ఒలింపిక్స్ చరిత్ర (Olympics History)

ఒలింపిక్ క్రీడలు ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద క్రీడా సంబరం. ఇవి మొదట ప్రాచీన గ్రీస్‌లో మొదలై, చాలా శతాబ్దాల తర్వాత మళ్లీ ప్రారంభమయ్యాయి.

• ప్రాచీన ఒలింపిక్స్: గ్రీస్‌లోని ఒలింపియా (Olympia) లో క్రీ.పూ. 776 నుండి జరిగాయి. గ్రీకు దేవుడు జ్యూస్ (Zeus) గౌరవార్థం నిర్వహించేవారు.
• రోమన్ చక్రవర్తి మొదటి థియోడోసియస్ క్రీ.శ. 393లో వీటిని నిషేధించాడు
• ఆధునిక ఒలింపిక్స్ పితామహుడు: ఫ్రాన్స్‌కు చెందిన పియరీ డి కూబర్టిన్ (Pierre de Coubertin).
• అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ (IOC): 23 జూన్ 1894న పారిస్‌లో ఏర్పడింది – అందుకే జూన్ 23న ఒలింపిక్ దినోత్సవం. ప్రస్తుత కేంద్రం లాసాన్ (స్విట్జర్లాండ్).
• మొదటి ఆధునిక ఒలింపిక్స్: 1896, ఏథెన్స్ (గ్రీస్).
• ప్రతి 4 సంవత్సరాలకు ఒకసారి జరుగుతాయి – ఈ నాలుగేళ్ల కాలాన్ని 'ఒలింపియాడ్ (Olympiad)' అంటారు.
• రద్దయిన సంవత్సరాలు:
  1. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం వల్ల 1916
  2. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం వల్ల 1940, 1944. ఈ ఆటలు రద్దయినా ఒలింపియాడ్ లెక్కలో లెక్కించారు.
• మహిళల తొలి భాగస్వామ్యం: 1900 పారిస్ ఒలింపిక్స్.
• వింటర్ ఒలింపిక్స్: 1924లో చమోనిక్స్ (ఫ్రాన్స్)లో మొదలయ్యాయి.

ఒలింపిక్ క్రీడలకు కొన్ని ప్రత్యేక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. వాటి అర్థాలు, ఎప్పటి నుండి వాడుతున్నారో పరీక్షల్లో అడుగుతారు.

• ఒలింపిక్ రింగులు: ఐదు రింగులు – నీలం, పసుపు, నలుపు, ఆకుపచ్చ, ఎరుపు – తెల్లని నేపథ్యంలో. ఇవి ఐదు ఖండాల ఐక్యతను సూచిస్తాయి. రూపకల్పన పియరీ డి కూబర్టిన్ (1913). మొదటిసారి 1920 ఆంట్‌వెర్ప్ ఒలింపిక్స్‌లో ఎగరేశారు.
• ఒలింపిక్ నినాదం (Motto): 'సిటియస్, ఆల్టియస్, ఫార్టియస్' (Citius, Altius, Fortius) – అంటే వేగంగా, ఎత్తుగా, బలంగా (Faster, Higher, Stronger). లాటిన్ భాష. 2021లో 'కమ్యూనిటర్' (Communiter – కలిసి) అనే పదం చేరింది.
• ఒలింపిక్ జ్యోతి (Torch): ఒలింపియాలో సూర్యకిరణాలతో వెలిగించి ఆతిథ్య నగరం వరకు రిలేగా తీసుకెళ్తారు. ఈ జ్యోతి రిలే ఆచారం 1936 బెర్లిన్ ఒలింపిక్స్‌తో మొదలైంది.
• ఒలింపిక్ ప్రతిజ్ఞ: ఆతిథ్య దేశానికి చెందిన ఒక క్రీడాకారుడు అందరి తరఫున చేస్తాడు.
• పతకాలు: బంగారం (స్వర్ణం), వెండి (రజతం), కంచు (కాంస్యం) – మొదటి మూడు స్థానాలకు ఇస్తారు.
• ఒలింపిక్ గీతం: గ్రీకు స్వరకర్త స్పిరోస్ సమరస్ రాశారు.
• యూత్ ఒలింపిక్స్: 2010లో సింగపూర్‌లో మొదటిసారి జరిగాయి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ఐదు రింగుల రంగులు: నీలం, పసుపు, నలుపు, ఆకుపచ్చ, ఎరుపు. ఇందులో 'తెలుపు' నేపథ్యం కలిపితే ప్రపంచ దేశాల ప్రతి జెండాలో కనీసం ఒక రంగు వస్తుంది.

ఏ సంవత్సరంలో ఏ నగరంలో ఒలింపిక్స్ జరిగాయో పరీక్షల్లో తరచూ అడుగుతారు. కొన్ని ముఖ్యమైన సంవత్సరాలు, నగరాలను వరుసగా గుర్తుపెట్టుకోవాలి.

