శాస్త్ర శాఖలు (Branches of Science)

విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని ప్రధానంగా భౌతిక శాస్త్రాలు, జీవ శాస్త్రాలు, భూ-అంతరిక్ష శాస్త్రాలుగా విభజిస్తారు. ఏ శాఖ దేన్ని అధ్యయనం చేస్తుందో తెలుసుకోవడం GK పరీక్షల్లో చాలా ముఖ్యం.

• భౌతిక శాస్త్రం (Physics): పదార్థం, శక్తి, చలనం, కాంతి, ధ్వని, విద్యుత్.
• రసాయన శాస్త్రం (Chemistry): పదార్థాల స్వభావం, నిర్మాణం, చర్యలు.
• జీవ శాస్త్రం (Biology): జీవులు – మొక్కలు, జంతువులు. రెండు ప్రధాన శాఖలు: వృక్షశాస్త్రం (Botany), జంతుశాస్త్రం (Zoology).
• గణిత శాస్త్రం (Mathematics): సంఖ్యలు, ఆకృతులు, లెక్కలు.
• భూ శాస్త్రం (Geology): భూమి, శిలలు.
• ఖగోళ శాస్త్రం (Astronomy): ఆకాశంలోని నక్షత్రాలు, గ్రహాలు.

శాస్త్ర శాఖల పితామహులు (Fathers)

• జీవ శాస్త్రం, జంతుశాస్త్రం: అరిస్టాటిల్
• వృక్షశాస్త్రం: థియోఫ్రాస్టస్
• ఆధునిక వర్గీకరణ శాస్త్రం (Taxonomy): కార్ల్ లిన్నేయస్
• జన్యుశాస్త్రం (Genetics): గ్రెగర్ మెండల్
• వైద్య శాస్త్రం: హిప్పోక్రేటిస్
• ఆధునిక రసాయన శాస్త్రం: ఆంటోయిన్ లావోయిజర్
• కంప్యూటర్: చార్లెస్ బాబేజ్
• శస్త్రచికిత్స (భారతదేశం):
  1. సుశ్రుతుడు
  2. ఆయుర్వేద వైద్యం: చరకుడు
• భారత అణు కార్యక్రమం:
  1. హోమీ జె. భాభా
  2. అంతరిక్ష కార్యక్రమం: విక్రమ్ సారాభాయ్

జీవ శాస్త్రంలో చాలా ఉపశాఖలు ఉన్నాయి. 'ఆలజీ' అంటే అధ్యయనం. పేరు ముందు ఉన్న భాగం ఏ జీవి లేదా అవయవాన్ని అధ్యయనం చేస్తుందో తెలుపుతుంది.

• సైటాలజీ (Cytology): కణాల అధ్యయనం.
• హిస్టాలజీ (Histology): కణజాలాలు.
• అనాటమీ (Anatomy): శరీర నిర్మాణం.
• ఫిజియాలజీ (Physiology): అవయవాల పనితీరు.
• జెనెటిక్స్ (Genetics): వారసత్వం, జన్యువులు.
• ఎకాలజీ (Ecology): జీవులు, పరిసరాల సంబంధం.
• ఎంబ్రియాలజీ (Embryology): పిండ వికాసం.
• టాక్సానమీ (Taxonomy): జీవుల వర్గీకరణ.
• మైక్రోబయాలజీ (Microbiology): సూక్ష్మజీవులు.
• వైరాలజీ (Virology):
  1. వైరస్‌లు
  2. బ్యాక్టీరియాలజీ: బ్యాక్టీరియా.
• మైకాలజీ (Mycology): శిలీంధ్రాలు (ఫంగై).
• ఫైకాలజీ (Phycology): ఆల్గే (శైవలాలు).
• ఎంటమాలజీ (Entomology): కీటకాలు.
• ఆర్నిథాలజీ (Ornithology): పక్షులు.
• ఇక్తియాలజీ (Ichthyology): చేపలు.
• హెర్పెటాలజీ (Herpetology): సరీసృపాలు, ఉభయచరాలు.
• మమ్మాలజీ (Mammalogy): క్షీరదాలు.
• పాలియంటాలజీ (Palaeontology): శిలాజాలు (Fossils).
• ఎథాలజీ (Ethology): జంతు ప్రవర్తన.
• డెండ్రాలజీ (Dendrology): చెట్లు.
• పాలినాలజీ (Palynology): పుప్పొడి రేణువులు.
• ఇమ్యునాలజీ (Immunology): వ్యాధి నిరోధక శక్తి.
• ఎపిడెమియాలజీ (Epidemiology): వ్యాధుల వ్యాప్తి.

