పర్యాయపదాలు (Synonyms)

ఒకే అర్థాన్ని ఇచ్చే వేర్వేరు పదాలను పర్యాయపదాలు (Synonyms) అంటారు. ఒక పదానికి చాలా పర్యాయపదాలు ఉంటాయి. పరీక్షల్లో ఒక పదం ఇచ్చి దాని పర్యాయపదం గుర్తించమని అడుగుతారు.

• నిర్వచనం: ఒకే అర్థం గల అనేక పదాలు = పర్యాయపదాలు. (ఒకే పదానికి అనేక అర్థాలు = నానార్థాలు).
• ఉదాహరణ: చంద్రుడు = శశి, ఇందుడు, సోముడు, నిశాకరుడు, జాబిల్లి.
• పద రకాలు: పర్యాయపదాల్లో తత్సమ (సంస్కృత) పదాలు, తెలుగు పదాలు రెండూ ఉంటాయి. ఉదా: నీరు (తెలుగు), జలం (తత్సమం).
• అడిగే విధానం: ఇచ్చిన పదానికి సరైన పర్యాయపదం ఎంచుకోవడం, లేదా ఇచ్చిన నాలుగింట్లో పర్యాయపదం కానిది గుర్తించడం.
• చదివే పద్ధతి: అక్షర క్రమంలో కాకుండా వర్గాల వారీగా (ప్రకృతి, జంతువులు, దేవతలు) చదివితే సులభంగా గుర్తుంటుంది.
• జాగ్రత్త: కొన్ని పదాలు పర్యాయపదంగా కనిపించినా నానార్థం కావచ్చు. ఉదా: హరి = విష్ణువు, సింహం, కోతి మొదలైనవి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా పర్యాయపదాలు చదివేటప్పుడు ఒక పదాన్ని మూల పదంగా తీసుకుని దాని చుట్టూ 4–5 పదాలు కలిపి వాక్యంలో రాసి చూడండి. ఉదా: "నింగి, గగనం, నభం, అంబరం – ఇవన్నీ ఆకాశం".

ఆకాశం, సూర్యచంద్రులు, గాలి, నిప్పు, మేఘం వంటి ప్రకృతి పదాలకు పర్యాయపదాలు పరీక్షల్లో ఎక్కువగా అడుగుతారు. వీటిని బాగా నేర్చుకోండి.

• ఆకాశం: నింగి, గగనం, నభం, అంబరం, వినువీధి
• సూర్యుడు: రవి, భానుడు, భాస్కరుడు, దినకరుడు, ఆదిత్యుడు, అర్కుడు, తరణి, మిత్రుడు
• చంద్రుడు: శశి, ఇందుడు, సోముడు, నిశాకరుడు, జాబిల్లి, చందమామ, రేరాజు
• గాలి: వాయువు, పవనం, అనిలం, సమీరం, మారుతం
• అగ్ని: నిప్పు, అనలం, వహ్ని, పావకుడు, హుతాశనుడు
• మేఘం: మబ్బు, ఘనం, జీమూతం, అంబుదం, పయోధరం
• వర్షం: వాన, వృష్టి, వర్షణం
• రాత్రి: రేయి, నిశ, రజని, యామిని, శర్వరి
• పగలు: దినం, దివసం, వాసరం, అహస్సు
• నక్షత్రం: తార, తారక, ఉడువు, చుక్క

భూమి, నీరు, నది, కొండ, అడవి, చెట్లు, పూలకు సంబంధించిన పర్యాయపదాలు ప్రతి పరీక్షలో వస్తాయి. కింది జాబితాను తప్పకుండా నేర్చుకోండి.

• భూమి: ధరణి, వసుధ, అవని, ధరిత్రి, పృథ్వి, క్షమ
• నది: సరిత్తు, తటిని, ఏరు, ప్రవాహిని, తరంగిణి, నిమ్నగ
• నీరు: జలం, ఉదకం, తోయం, వారి, అంబు, సలిలం
• సముద్రం: సాగరం, అంబుధి, జలధి, వారధి, రత్నాకరం, కడలి
• కొండ: పర్వతం, అద్రి, గిరి, శైలం, నగం, భూధరం
• అడవి: అరణ్యం, వనం, కాననం, విపినం, కాంతారం
• చెట్టు: వృక్షం, తరువు, మహీరుహం, పాదపం, భూజం
• పువ్వు: కుసుమం, పుష్పం, సుమం, ప్రసూనం
• కమలం: పద్మం, అంబుజం, సరోజం, పంకజం, నళినం, తామర
• తేనె: మధువు, మకరందం

గుర్తుంచుకునే చిట్కా అంబు-/జల-/తోయ-/వారి- అనేవి నీటికి సంబంధించిన పదాలు. అందుకే "అంబుధి, జలధి, వారధి" = సముద్రం (నీటిని ధరించేది).

