మిలియన్ మార్చ్ & సకల జనుల సమ్మె (Mass Protests)

శ్రీకృష్ణ కమిటీ నివేదిక (జనవరి 2011) తర్వాత తెలంగాణ JAC మొదట చేపట్టిన పెద్ద కార్యక్రమం సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం. గాంధీజీ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో వాడిన శాంతియుత పద్ధతినే ఇక్కడ కూడా వాడారు.

• కాలం: ఫిబ్రవరి 2011లో ప్రారంభమై సుమారు రెండు వారాలు కొనసాగింది.
• పిలుపు: తెలంగాణ రాజకీయ JAC (కన్వీనర్ ప్రొ. ఎం. కోదండరాం).
• ప్రధాన భాగస్వాములు:
  1. ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు – TNGOs, TGOs సంఘాలు
  2. ఉపాధ్యాయులు
  3. విద్యార్థులు
• పద్ధతి:
  1. ఉద్యోగులు కార్యాలయాలకు వెళ్లినా ప్రభుత్వ పనులు చేయకుండా ఉండటం
  2. పన్నులు, బిల్లులు చెల్లించకూడదని పిలుపు
  3. ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలకు సహకరించకపోవడం.
• ప్రభావం: తెలంగాణ జిల్లాల్లో ప్రభుత్వ పాలన దాదాపు నిలిచిపోయింది. ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లో ఫైళ్లు కదలలేదు.
• ప్రాధాన్యం: ఉద్యోగులు పెద్ద ఎత్తున ఉద్యమంలోకి రావడం ఇదే మొదటిసారి కాదు, కానీ ఇంత సంఘటితంగా రావడం మలి దశలో కొత్త దశ. ఇదే తర్వాతి సకల జనుల సమ్మెకు రిహార్సల్ అయ్యింది.

మలి దశ తెలంగాణ ఉద్యమంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ ప్రజా ప్రదర్శనల్లో మిలియన్ మార్చ్ ఒకటి. హైదరాబాద్ నడిబొడ్డున ఉన్న ట్యాంక్‌బండ్‌పై లక్షలాది మంది చేరాలనే లక్ష్యంతో దీనిని నిర్వహించారు.

• తేదీ: 10 మార్చి 2011.
• స్థలం: ట్యాంక్‌బండ్ (హుస్సేన్ సాగర్), హైదరాబాద్.
• పిలుపు ఇచ్చింది: తెలంగాణ రాజకీయ JAC – కన్వీనర్ ప్రొ. కోదండరాం.
• స్ఫూర్తి: 2011లో ఈజిప్టులో కైరో తహ్రీర్ స్క్వేర్ వద్ద జరిగిన ప్రజా ఉద్యమం స్ఫూర్తితో "మిలియన్ మార్చ్" అనే పేరు పెట్టారు.
• జరిగిన విధానం:
  1. ప్రభుత్వం ఆంక్షలు విధించి, హైదరాబాద్ వైపు వచ్చే దారుల్లో అనేక మందిని అడ్డుకుంది.
  2. అయినా విద్యార్థులు, ఉద్యోగులు, ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో ట్యాంక్‌బండ్ చేరుకున్నారు.
  3. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులు ర్యాలీగా వచ్చారు.
• వివాదం:
  1. ట్యాంక్‌బండ్‌పై ఉన్న కొన్ని తెలుగు ప్రముఖుల విగ్రహాలను కొందరు ఆందోళనకారులు ధ్వంసం చేశారు. దీనిపై విమర్శలు వచ్చాయి
  2. JAC నాయకులు దీనితో తమకు సంబంధం లేదని, హింసను సమర్థించమని చెప్పారు.
• ప్రాధాన్యం: పోలీసు ఆంక్షల మధ్య కూడా భారీగా ప్రజలు రావడం ఉద్యమానికి ఉన్న ప్రజాబలాన్ని దేశానికి చూపించింది.

"సకల జనుల సమ్మె" అంటే "అందరి ప్రజల సమ్మె". సమాజంలోని దాదాపు అన్ని వర్గాలు ఒకేసారి పనులు ఆపి తెలంగాణ కోసం సమ్మె చేశాయి. భారతదేశంలో ఒక ప్రాంతీయ డిమాండ్ కోసం జరిగిన అతిపెద్ద సార్వత్రిక సమ్మెల్లో ఇది ఒకటి.

