కవులు & బిరుదులు (Poets & Titles)

బిరుదు (Title) అంటే ఒక కవి లేదా రాజు గొప్పతనాన్ని మెచ్చుకుంటూ ఇచ్చే గౌరవ నామం. కొన్ని బిరుదులను రాజులు, పండితులు ఇస్తారు; కొన్నింటిని ప్రజలు ప్రేమతో పిలుస్తారు. తెలుగు సాహిత్యంలో బిరుదులు కవి గుర్తింపులో భాగం అయిపోయాయి.

• పరీక్షల్లో ప్రశ్న రూపం: "ఆదికవి ఎవరు?", "కవి సార్వభౌముడు అని ఎవరిని అంటారు?", "ఆంధ్ర షెల్లీ ఎవరు?" – ఇలా బిరుదు ఇచ్చి కవిని, లేదా కవిని ఇచ్చి బిరుదును అడుగుతారు.
• బిరుదుల రకాలు:
  1. కవి కాలంలో రాజు ఇచ్చినవి (ఉదా: కవి సార్వభౌముడు)
  2. కవి ప్రతిభను చూసి ప్రజలు ఇచ్చినవి (ఉదా: ప్రజాకవి)
  3. పోలిక ద్వారా వచ్చినవి (ఉదా: ఆంధ్ర షెల్లీ, అభినవ దండి)
• గుర్తుంచుకునే విధానం: బిరుదు అర్థాన్ని పట్టుకుంటే కవిని గుర్తుపట్టడం సులభం. ఉదాహరణకు "ఆదికవి" = మొదటి కవి, "సహజ పండితుడు" = సహజంగానే పండితుడు.
• ఈ నోట్స్‌లో కాలక్రమంలో ప్రాచీన, ప్రబంధ, పద, ఆధునిక కవుల బిరుదులను వరుసగా చూద్దాం.

తెలుగు సాహిత్య ప్రారంభ కాలం నుంచి ప్రసిద్ధి చెందిన కవులు నన్నయ, తిక్కన, ఎర్రన, పోతన. వీరిలో మొదటి ముగ్గురినీ కలిపి కవిత్రయం అంటారు. వీరి బిరుదులు పరీక్షల్లో అత్యంత ప్రాధాన్యం కలిగినవి.

• నన్నయ:
  1. ఆదికవి (తెలుగులో మొదటి కవి)
  2. వాగనుశాసనుడు, శబ్ద శాసనుడు (భాషకు నియమాలు ఇచ్చిన వాడు)
  3. ఆశ్రయదాత: తూర్పు చాళుక్య రాజు రాజరాజ నరేంద్రుడు
  4. రచన: ఆంధ్ర మహాభారతం (ఆది, సభా, అరణ్య పర్వంలో కొంత భాగం)
• తిక్కన సోమయాజి:
  1. బిరుదులు: ఉభయ కవి మిత్రుడు, కవి బ్రహ్మ
  2. రచన: నిర్వచనోత్తర రామాయణం, ఆంధ్ర మహాభారతంలో విరాటపర్వం నుంచి స్వర్గారోహణ పర్వం వరకు 15 పర్వాలు
• ఎర్రన:
  1. బిరుదులు: ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు, శంభుదాసుడు
  2. రచన: ఆంధ్ర మహాభారతంలో అరణ్య పర్వంలో మిగతా భాగం, నృసింహ పురాణం, హరివంశం
• బమ్మెర పోతన:
  1. బిరుదు: సహజ పండితుడు
  2. రచన: ఆంధ్ర మహా భాగవతం (శ్రీరామునికి అంకితం ఇచ్చాడు)
  3. ఇతర రచనలు: వీరభద్ర విజయం, భోగినీ దండకం

ప్రబంధ యుగంలో కవులు, రాజులు గొప్ప బిరుదులు పొందారు. శ్రీనాథుడు ప్రబంధ కవులకు ముందు కాలం వాడు; శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, పెద్దన, తిమ్మన విజయనగర కాలం వారు. వీరి బిరుదులను జతచేసి గుర్తుంచుకోవాలి.

