికాన్నే రద్దు చేశారు.

• మతాధికారుల పౌర రాజ్యాంగం (Civil Constitution of the Clergy, 1790):
  1. చర్చిని ప్రభుత్వం కింద తెచ్చింది
  2. చర్చి భూములను జప్తు చేశారు.
• వారెన్నెస్ పలాయనం (Flight to Varennes, 1791): రాజు కుటుంబం మారువేషంలో పారిపోవడానికి ప్రయత్నించి పట్టుబడింది. రాజుపై ప్రజల నమ్మకం పోయింది.
• 1791 రాజ్యాంగం:
  1. రాజ్యాంగబద్ధ రాచరికం (Constitutional Monarchy) ఏర్పడింది
  2. రాజు అధికారాలు పరిమితం. కొత్త శాసనసభ (Legislative Assembly) వచ్చింది.
• యుద్ధం: 1792లో ఫ్రాన్స్ ఆస్ట్రియాపై యుద్ధం ప్రకటించింది. విప్లవాన్ని అణచడానికి ఐరోపా రాజులు ప్రయత్నించారు.
• జాతీయ సమావేశం (National Convention): 1792లో ఎన్నికైంది.
• 21 సెప్టెంబర్ 1792న రాచరికాన్ని రద్దు చేసి ఫ్రాన్స్‌ను గణతంత్రంగా ప్రకటించింది.
• రాజు మరణదండన: పదహారవ లూయీని విచారించి 21 జనవరి 1793న గిలెటిన్ (Guillotine) ద్వారా ఉరితీశారు. తరువాత రాణి మేరీ ఆంటోనెట్‌ను కూడా ఉరితీశారు (1793).
• వర్గాలు: జాకోబిన్లు (Jacobins – అతివాదులు, నాయకుడు రాబెస్పియర్), గిరాండిన్లు (Girondins – మితవాదులు).

1793–94 కాలాన్ని 'భీతి పాలన (Reign of Terror)' అంటారు. విప్లవాన్ని కాపాడే పేరుతో విప్లవ వ్యతిరేకులుగా అనుమానించిన వేలాది మందిని ఉరితీశారు. ఈ పాలనకు ప్రధాన నాయకుడు మాక్సిమిలియన్ రాబెస్పియర్ (Maximilien Robespierre).

• ప్రజా రక్షణ కమిటీ (Committee of Public Safety):
  1. ఈ కమిటీ దేశ పాలనను చేపట్టింది
  2. రాబెస్పియర్ దీని ముఖ్య నాయకుడు.
• విప్లవ న్యాయస్థానం: అనుమానితులను విచారించి త్వరగా శిక్షించేది. గిలెటిన్‌తో వేలాది మందికి మరణ శిక్ష విధించారు.
• ఇతర చర్యలు:
  1. కొత్త క్యాలెండర్ ప్రవేశపెట్టారు.
  2. ఆహార ధరలపై నియంత్రణలు.
  3. లక్షలాది మందిని సైన్యంలోకి తీసుకున్నారు (సామూహిక నిర్బంధం).
• పతనం: అతిగా కఠినంగా వ్యవహరించిన రాబెస్పియర్‌ను కన్వెన్షన్ సభ్యులే అరెస్టు చేసి, జూలై 1794లో గిలెటిన్‌పై ఉరితీశారు. దీన్ని 'థర్మిడోరియన్ ప్రతిచర్య (Thermidorian Reaction)' అంటారు.
• డైరెక్టరీ పాలన (Directory, 1795–1799): తరువాత ఐదుగురు డైరెక్టర్ల పాలన వచ్చింది. ఇది అవినీతి, అస్థిరతతో బలహీనంగా ఉండి ఫ్రాన్స్‌లో నెపోలియన్ ఎదుగుదలకు దారి తీసింది.

అస్థిర డైరెక్టరీ పాలనలో ప్రజలు స్థిరత్వం కోరుకున్నారు. యుద్ధాల్లో విజయాలతో పేరు తెచ్చుకున్న నెపోలియన్ బోనపార్టీ ఆ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకుని అధికారం చేపట్టాడు.