తికమక పెట్టే జత ఎంటమాలజీ (కీటకాలు) వేరు, ఎటిమాలజీ (పదాల మూలం) వేరు.

వైద్య రంగంలో ఒక్కో అవయవానికి ఒక్కో ప్రత్యేక శాఖ ఉంటుంది. ఏ శాఖ ఏ అవయవాన్ని చూస్తుందో జాబితాగా గుర్తుంచుకోవాలి.

• కార్డియాలజీ (Cardiology): గుండె.
• నెఫ్రాలజీ (Nephrology): మూత్రపిండాలు (కిడ్నీలు).
• యూరాలజీ (Urology): మూత్ర వ్యవస్థ.
• న్యూరాలజీ (Neurology): నాడీ వ్యవస్థ, మెదడు.
• పల్మనాలజీ (Pulmonology): ఊపిరితిత్తులు.
• గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజీ (Gastroenterology): జీర్ణ వ్యవస్థ (పొట్ట, పేగులు).
• హెపటాలజీ (Hepatology): కాలేయం (లివర్).
• హెమటాలజీ (Haematology): రక్తం.
• ఆంకాలజీ (Oncology): క్యాన్సర్.
• ఎండోక్రైనాలజీ (Endocrinology): హార్మోన్లు, గ్రంథులు.
• డెర్మటాలజీ (Dermatology): చర్మం.
• ఆప్తాల్మాలజీ (Ophthalmology): కళ్లు.
• ఆర్థోపెడిక్స్ (Orthopaedics): ఎముకలు, కీళ్లు.
• ఆస్టియాలజీ (Osteology): ఎముకల అధ్యయనం.
• గైనకాలజీ (Gynaecology): మహిళల ప్రత్యుత్పత్తి వ్యవస్థ.
• పీడియాట్రిక్స్ (Paediatrics): పిల్లల వైద్యం.
• జెరియాట్రిక్స్ (Geriatrics): వృద్ధుల వైద్యం. వృద్ధాప్య అధ్యయనం: జెరంటాలజీ.
• సైకియాట్రీ (Psychiatry): మానసిక వ్యాధులు.
• పాథాలజీ (Pathology): వ్యాధుల కారణాలు, నిర్ధారణ.
• రేడియాలజీ (Radiology): X-కిరణాలు, స్కాన్‌ల ద్వారా వ్యాధి నిర్ధారణ.
• అనస్థీషియాలజీ (Anaesthesiology): మత్తుమందు ఇచ్చే శాఖ.
• ట్రైకాలజీ (Trichology): వెంట్రుకలు.
• ఓడాంటాలజీ (Odontology): దంతాలు.
• ఫార్మకాలజీ (Pharmacology): మందులు, వాటి ప్రభావం.
• టాక్సికాలజీ (Toxicology): విషాలు.

భూమి, నీరు, వాతావరణం, ఆకాశానికి సంబంధించిన శాఖల పేర్లు పరీక్షల్లో జతల రూపంలో అడుగుతారు.