• కాలం: 13 సెప్టెంబర్ 2011 నుండి 24 అక్టోబర్ 2011 వరకు – మొత్తం 42 రోజులు.
• పిలుపు: తెలంగాణ రాజకీయ JAC, TRS, ఉద్యోగ సంఘాలు.
• పాల్గొన్న వర్గాలు:
  1. ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు, ఉపాధ్యాయులు (TNGOs, TGOs, ఉపాధ్యాయ సంఘాలు)
  2. సింగరేణి బొగ్గు గని కార్మికులు
  3. RTC (ఆర్టీసీ) ఉద్యోగులు – తెలంగాణలో బస్సులు నిలిచిపోయాయి
  4. న్యాయవాదులు, డాక్టర్లు, విద్యార్థులు
  5. ఆటో డ్రైవర్లు, చిరు వ్యాపారులు, రైతులు, కూలీలు
• మొదటిసారి: ఉద్యోగులు, కార్మికులు, వ్యాపారులు, విద్యార్థులు ఒకేసారి సమ్మెలోకి రావడం – అందుకే "సకల జనులు" అనే పేరు.
• ముగింపు: 24 అక్టోబర్ 2011న JAC సమ్మెను విరమించింది. కొన్ని వర్గాలు (ఉదా: RTC) అంతకుముందే విరమించాయి.

సకల జనుల సమ్మె వల్ల తెలంగాణలోనే కాకుండా రాష్ట్రమంతా ప్రభావం కనిపించింది. ముఖ్యంగా సింగరేణి సమ్మె వల్ల విద్యుత్ సంక్షోభం వచ్చింది. ఈ సమ్మెలో అనేక కొత్త నిరసన రూపాలు కనిపించాయి.

• ప్రధాన ప్రభావాలు:
  1. సింగరేణి బొగ్గు ఉత్పత్తి నిలిచిపోవడంతో థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రాలకు బొగ్గు కొరత, రాష్ట్రమంతా విద్యుత్ కోతలు.
  2. RTC బస్సులు నిలవడంతో తెలంగాణ జిల్లాల్లో రవాణా దాదాపు ఆగిపోయింది.
  3. ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, పాఠశాలలు మూతపడ్డాయి.
  4. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఆదాయం భారీగా తగ్గింది.
• నిరసన రూపాలు:
  1. వంటావార్పు – రోడ్లపైనే వంట చేసి సామూహిక భోజనం
  2. రాస్తారోకో – రహదారుల దిగ్బంధం
  3. రైల్ రోకో – రైళ్లను నిలిపివేయడం
  4. ధూంధాం – పాటలు, ఆటలతో సాంస్కృతిక నిరసన
  5. బతుకమ్మ, బోనాలు వంటి పండుగలను నిరసన వేదికలుగా మార్చడం
• శాంతియుత స్వభావం: ఇంత పెద్ద సమ్మె అయినా ఎక్కువ భాగం శాంతియుతంగా, ప్రజాస్వామ్య పద్ధతిలో జరిగింది.
• ఫలితం: వెంటనే రాష్ట్రం రాకపోయినా, తెలంగాణ డిమాండ్‌ను విస్మరించలేమని కేంద్రానికి స్పష్టమైంది.

సకల జనుల సమ్మె తర్వాత కూడా కేంద్రం నిర్ణయం తీసుకోకపోవడంతో తెలంగాణ JAC మరో భారీ ప్రదర్శనకు పిలుపునిచ్చింది. హుస్సేన్ సాగర్ చుట్టూ ప్రజలు హారంలా నిలవాలనే ఆలోచనతో దీనికి "సాగరహారం" అని పేరు పెట్టారు.

• తేదీ: 30 సెప్టెంబర్ 2012.
• స్థలం: నెక్లెస్ రోడ్, హుస్సేన్ సాగర్ పరిసరాలు, హైదరాబాద్.
• మరో పేరు: "తెలంగాణ మార్చ్ (Telangana March)".
• పిలుపు:
  1. తెలంగాణ రాజకీయ JAC (ప్రొ. కోదండరాం)
  2. TRS, BJP, ప్రజా సంఘాలు మద్దతు ఇచ్చాయి.
• జరిగిన విధానం:
  1. తెలంగాణ జిల్లాల నుండి వేలాది మంది హైదరాబాద్ చేరుకున్నారు.
  2. భారీ వర్షం కురిసినా ప్రజలు ప్రదర్శన కొనసాగించారు.
  3. సాయంత్రం పోలీసులకు, ఆందోళనకారులకు మధ్య ఘర్షణలు జరిగాయి; పోలీసులు బాష్పవాయువు (tear gas) ప్రయోగించారు.
• ప్రాధాన్యం: మిలియన్ మార్చ్ (2011) తర్వాత హైదరాబాద్‌లో జరిగిన మరో అతిపెద్ద ప్రదర్శన. "హైదరాబాద్ తెలంగాణదే" అనే సందేశాన్ని బలంగా ఇచ్చింది.