• శ్రీనాథుడు:
  1. బిరుదు: కవి సార్వభౌముడు
  2. ప్రసిద్ధ రచనలు: శృంగార నైషధం, కాశీఖండం, భీమఖండం, హరవిలాసం
• శ్రీకృష్ణదేవరాయలు (విజయనగర రాజు):
• బిరుదులు: ఆంధ్ర భోజుడు, సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌముడు, కన్నడ రాజ్య రమా రమణుడు
• రచన: ఆముక్తమాల్యద (తెలుగు ప్రబంధం)
• అల్లసాని పెద్దన:
  1. బిరుదు: ఆంధ్ర కవితా పితామహుడు
  2. రచన: మనుచరిత్రము (స్వారోచిష మనుసంభవం)
  3. ఈయన రాయల ఆస్థాన కవి (అష్టదిగ్గజాల్లో ప్రధానుడు)
• నంది తిమ్మన:
  1. బిరుదు: ముక్కు తిమ్మన
  2. రచన: పారిజాతాపహరణం
• తెనాలి రామకృష్ణుడు:
  1. బిరుదు: వికటకవి
  2. రచన: పాండురంగ మహాత్మ్యం
• కేతన (13వ శతాబ్దం):
  1. బిరుదు: అభినవ దండి
  2. రచన: దశకుమార చరిత్రము

పదాలు, సంకీర్తనల రూపంలో భక్తిని, జీవిత సత్యాలను పాడిన కవులను వాగ్గేయకారులు అంటారు. ఇందులో అన్నమయ్య, భక్త రామదాసు పేర్లు పరీక్షల్లో ప్రధానంగా వస్తాయి. వీరి బిరుదులు, రచనలు తెలుసుకుందాం.

• తాళ్లపాక అన్నమయ్య (అన్నమాచార్యుడు):
  1. బిరుదు: పదకవితా పితామహుడు (పద కవిత్వానికి తండ్రి వంటి వాడు)
  2. ఆరాధ్య దైవం: తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి
  3. రచనలు: వేలాది సంకీర్తనలు (తిరుమల రాగి రేకులపై లిఖించారు).
  4. రచన రూపం: పల్లవి, చరణాలు ఉండే కీర్తనలు – శృంగార, అధ్యాత్మ సంకీర్తనలు రెండూ ఉన్నాయి.
• కంచర్ల గోపన్న (భక్త రామదాసు):
  1. ఆరాధ్య దైవం: భద్రాచల శ్రీరాముడు
  2. రచనలు: రామదాసు కీర్తనలు, దాశరథీ శతకం
  3. గోల్కొండ నవాబు తానీషా కాలంలో ఖైదు అయ్యాడు.
• క్షేత్రయ్య: "మువ్వ గోపాల" అనే మకుటంతో పదాలు రాశాడు.

ఆధునిక యుగంలో కూడా కవులకు ప్రజలు, సంస్థలు బిరుదులు ఇచ్చాయి. ప్రాచీన బిరుదులతో పాటు ఈ ఆధునిక బిరుదులు కూడా పరీక్షల్లో వస్తాయి. కవి, ఆయన ప్రసిద్ధ రచనతో కలిపి నేర్చుకుంటే తేలికగా గుర్తుంటాయి.

• కందుకూరి వీరేశలింగం: గద్య తిక్కన.
• గుర్రం జాషువా:
  1. బిరుదులు: కవికోకిల, నవయుగ కవి చక్రవర్తి
  2. రచనలు: గబ్బిలం (1941), ఫిరదౌసి, క్రీస్తు చరిత్ర
  3. అణగారిన వర్గాల వేదనను కవితల్లో చెప్పాడు.
• విశ్వనాథ సత్యనారాయణ: కవి సామ్రాట్ (రామాయణ కల్పవృక్షం, వేయిపడగలు).
• దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి: ఆంధ్ర షెల్లీ (కృష్ణపక్షం, ఊర్వశి).
• శ్రీశ్రీ: అభ్యుదయ కవితా పితామహుడు (మహాప్రస్థానం).
• త్రిపురనేని రామస్వామి చౌదరి: కవిరాజు (శంబుక వధ, సూత పురాణం).
• వావిలికొలను సుబ్బారావు: ఆంధ్ర వాల్మీకి.
• కాళోజీ నారాయణరావు:
  1. ప్రజాకవి (నా గొడవ)
  2. ఆయన జన్మదినం సెప్టెంబర్ 9న తెలంగాణ భాషా దినోత్సవం జరుపుతారు.