• భూ శాస్త్రం (Geology): భూమి నిర్మాణం, శిలలు.
• పెట్రాలజీ (Petrology): శిలల అధ్యయనం.
• మినరాలజీ (Mineralogy): ఖనిజాలు.
• సీస్మాలజీ (Seismology): భూకంపాలు.
• వాల్కనాలజీ (Volcanology): అగ్నిపర్వతాలు.
• జియోమార్ఫాలజీ (Geomorphology): భూ స్వరూపాలు.
• మెటీరియాలజీ (Meteorology): వాతావరణం, వాతావరణ మార్పులు. (ఉల్కల అధ్యయనం ఇది కాదు – అది మెటియోరిటిక్స్.)
• క్లైమటాలజీ (Climatology): దీర్ఘకాల వాతావరణ పరిస్థితులు.
• ఓషనోగ్రఫీ (Oceanography): సముద్రాలు.
• హైడ్రాలజీ (Hydrology): నీటి వనరులు, నీటి చక్రం.
• లిమ్నాలజీ (Limnology): సరస్సులు, మంచినీటి వనరులు.
• గ్లేసియాలజీ (Glaciology): హిమానీనదాలు.
• పెడాలజీ (Pedology): మృత్తికలు (నేలలు).
• స్పీలియాలజీ (Speleology): గుహలు.
• కార్టోగ్రఫీ (Cartography): పటాల తయారీ.
• ఖగోళ శాస్త్రం (Astronomy): నక్షత్రాలు, గ్రహాలు.
• కాస్మాలజీ (Cosmology): విశ్వ పుట్టుక, నిర్మాణం.
• ఆస్ట్రోఫిజిక్స్ (Astrophysics): ఖగోళ వస్తువుల భౌతిక స్వభావం.
• ఆస్ట్రోనాటిక్స్ (Astronautics): అంతరిక్ష ప్రయాణం.
• సెలనాలజీ (Selenology): చంద్రుని అధ్యయనం.

భౌతిక, రసాయన శాస్త్రాల్లో కూడా అనేక ఉపశాఖలు ఉన్నాయి. వాటి అధ్యయన అంశాలు తెలుసుకోవడం పోటీ పరీక్షలకు అవసరం.

• భౌతిక శాస్త్ర శాఖలు
• అకౌస్టిక్స్ (Acoustics): ధ్వని.
• ఆప్టిక్స్ (Optics): కాంతి.
• థర్మోడైనమిక్స్ (Thermodynamics): ఉష్ణం, శక్తి మార్పిడి.
• మెకానిక్స్ (Mechanics): బలాలు, చలనం.
• ఏరోడైనమిక్స్ (Aerodynamics): గాలిలో వస్తువుల చలనం.
• క్రయోజెనిక్స్ (Cryogenics): అతి తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల అధ్యయనం.
• బాలిస్టిక్స్ (Ballistics): క్షిపణులు, తూటాల గమనం.
• న్యూక్లియర్ ఫిజిక్స్: పరమాణు కేంద్రకం.
• రసాయన శాస్త్ర శాఖలు
• ఆర్గానిక్ కెమిస్ట్రీ: కార్బన్ సమ్మేళనాలు.
• ఇనార్గానిక్ కెమిస్ట్రీ: కార్బన్ కాని సమ్మేళనాలు.
• బయోకెమిస్ట్రీ: జీవుల్లోని రసాయన చర్యలు.
• మెటలర్జీ (Metallurgy): లోహాల సంగ్రహణ, శుద్ధి.
• ఎలక్ట్రోకెమిస్ట్రీ: విద్యుత్, రసాయన చర్యల సంబంధం.
• సాంకేతిక శాఖలు
• రోబోటిక్స్ (Robotics): రోబోల తయారీ, వాడకం.
• నానో టెక్నాలజీ (Nano Technology): అతి సూక్ష్మ (నానో) స్థాయిలో పదార్థాల అధ్యయనం.
• సైబర్నెటిక్స్ (Cybernetics): నియంత్రణ, సమాచార వ్యవస్థలు.
• ఏరోనాటిక్స్ (Aeronautics): విమాన శాస్త్రం.
• హారాలజీ (Horology): కాలమాన పరికరాలు (గడియారాలు).
• ఎర్గానామిక్స్ (Ergonomics): పని వాతావరణ రూపకల్పన.

మానవుల చరిత్ర, భాష, సమాజం గురించిన శాఖల పేర్లు కూడా GK పరీక్షల్లో వస్తాయి. కొన్ని పేర్లు ఒకే విధంగా ఉండి తికమక పెడతాయి కాబట్టి జాగ్రత్తగా చదవండి.

