కవిత్రయం – నన్నయ, తిక్కన, ఎర్రన (Kavitrayam)

నన్నయ, తిక్కన, ఎర్రన – ఈ ముగ్గురు కవులను కలిపి కవిత్రయం (Kavitrayam) అంటారు. వీరు మూడు శతాబ్దాల వ్యవధిలో వ్యాసుడి సంస్కృత మహాభారతాన్ని తెలుగులోకి రాశారు. అదే ఆంధ్ర మహాభారతం.

• కవిత్రయం: నన్నయ, తిక్కన, ఎర్రన (ఇదే కాలక్రమం).
• కాలం:
  1. నన్నయ – 11వ శతాబ్దం
  2. తిక్కన – 13వ శతాబ్దం
  3. ఎర్రన – 14వ శతాబ్దం
• మూల గ్రంథం: వ్యాసుడు రాసిన సంస్కృత మహాభారతం. దానిలో 18 పర్వాలు ఉన్నాయి.
• రచనా రూపం: ఆంధ్ర మహాభారతం చంపూ కావ్యం (Champu) – పద్యం, గద్యం రెండూ కలిసిన శైలి.
• పర్వాల విభజన:
  1. నన్నయ: ఆదిపర్వం, సభాపర్వం, అరణ్యపర్వంలో కొంత భాగం
  2. తిక్కన: విరాట పర్వం నుండి స్వర్గారోహణ పర్వం వరకు 15 పర్వాలు
  3. ఎర్రన: నన్నయ ఆపిన అరణ్యపర్వ శేష భాగం
• తిక్కన రాసిన 15 పర్వాలు: విరాట, ఉద్యోగ, భీష్మ, ద్రోణ, కర్ణ, శల్య, సౌప్తిక, స్త్రీ, శాంతి, అనుశాసనిక, అశ్వమేధిక, ఆశ్రమవాసిక, మౌసల, మహాప్రస్థానిక, స్వర్గారోహణ పర్వాలు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా మొత్తం 18 పర్వాలు = నన్నయ 2 పర్వాలు + అరణ్య పర్వంలో కొంత భాగం (ఎర్రన పూర్తి చేశాడు) + తిక్కన 15 పర్వాలు. అందుకే "తిక్కన అత్యధిక పర్వాలు రాశాడు" అని గుర్తుంచుకోండి.

నన్నయను తెలుగు సాహిత్యానికి ఆదికవి (Adikavi) అంటారు. అంటే మొదటి కవి. ఆయన తెలుగులో కావ్య రచనకు మార్గం చూపాడు. 11వ శతాబ్దంలో రాజమహేంద్రవరం (రాజమండ్రి) ఆస్థానంలో ఉన్నాడు.

• బిరుదులు: ఆదికవి, వాగనుశాసనుడు (వాక్కులకు శాసనం చేసినవాడు), శబ్దశాసనుడు.
• ఆశ్రయదాత: తూర్పు చాళుక్య రాజు రాజరాజ నరేంద్రుడు. ఆయన పాలనా కాలం సుమారు 1022–1061.
• ప్రధాన రచన: ఆంధ్ర మహాభారతం – ఆదిపర్వం, సభాపర్వం, అరణ్యపర్వంలో కొంత భాగం. ఇది రాజరాజ నరేంద్రునికి అంకితం.
• సహాయకుడు: మహాభారతాన్ని తెలుగులో రాయడంలో నారాయణ భట్టు నన్నయకు సహాయం చేశాడు.
• వ్యాకరణ గ్రంథం: ఆంధ్ర శబ్ద చింతామణి – తెలుగు తొలి వ్యాకరణ గ్రంథంగా సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఇది సంస్కృతంలో రాసినది.
• కవితా లక్షణం: నన్నయ కవిత్వాన్ని "ప్రసన్న కథా కవితార్థ యుక్తి, అక్షర రమ్యత, నానారుచిరార్థ సూక్తి నిధిత్వం" అనే గుణాలతో వర్ణిస్తారు. అంటే అర్థం స్పష్టంగా, అక్షరాలు మధురంగా, భావాలు వైవిధ్యంగా ఉండటం.
• శైలి: సంస్కృత పదాలు ఎక్కువగా, తెలుగు పదాలతో సమన్వయంగా వాడిన మార్గం. దీన్ని తరువాత కవులు అనుసరించారు.

కవిత్రయంలో రెండవ కవి తిక్కన. ఆయన 13వ శతాబ్దంలో నెల్లూరు ప్రాంతంలో జీవించాడు. సంభాషణలు, నాటకీయత, పాత్ర చిత్రణకు తిక్కన పేరుగాంచాడు.