జంతువులు, పక్షుల పర్యాయపదాలు ఎక్కువగా ఎనిమిదవ తరగతి స్థాయి నుండి పోటీ పరీక్షల వరకు అడుగుతారు. ఈ జాబితాను జాగ్రత్తగా చదవండి.

• ఏనుగు: గజం, కరి, హస్తి, ఇభం, ద్విరదం, మాతంగం, దంతి
• గుఱ్ఱం: అశ్వం, హయం, తురగం, ఘోటకం, వాజి
• సింహం: కేసరి, మృగరాజు, పంచాస్యం, హరి
• పులి: వ్యాఘ్రం, శార్దూలం
• పాము: సర్పం, భుజంగం, ఉరగం, పన్నగం, అహి
• కోతి: కపి, వానరం, మర్కటం, ప్లవంగం
• ఆవు: గోవు, ధేనువు
• పక్షి: విహంగం, ఖగం, పిట్ట, విహగం, అండజం, పతగం
• లేడి (జింక): హరిణం, మృగం, కురంగం
• తుమ్మెద: భ్రమరం, మధుపం, షట్పదం, అళి

మనుషులు, బంధాలు, శరీర భాగాలను తెలిపే పదాల పర్యాయపదాలు కూడా పరీక్షల్లో ఎక్కువగా అడుగుతారు.

• స్త్రీ: మహిళ, వనిత, అబల, ఇంతి, ముదిత, పడతి, కాంత
• రాజు: నృపుడు, భూపతి, రేడు, నరపతి, మహీపాలుడు
• శత్రువు: పగతుడు, వైరి, రిపు, అరి
• మిత్రుడు: స్నేహితుడు, సఖుడు, చెలికాడు
• పండితుడు: విద్వాంసుడు, కోవిదుడు, ప్రాజ్ఞుడు, విబుధుడు
• కన్ను: నేత్రం, నయనం, చక్షువు, లోచనం, అక్షి
• చెవి: కర్ణం, శ్రవణం, శ్రోత్రం
• ముఖం: వదనం, ఆననం, మోము, వక్త్రం
• చేయి: హస్తం, కరం, పాణి
• కాలు: పాదం, చరణం, అంఘ్రి, పదం
• తల: శిరస్సు, మస్తకం, శీర్షం
• అమ్మ: తల్లి, జనని, మాత, అంబ

గుర్తుంచుకునే చిట్కా "వదనం, ఆననం, మోము" అన్నీ ముఖం; "నయనం, లోచనం, నేత్రం" అన్నీ కన్ను. సినిమా పాటలు, కావ్య భాషలో ఈ పదాలు ఎక్కువగా వస్తాయి.

దేవతలకు సంబంధించిన పర్యాయపదాలు పద్యాలు, కావ్యాల్లో తరచూ కనిపిస్తాయి. సాహిత్య ప్రశ్నల్లో కూడా ఇవి వస్తాయి.

• బ్రహ్మ: విరించి, చతుర్ముఖుడు, విధాత, అజుడు, పితామహుడు
• విష్ణువు: హరి, కేశవుడు, మాధవుడు, జనార్దనుడు, ఉపేంద్రుడు
• శివుడు: ఈశ్వరుడు, శంకరుడు, హరుడు, శంభుడు, పరమేశ్వరుడు, భవుడు
• ఇంద్రుడు: దేవేంద్రుడు, శక్రుడు, పురందరుడు, వజ్రి, సురపతి
• లక్ష్మి: శ్రీ, రమ, కమల, ఇందిర, పద్మ
• పార్వతి: గౌరి, ఉమ, అపర్ణ, భవాని, శివాని, గిరిజ
• దేవుడు: దైవం, సురుడు, అమరుడు, నిర్జరుడు, వేలుపు
• సరస్వతి: వాణి, శారద, భారతి, వాగ్దేవి
• బంగారం: కనకం, హేమం, సువర్ణం, స్వర్ణం, కాంచనం
• ధనం: విత్తం, వసువు, సొమ్ము, ద్రవ్యం, అర్థం