సాహిత్యంతో పాటు స్వాతంత్ర్యోద్యమం, తెలుగు సమాజ నిర్మాణంలో కృషి చేసిన ప్రముఖులకు కూడా బిరుదులు ఉన్నాయి. పరీక్షల్లో కవుల బిరుదులతో కలిపి వీరి బిరుదులు కూడా వస్తాయి. అందుకే ఇక్కడ వాటిని ఒకచోట చూద్దాం.

• మాడపాటి హనుమంతరావు: ఆంధ్ర పితామహుడు (తెలంగాణలో ఆంధ్ర మహాసభల నాయకుడు, తెలుగు భాషా వికాసానికి కృషి చేశాడు).
• టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు: ఆంధ్ర కేసరి (ఆంధ్ర రాష్ట్ర తొలి ముఖ్యమంత్రి).
• దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య: ఆంధ్ర రత్న (స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు).
• కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు: దేశోద్ధారక (ఆంధ్ర పత్రిక, అమృతాంజన్ స్థాపకుడు).
• కందుకూరి వీరేశలింగం: గద్య తిక్కన, సంఘ సంస్కర్త.
• గిడుగు రామమూర్తి: వ్యావహారిక భాషోద్యమ నేత.

పరీక్షకు ముందు చివరిసారి చూసుకోవడానికి వీలుగా కవి – బిరుదు – ముఖ్య రచన జాబితాను ఇక్కడ ఇచ్చాం. పరీక్ష హాలులోకి వెళ్లే ముందు ఈ జాబితాను ఒకసారి చదివితే చాలా ప్రశ్నలకు సమాధానం దొరుకుతుంది.

• నన్నయ – ఆదికవి, వాగనుశాసనుడు – ఆంధ్ర మహాభారతం (ఆరంభం).
• తిక్కన – ఉభయ కవి మిత్రుడు, కవి బ్రహ్మ – నిర్వచనోత్తర రామాయణం.
• ఎర్రన – ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు, శంభుదాసుడు – నృసింహ పురాణం, హరివంశం.
• పోతన – సహజ పండితుడు – ఆంధ్ర మహా భాగవతం.
• శ్రీనాథుడు – కవి సార్వభౌముడు – శృంగార నైషధం, కాశీఖండం.
• శ్రీకృష్ణదేవరాయలు – ఆంధ్ర భోజుడు, సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌముడు – ఆముక్తమాల్యద.
• అల్లసాని పెద్దన – ఆంధ్ర కవితా పితామహుడు – మనుచరిత్రము.
• నంది తిమ్మన – ముక్కు తిమ్మన – పారిజాతాపహరణం.
• తెనాలి రామకృష్ణుడు – వికటకవి – పాండురంగ మహాత్మ్యం.
• కేతన – అభినవ దండి – దశకుమార చరిత్రము.
• అన్నమయ్య – పదకవితా పితామహుడు.
• వీరేశలింగం – గద్య తిక్కన.
• గుర్రం జాషువా – కవికోకిల, నవయుగ కవి చక్రవర్తి – గబ్బిలం.
• విశ్వనాథ సత్యనారాయణ – కవి సామ్రాట్.
• దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి – ఆంధ్ర షెల్లీ.
• శ్రీశ్రీ – అభ్యుదయ కవితా పితామహుడు – మహాప్రస్థానం.
• త్రిపురనేని రామస్వామి చౌదరి – కవిరాజు.
• వావిలికొలను సుబ్బారావు – ఆంధ్ర వాల్మీకి.
• కాళోజీ నారాయణరావు – ప్రజాకవి.

గుర్తుంచుకునే సులభ మార్గం కాలక్రమం: నన్నయ → తిక్కన → ఎర్రన → పోతన → శ్రీనాథుడు → శ్రీకృష్ణదేవరాయలు/పెద్దన → ఆధునికులు. బిరుదులో "ఆది/సహజ/సార్వభౌమ/భోజ" వంటి పదాలు కవిని సూచిస్తాయి.