• జననం:
  1. కార్సికా ద్వీపంలో (1769) జన్మించిన నెపోలియన్ ఫిరంగి దళ అధికారిగా ఎదిగాడు
  2. ఇటలీ, ఈజిప్టు యుద్ధాల్లో పేరు పొందాడు.
• బ్రూమెర్ తిరుగుబాటు (18 Brumaire, 1799): డైరెక్టరీని కూలదోసి నెపోలియన్ 'మొదటి కాన్సల్ (First Consul)' అయ్యాడు.
• చక్రవర్తి: 1804లో తనను తాను ఫ్రెంచ్ చక్రవర్తిగా ప్రకటించుకున్నాడు.
• సంస్కరణలు:
  1. నెపోలియన్ కోడ్ (Napoleonic Code, 1804): చట్టం ముందు సమానత్వం, ఆస్తి హక్కులు, భూస్వామ్య విధానం రద్దు. తరువాత అనేక దేశాల చట్టాలకు నమూనాగా మారింది.
  2. బ్యాంక్ ఆఫ్ ఫ్రాన్స్ స్థాపన, విద్యా వ్యవస్థ, పన్ను విధానం ఏర్పాటు.
• ఐరోపా యుద్ధాలు: ఆస్ట్రియా, ప్రష్యా, రష్యాలను ఓడించి ఐరోపాలో పెద్ద ప్రాంతాన్ని గెలిచాడు.
• పతనం:
  1. 1812లో రష్యాపై దాడి విఫలం
  2. 1815లో వాటర్లూ యుద్ధంలో (Battle of Waterloo) ఓడిపోయి సెయింట్ హెలెనా ద్వీపానికి బహిష్కరించబడ్డాడు
  3. అక్కడే 1821లో మరణించాడు.
• వియన్నా కాంగ్రెస్ (1815):
  1. నెపోలియన్ తర్వాత ఐరోపా పునర్వ్యవస్థీకరణ కోసం జరిగింది
  2. ఆస్ట్రియా ప్రధాని మెటర్నిక్ (Metternich) దీనిలో ప్రముఖుడు.

ఫ్రెంచ్ విప్లవం ఐరోపా, ప్రపంచ చరిత్రను మార్చింది. స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, జాతీయతా భావం, ప్రజాస్వామ్యం వంటి ఆధునిక ఆలోచనలు ఇక్కడి నుంచే వ్యాప్తి చెందాయి.

• ప్రధాన ఫలితాలు:
  1. రాచరికం, భూస్వామ్య వ్యవస్థ అంతం; చట్టం ముందు సమానత్వం.
  2. ప్రజల సార్వభౌమత్వ సిద్ధాంతం బలపడింది.
  3. చర్చి అధికారం తగ్గి, లౌకిక భావాలు పెరిగాయి.
• ఆదర్శాల వ్యాప్తి: స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం ఆదర్శాలు ప్రపంచమంతా వ్యాపించాయి. ఇవి భారత రాజ్యాంగ ప్రవేశికలోనూ ఉన్నాయి.
• జాతీయతా వాదం (Nationalism): ఐరోపా అంతటా జాతీయ భావం పెరిగి, తరువాత ఇటలీ, జర్మనీ ఏకీకరణకు దారితీసింది.
• ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమాలు: లాటిన్ అమెరికా, ఐరోపా దేశాల్లో రాజ్యాంగ, ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తి ఇచ్చింది.
• పరిమితులు:
  1. హక్కులు ప్రధానంగా పురుషులకే ఇచ్చారు
  2. మహిళల ఓటు హక్కు రాలేదు. భీతి పాలనలో హింస జరిగింది.
• మహిళల పాత్ర: ఒలింప్ దె గూజ్ (Olympe de Gouges) 'మహిళా పౌర హక్కుల ప్రకటన' (1791) రాసింది.