• 1896 – ఏథెన్స్ (గ్రీస్)
• 1900 – పారిస్
• 1904 – సెయింట్ లూయిస్ (అమెరికా)
• 1908 – లండన్
• 1912 – స్టాక్‌హోమ్.
• 1920 – ఆంట్‌వెర్ప్ (బెల్జియం)
• 1924 – పారిస్
• 1928 – ఆమ్‌స్టర్‌డామ్
• 1932 – లాస్ ఏంజెలెస్
• 1936 – బెర్లిన్.
• 1948 – లండన్
• 1952 – హెల్సింకి
• 1956 – మెల్‌బోర్న్
• 1960 – రోమ్
• 1964 – టోక్యో.
• 1968 – మెక్సికో సిటీ
• 1972 – మ్యూనిక్
• 1976 – మాంట్రియల్
• 1980 – మాస్కో
• 1984 – లాస్ ఏంజెలెస్.
• 1988 – సియోల్
• 1992 – బార్సిలోనా
• 1996 – అట్లాంటా
• 2000 – సిడ్నీ
• 2004 – ఏథెన్స్.
• 2008 – బీజింగ్
• 2012 – లండన్
• 2016 – రియో డి జనీరో
• 2020 – టోక్యో (కరోనా వల్ల 2021లో జరిగాయి)
• 2024 – పారిస్
• 2028 – లాస్ ఏంజెలెస్.
• ప్రత్యేకతలు:
  1. లండన్ మూడుసార్లు (1908, 1948, 2012) ఆతిథ్యమిచ్చింది
  2. 2016 రియో – దక్షిణ అమెరికాలో జరిగిన తొలి ఒలింపిక్స్
  3. 1964 టోక్యో – ఆసియాలో జరిగిన తొలి ఒలింపిక్స్
  4. 2008 బీజింగ్ – వేసవి, 2022 వింటర్ రెండూ నిర్వహించిన మొదటి నగరం

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ఆసియా ఆతిథ్యాలు: టోక్యో (1964), సియోల్ (1988), బీజింగ్ (2008), టోక్యో (2020). ఈ నాలుగూ గుర్తుంటే చాలు.

ఒలింపిక్స్ చరిత్రలో కొందరు క్రీడాకారులు తమ అద్భుత ప్రదర్శనలతో రికార్డులు సృష్టించారు. పరీక్షల్లో 'ఎవరు?' రూపంలో ఈ ప్రశ్నలు వస్తాయి.

• మైఖేల్ ఫెల్ప్స్ (Michael Phelps, అమెరికా – ఈత): ఒలింపిక్స్‌లో అత్యధిక పతకాలు గెలిచిన క్రీడాకారుడు – మొత్తం 28 పతకాలు, అందులో 23 స్వర్ణాలు.
• ఉసేన్ బోల్ట్ (Usain Bolt, జమైకా – పరుగు): 100 మీ., 200 మీ., 4x100 మీ. రిలేలో 'ట్రిపుల్-ట్రిపుల్' – మొత్తం 8 స్వర్ణాలు. 100 మీ. ప్రపంచ రికార్డు 9.58 సెకన్లు (2009లో).
• జెస్సీ ఓవెన్స్ (Jesse Owens, అమెరికా): 1936 బెర్లిన్ ఒలింపిక్స్‌లో 4 స్వర్ణాలు గెలిచి నాజీల జాతి వివక్ష ప్రచారాన్ని దెబ్బతీశారు.
• నాడియా కొమనేచి (Nadia Comaneci, రొమేనియా): 1976 మాంట్రియల్‌లో జిమ్నాస్టిక్స్‌లో తొలిసారి 'పర్ఫెక్ట్ 10' స్కోరు సాధించింది.
• కార్ల్ లూయిస్ (Carl Lewis, అమెరికా): మొత్తం 9 స్వర్ణాలు (1984–1996).
• మొదటి మహిళా ఒలింపిక్ విజేత: 1900 పారిస్‌లో టెన్నిస్‌లో షార్లెట్ కూపర్ (బ్రిటన్).
• పారాలింపిక్స్: వైకల్యం ఉన్న క్రీడాకారుల ఒలింపిక్స్. మూలం – సర్ లుడ్విగ్ గుట్మాన్ (Stoke Mandeville ఆసుపత్రి, ఇంగ్లాండ్). మొదటి అధికారిక పారాలింపిక్స్ 1960 రోమ్.

భారత్ ఒలింపిక్స్‌లో తొలిసారి 1900 పారిస్‌లో పాల్గొంది. మొదటి అర్ధ శతాబ్దంలో భారత్ ప్రధాన బలం హాకీ. ఈ కాలంలో జరిగిన ముఖ్య సంఘటనలు పరీక్షలకు ముఖ్యం.