• బిరుదులు: కవిబ్రహ్మ, ఉభయ కవిమిత్రుడు.
• ఆశ్రయదాత: నెల్లూరు చోడ రాజు మనుమసిద్ధి. తిక్కన ఆయనకు మంత్రిగా కూడా పనిచేశాడు.
• ప్రధాన రచనలు:
  1. ఆంధ్ర మహాభారతం – విరాట పర్వం నుండి స్వర్గారోహణ పర్వం వరకు 15 పర్వాలు
  2. నిర్వచనోత్తర రామాయణం – ఇది గద్యం లేకుండా పూర్తిగా పద్యాలతో ఉన్న కావ్యం
• అంకితం: తిక్కన భారతాన్ని హరిహరనాథుడికి అంకితం చేశాడు. హరి (విష్ణువు), హరుడు (శివుడు) ఇద్దరూ ఒకటే అనే సమన్వయ భావన ఇందులో ఉంది.
• నిర్వచనం అంటే: గద్యం లేని కావ్యం. తిక్కన రామాయణంలో గద్య భాగాలు లేవు, అందుకే "నిర్వచనోత్తర రామాయణం".
• ప్రత్యేకత: నాటక శైలి సంభాషణలు, ఉద్యోగపర్వంలో రాయబారం, కర్ణ, శల్య పర్వాల్లో యుద్ధ వర్ణన తిక్కన గొప్పదనం.
• తిక్కన శైలి: పాత్రల మధ్య సంభాషణ చిన్న చిన్న వాక్యాలలో పదునుగా ఉంటుంది. ఇది ఆయనకు "నాటకీయ కవి" అనే గుర్తింపు తెచ్చింది.
• యజ్ఞం: తిక్కనను సోమయాజి అంటారు, ఎందుకంటే ఆయన సోమయాగం చేశాడని ప్రతీతి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా "తిక్కన = 15 పర్వాలు + నిర్వచనోత్తర రామాయణం + కవిబ్రహ్మ + మనుమసిద్ధి మంత్రి". ఈ నాలుగు జతలు పరీక్షల్లో ఎక్కువగా అడుగుతారు.

కవిత్రయంలో మూడవ కవి ఎర్రన. ఆయన పూర్తి పేరు ఎర్రాప్రగడ. 14వ శతాబ్దంలో రెడ్డి రాజుల కాలంలో జీవించాడు. నన్నయ ఆపిన చోటి నుండి భారతాన్ని కొనసాగించి అరణ్యపర్వాన్ని పూర్తి చేశాడు.

• బిరుదులు: ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు, శంభుదాసుడు.
• కాలం:
  1. 14వ శతాబ్దం
  2. ప్రోలయ వేమారెడ్డి కాలం (రెడ్డి రాజులు).
• భారతంలో పాత్ర: అరణ్యపర్వంలో నన్నయ రాయకుండా వదిలిన శేష భాగాన్ని రాసి పూర్తి చేశాడు.
• ఇతర రచనలు:
  1. హరివంశం
  2. నృసింహ పురాణం
• నన్నయ, తిక్కన తో పోలిక: నన్నయ ఆది కవి, తిక్కన సంభాషణల కవి, ఎర్రన వర్ణనల కవి అని చెప్పుకుంటారు.
• శైలి ప్రత్యేకత: నన్నయ మార్గానికి, తిక్కన నాటకీయతకు మధ్య సమతుల్యం. ప్రకృతి వర్ణనలు, ప్రబంధ లక్షణాలు ఎర్రన కవిత్వంలో కనిపిస్తాయి. అందుకే "ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు" అనే పేరు వచ్చింది.
• అరణ్యపర్వ భాగంలో ప్రాధాన్యం: నన్నయ శైలిని అనుకరిస్తూ పూర్తి చేయడం ఎర్రన ప్రత్యేకతగా చెబుతారు.
• భక్తి:
  1. ఎర్రన శివభక్తుడు
  2. అందుకే శంభుదాసుడు అనే బిరుదు.

ముగ్గురు కవుల వివరాలను ఒకేసారి పోల్చి నేర్చుకుంటే పరీక్షల్లో "జతపరచండి" ప్రశ్నలు సులభం అవుతాయి.