• ఆంత్రపాలజీ (Anthropology): మానవుల మూలం, సంస్కృతి, పరిణామం.
• ఆర్కియాలజీ (Archaeology): తవ్వకాల ద్వారా లభించిన పురాతన అవశేషాల అధ్యయనం.
• సోషియాలజీ (Sociology): సమాజం.
• సైకాలజీ (Psychology): మనసు, ప్రవర్తన.
• డెమోగ్రఫీ (Demography): జనాభా గణాంకాలు.
• ఎథ్నాలజీ (Ethnology): జాతుల, తెగల అధ్యయనం.
• ఎపిగ్రఫీ (Epigraphy): శాసనాల అధ్యయనం.
• న్యూమిస్మాటిక్స్ (Numismatics): నాణేల అధ్యయనం.
• ఫిలటెలీ (Philately): తపాలా బిళ్లల సేకరణ, అధ్యయనం.
• పాలియోగ్రఫీ (Palaeography): ప్రాచీన లిపుల అధ్యయనం.
• ఎటిమాలజీ (Etymology): పదాల పుట్టుక.
• ఫిలాలజీ (Philology): భాషా శాస్త్రం, సాహిత్యం.
• ఫొనెటిక్స్ (Phonetics): ధ్వనుల ఉచ్చారణ.
• లెక్సికోగ్రఫీ (Lexicography): నిఘంటువుల తయారీ.
• క్రిమినాలజీ (Criminology): నేరాలు, నేరస్థుల అధ్యయనం.
• పీనాలజీ (Penology): శిక్షలు, జైలు పాలన.
• జెనియాలజీ (Genealogy): వంశావళి.
• క్యాలిగ్రఫీ (Calligraphy): అందమైన చేతివ్రాత కళ.
• గ్రాఫాలజీ (Graphology): చేతివ్రాత ఆధారంగా వ్యక్తిత్వ అధ్యయనం.
• మ్యూజియాలజీ (Museology): మ్యూజియాల నిర్వహణ.
• పెడగాజీ (Pedagogy): బోధనా శాస్త్రం.

వ్యవసాయం, పశుపోషణలో '-కల్చర్' తో ముగిసే పదాలు, వివిధ 'విప్లవాలు' పరీక్షల్లో ఎక్కువగా వస్తాయి. ఇవి సులభంగా మార్కులు తెచ్చే అంశాలు.

• 'కల్చర్' పదాలు
• సెరికల్చర్ (Sericulture): పట్టు పురుగుల పెంపకం.
• ఆపికల్చర్ (Apiculture): తేనెటీగల పెంపకం.
• పిసికల్చర్ (Pisciculture): చేపల పెంపకం.
• హార్టికల్చర్ (Horticulture): పండ్లు, కూరగాయలు, పూల తోటల పెంపకం.
• ఫ్లోరికల్చర్ (Floriculture): పూల సాగు.
• ఒలెరికల్చర్ (Olericulture): కూరగాయల సాగు.
• పోమాలజీ (Pomology): పండ్ల అధ్యయనం.
• విటికల్చర్ (Viticulture): ద్రాక్ష సాగు.
• సిల్వికల్చర్ (Silviculture): అడవుల పెంపకం.
• వర్మికల్చర్ (Vermiculture): వానపాముల పెంపకం.
• ఆక్వాకల్చర్ (Aquaculture): నీటి జీవుల (చేపలు, రొయ్యలు) పెంపకం.
• విప్లవాలు (Revolutions)
• హరిత విప్లవం (Green):
  1. ఆహార ధాన్యాలు. భారత్‌లో ఎం.ఎస్. స్వామినాథన్ పాత్ర ప్రముఖం
  2. అంతర్జాతీయంగా నార్మన్ బోర్లాగ్.
• శ్వేత విప్లవం (White): పాల ఉత్పత్తి – వర్గీస్ కురియన్ (ఆపరేషన్ ఫ్లడ్).
• నీలి విప్లవం (Blue): చేపల ఉత్పత్తి.
• పసుపు విప్లవం (Yellow): నూనెగింజల ఉత్పత్తి.
• సువర్ణ విప్లవం (Golden): ఉద్యానవన పంటలు, తేనె.
• రజత విప్లవం (Silver): కోడిగుడ్లు, కోళ్ల ఉత్పత్తి.