• తొలి భాగస్వామ్యం: 1900 పారిస్ – నార్మన్ ప్రిచర్డ్ అథ్లెటిక్స్‌లో రెండు రజతాలు గెలిచారు (అప్పటి బ్రిటిష్ ఇండియా తరఫున).
• హాకీలో స్వర్ణాలు (మొత్తం 8): 1928 (ఆమ్‌స్టర్‌డామ్), 1932, 1936, 1948, 1952, 1956, 1964, 1980 (మాస్కో).
• 1928లో భారత్ తొలి ఒలింపిక్ స్వర్ణం గెలిచింది
• 1928, 1932, 1936 మూడు స్వర్ణాల్లో ప్రధాన పాత్ర మేజర్ ధ్యాన్‌చంద్‌ది
• 1948 లండన్ స్వర్ణం – స్వతంత్ర భారత్ తొలి ఒలింపిక్ స్వర్ణం
• 1980 మాస్కో – భారత్ చివరి హాకీ స్వర్ణం
• మేజర్ ధ్యాన్‌చంద్:
  1. 'హాకీ మాంత్రికుడు'
  2. ఆయన పుట్టినరోజు ఆగస్టు 29 – జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం.
• ఖషాబా జాదవ్ (కె.డి. జాదవ్): 1952 హెల్సింకీలో కుస్తీలో కాంస్యం – స్వతంత్ర భారత్ తొలి వ్యక్తిగత ఒలింపిక్ పతకం.
• టెన్నిస్: లియాండర్ పేస్ – 1996 అట్లాంటాలో కాంస్యం.
• మహిళలు:
  1. కర్ణం మల్లేశ్వరి – 2000 సిడ్నీలో వెయిట్‌లిఫ్టింగ్‌లో కాంస్యం
  2. ఒలింపిక్ పతకం గెలిచిన తొలి భారతీయ మహిళ (తెలుగు రాష్ట్రాల ప్రజలకు గర్వకారణం – శ్రీకాకుళం జిల్లాకు చెందినవారు).

గత రెండు దశాబ్దాల్లో భారత్ ఒలింపిక్స్‌లో గణనీయమైన పురోగతి సాధించింది. పతకాలు గెలిచిన వారి పేర్లు, క్రీడలు, నగరాలు పరీక్షల్లో వస్తాయి.

• 2004 ఏథెన్స్: రాజ్యవర్ధన్ సింగ్ రాథోడ్ – షూటింగ్ (డబుల్ ట్రాప్)లో రజతం.
• 2008 బీజింగ్:
  1. అభినవ్ బింద్రా – 10 మీ. ఎయిర్ రైఫిల్‌లో స్వర్ణం
  2. భారత్ తొలి వ్యక్తిగత ఒలింపిక్ స్వర్ణం. సుశీల్ కుమార్ (కుస్తీ), విజేందర్ సింగ్ (బాక్సింగ్) కాంస్యాలు.
• 2012 లండన్:
  1. సైనా నెహ్వాల్ – బ్యాడ్మింటన్ కాంస్యం
  2. మేరీ కోమ్ – బాక్సింగ్ కాంస్యం
  3. సుశీల్ కుమార్ – రజతం
  4. గగన్ నారంగ్, యోగేశ్వర్ దత్ – కాంస్యాలు.
• 2016 రియో:
  1. పి.వి. సింధు – బ్యాడ్మింటన్ రజతం
  2. సాక్షి మాలిక్ – కుస్తీ కాంస్యం.
• 2020 టోక్యో (2021లో జరిగాయి):
  1. నీరజ్ చోప్రా – జావెలిన్ త్రోలో స్వర్ణం (87.58 మీ.), అథ్లెటిక్స్‌లో భారత్ తొలి స్వర్ణం. మీరాబాయి చాను – వెయిట్‌లిఫ్టింగ్ రజతం
  2. రవి దహియా – రజతం
  3. పి.వి. సింధు – కాంస్యం (రెండో ఒలింపిక్ పతకం)
  4. లవ్లీనా బోర్గోహైన్ – కాంస్యం
  5. బజరంగ్ పునియా – కాంస్యం
  6. పురుషుల హాకీ జట్టు – కాంస్యం.
• 2024 పారిస్:
  1. మను భాకర్ – షూటింగ్‌లో రెండు కాంస్యాలు
  2. నీరజ్ చోప్రా – రజతం
  3. పురుషుల హాకీ జట్టు – మళ్లీ కాంస్యం.
• తెలుగు వారు: కర్ణం మల్లేశ్వరి (2000), పి.వి. సింధు (హైదరాబాద్ – 2016 రజతం, 2020 కాంస్యం).

గుర్తుంచుకునే చిట్కా స్వర్ణ విజేతలు: బింద్రా (2008, షూటింగ్) → నీరజ్ (2020, జావెలిన్).