• నన్నయ:
  1. బిరుదు: ఆదికవి, వాగనుశాసనుడు
  2. ఆశ్రయదాత: రాజరాజ నరేంద్రుడు (రాజమహేంద్రవరం)
  3. రచన: ఆది, సభ, అరణ్య పర్వంలో కొంత భాగం
• తిక్కన:
  1. బిరుదు: కవిబ్రహ్మ, ఉభయ కవిమిత్రుడు
  2. ఆశ్రయదాత: మనుమసిద్ధి (నెల్లూరు)
  3. రచన: 15 పర్వాలు, నిర్వచనోత్తర రామాయణం
• ఎర్రన:
  1. బిరుదు: ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు, శంభుదాసుడు
  2. కాలం: 14వ శతాబ్దం (ప్రోలయ వేమారెడ్డి కాలం)
  3. రచన: అరణ్యపర్వ శేషం, హరివంశం, నృసింహ పురాణం
• ఈ మూడూ చంపూ కావ్య శైలి: భారతంలో పద్యం, గద్యం కలిసి ఉంటాయి.
• కాలక్రమ సూచిక:
  1. నన్నయ – 11వ శతాబ్దం, రాజమహేంద్రవరం
  2. తిక్కన – 13వ శతాబ్దం, నెల్లూరు
  3. ఎర్రన – 14వ శతాబ్దం, రెడ్డి రాజుల కాలం
• ఎవరు ఎక్కువ రాశారు?: పర్వాల సంఖ్యలో తిక్కన (15). నన్నయ రెండు పర్వాలకు పైగా, ఎర్రన అరణ్యపర్వ శేషం మాత్రమే.
• ఒకే గ్రంథం, ముగ్గురు కవులు: అందుకే ఆంధ్ర మహాభారతాన్ని కవిత్రయ భారతం అనవచ్చు.
• భాషా లక్షణం: ముగ్గురూ సంస్కృత పదాలను తెలుగు విభక్తులతో కలిపి వాడే సమన్వయ శైలిని అనుసరించారు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ఆది – రాజరాజు; బ్రహ్మ – మనుమసిద్ధి; పరమేశ్వరుడు – ప్రబంధం. మొదటి అక్షరాలు: న–ఆ, తి–బ్ర, ఎ–ప్ర.

కవిత్రయ యుగం పూర్తయ్యాక తెలుగు సాహిత్యంలో పోతన, శ్రీనాథుడు వంటి కవులు వచ్చారు. పరీక్షల్లో కవిత్రయం తరువాతి కవుల పేర్లు కూడా కలిపి అడుగుతారు.

• పాల్కురికి సోమనాథుడు: బసవ పురాణం, పండితారాధ్య చరిత్ర, వృషాధిప శతకం, అనుభవసారం వంటి రచనలు చేశాడు. తెలుగులో ద్విపద కావ్యాలకు పేరుగాంచాడు.
• బమ్మెర పోతన: ఆంధ్ర మహాభాగవతం రచయిత. సహజ పండితుడు అని పిలుస్తారు. భాగవతాన్ని శ్రీరామచంద్రునికి అంకితం చేశాడు, రాజులకు కాదు.
• శ్రీనాథుడు: కవి సార్వభౌముడు. రచనలు శృంగార నైషధం, కాశీఖండం, భీమఖండం.
• నన్నెచోడుడు: కుమార సంభవం రచయిత. తెలుగులో తొలి దేశీ కావ్యాలలో ఒకటిగా దీన్ని చెబుతారు.
• సంస్కృత మహాభారతం:
  1. వ్యాసుడు రాసింది
  2. అందులో లక్ష శ్లోకాలు ఉన్నాయని చెబుతారు. తెలుగు భారతం దాన్ని యథాతథంగా అనువదించలేదు, స్వతంత్ర రచనలా రాశారు.
• కవిత్రయం వారసత్వం: తరువాత కవులు నన్నయ శబ్ద శైలిని, తిక్కన నాటకీయతను, ఎర్రన వర్ణనా సౌందర్యాన్ని ఆదర్శంగా తీసుకున్నారు.
• కాలక్రమం (స్థూలంగా): నన్నయ (11వ శతాబ్దం) → తిక్కన (13వ) → ఎర్రన (14వ) → శ్రీనాథుడు, పోతన (15వ) → పెద్దన (16వ, ప్రబంధ యుగం).

గుర్తుంచుకునే చిట్కా "సహజ పండితుడు = పోతన; కవి సార్వభౌముడు = శ్రీనాథుడు". ఈ రెండు బిరుదులు కవిత్రయం బిరుదులతో కలిపి తరచూ ఇస్తారు.