2011-2013 మధ్య తెలంగాణ JAC, పార్టీలు అనేక రకాల నిరసన కార్యక్రమాలు చేపట్టాయి. ఇవి ఉద్యమాన్ని నిరంతరం సజీవంగా ఉంచాయి. పరీక్షల్లో వీటి పేర్లు, స్వభావం గురించి ప్రశ్నలు వస్తాయి.

• చలో అసెంబ్లీ (Chalo Assembly):
  1. శాసనసభ సమావేశాల సమయంలో అసెంబ్లీ వైపు ప్రదర్శనగా వెళ్లాలని JAC పిలుపు.
  2. జూన్ 2013లో జరిగిన చలో అసెంబ్లీ ప్రసిద్ధి; పోలీసులు భారీ ఆంక్షలు విధించి అనేక మందిని అరెస్ట్ చేశారు.
  3. ఉద్దేశం: శాసనసభలో తెలంగాణ తీర్మానం కోసం ఒత్తిడి తేవడం.
• రైల్ రోకో (Rail Roko):
  1. తెలంగాణ గుండా వెళ్లే రైళ్లను నిలిపివేసే నిరసన.
  2. సకల జనుల సమ్మె సమయంలో పెద్ద ఎత్తున జరిగింది.
  3. దక్షిణ మధ్య రైల్వే అనేక రైళ్లను రద్దు చేయాల్సి వచ్చింది.
• రాస్తారోకో / సడక్ బంద్: జాతీయ రహదారుల దిగ్బంధం – హైదరాబాద్‌ను ఇతర ప్రాంతాలతో కలిపే రహదారులపై నిరసనలు.
• సమర దీక్షలు, రిలే నిరాహార దీక్షలు: గ్రామాలు, మండల కేంద్రాల్లో నెలల తరబడి రిలే దీక్షా శిబిరాలు నడిచాయి.
• సాంస్కృతిక నిరసనలు: ధూంధాం కార్యక్రమాలు, బతుకమ్మ ఆటలు, ఉద్యమ పాటలు.
• గాంధేయ పద్ధతులు: ఎక్కువ కార్యక్రమాలు శాంతియుత, అహింసా పద్ధతుల్లో జరిగాయి – ఇదే మలి దశ ఉద్యమ ప్రత్యేకత.

మిలియన్ మార్చ్, సకల జనుల సమ్మె, సాగరహారం వంటి ఉద్యమాల ఒత్తిడితో చివరకు కేంద్రం తెలంగాణ ఏర్పాటు నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ దశలోని ముఖ్య తేదీలు పరీక్షల్లో తరచుగా అడుగుతారు.

• 30 జూలై 2013: కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ (CWC), UPA సమన్వయ కమిటీ తెలంగాణ ఏర్పాటుకు అనుకూలంగా నిర్ణయం.
• 3 అక్టోబర్ 2013:
  1. కేంద్ర మంత్రివర్గం తెలంగాణ ఏర్పాటుకు ఆమోదం
  2. విభజన అంశాల కోసం మంత్రుల బృందం (Group of Ministers – GoM) ఏర్పాటు.
• సీమాంధ్రలో స్పందన: ఈ నిర్ణయాలకు వ్యతిరేకంగా సీమాంధ్రలో సమైక్యాంధ్ర ఉద్యమం, ఉద్యోగుల సమ్మెలు జరిగాయి.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ బిల్లు, 2014:
  1. లోక్‌సభ ఆమోదం – 18 ఫిబ్రవరి 2014
  2. రాజ్యసభ ఆమోదం – 20 ఫిబ్రవరి 2014
  3. రాష్ట్రపతి ఆమోదం – 1 మార్చి 2014
• అపాయింటెడ్ డే: 2 జూన్ 2014 – తెలంగాణ భారతదేశ 29వ రాష్ట్రంగా అవతరించింది.
• మొదటి ముఖ్యమంత్రి: కె. చంద్రశేఖర రావు (KCR).
• హైదరాబాద్: 10 సంవత్సరాల వరకు రెండు రాష్ట్రాలకు ఉమ్మడి రాజధాని.