1. ప్రాచీన సంస్కృత గ్రంథాలు – రచయితలు (Ancient Sanskrit Works & Authors)
ప్రాచీన భారతదేశ చరిత్ర, సాహిత్యం చదివేటప్పుడు 'ఈ గ్రంథం ఎవరు రాశారు?' అనే ప్రశ్నలు తప్పనిసరిగా వస్తాయి. గ్రంథం – రచయిత జతలను గుర్తుపెట్టుకోండి.
ముఖ్య విషయాలు
- ఇతిహాసాలు:
- రామాయణం – వాల్మీకి
- మహాభారతం – వ్యాసుడు.
- కాళిదాసు రచనలు:
- అభిజ్ఞాన శాకుంతలం (నాటకం), మాళవికాగ్నిమిత్రం, విక్రమోర్వశీయం
- మేఘదూతం, రఘువంశం, కుమారసంభవం (కావ్యాలు)
- అర్థశాస్త్రం (Arthashastra): కౌటిల్యుడు (చాణక్యుడు) – రాజనీతి, పరిపాలన గ్రంథం.
- ముద్రారాక్షసం (Mudrarakshasa): విశాఖదత్తుడు – చంద్రగుప్త మౌర్యుడు, చాణక్యుడి కథ.
- మృచ్ఛకటికం (Mrichchhakatika): శూద్రకుడు.
- బుద్ధచరితం: అశ్వఘోషుడు.
- అష్టాధ్యాయి (Ashtadhyayi): పాణిని – సంస్కృత వ్యాకరణం.
- గీత గోవిందం: జయదేవుడు.
- పంచతంత్రం: విష్ణుశర్మ.
- నాట్యశాస్త్రం: భరతముని.
- కామసూత్రం: వాత్స్యాయనుడు.
- వైద్య, గణిత, ఖగోళ గ్రంథాలు:
- చరక సంహిత – చరకుడు; సుశ్రుత సంహిత – సుశ్రుతుడు (వైద్యం)
- ఆర్యభట్టీయం – ఆర్యభటుడు; బృహత్ సంహిత – వరాహమిహిరుడు
- సిద్ధాంత శిరోమణి (లీలావతి దీనిలోని భాగం) – రెండవ భాస్కరాచార్యుడు
- కిరాతార్జునీయం: భారవి. శిశుపాలవధ: మాఘుడు.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా కాళిదాసు = 'శాకుంతలం, మేఘదూతం, రఘువంశం'. చాణక్యుడు = 'అర్థశాస్త్రం' (కౌటిల్యుడు); విశాఖదత్తుడు = 'ముద్రారాక్షసం'.
2. చారిత్రక గ్రంథాలు, యాత్రికుల రచనలు (Historical Chronicles & Travellers)
భారత చరిత్రను తెలుసుకోవడానికి ఆధారాలైన గ్రంథాలు, విదేశీ యాత్రికుల రచనలు పోటీ పరీక్షల్లో ప్రతిసారీ అడుగుతారు.
ముఖ్య విషయాలు
- రాజతరంగిణి (Rajatarangini): కల్హణుడు – కశ్మీర్ రాజుల చరిత్ర. భారతదేశంలో మొదటి చరిత్ర గ్రంథంగా భావిస్తారు.
- హర్షచరిత్ర, కాదంబరి: బాణభట్టు – హర్షవర్ధనుని ఆస్థాన కవి.
- విదేశీ యాత్రికులు:
- మెగస్తనీస్: 'ఇండికా (Indica)' – చంద్రగుప్త మౌర్యుని ఆస్థానంలోని గ్రీకు రాయబారి.
- ఫాహియాన్: 'ఫో-కువో-కీ' – గుప్త రాజు చంద్రగుప్తుని (రెండవ) కాలంలో వచ్చిన చైనా బౌద్ధ యాత్రికుడు.
- హుయెన్‌త్సాంగ్: 'సి-యు-కి (Si-Yu-Ki)' – హర్షుని కాలంలో వచ్చిన చైనా యాత్రికుడు.
- అల్-బెరూనీ: 'కితాబ్-ఉల్-హింద్' – గజనీ మహమూద్ కాలంలో భారతదేశం వచ్చాడు.
- ఇబన్ బతూతా: 'రిహ్లా' – మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ కాలంలో వచ్చిన మొరాకో యాత్రికుడు.
- మొఘల్ కాలపు రచనలు:
- బాబర్ ఆత్మకథ: బాబర్‌నామా (తుజుక్-ఇ-బాబరీ)
- అక్బర్‌నామా, ఐన్-ఇ-అక్బరీ: అబుల్ ఫజల్
- తుజుక్-ఇ-జహంగీరీ: జహంగీర్
- పృథ్వీరాజ్ రాసో: చంద్ బర్దాయి.
- తారీఖ్-ఇ-ఫిరోజ్‌షాహీ: జియావుద్దీన్ బరనీ.
సులభమైన ఉదాహరణ
'ఇండికా' చదివితే మౌర్యుల కాలం నాటి పాటలీపుత్ర నగరం, సమాజం గురించి తెలుస్తుంది. అందుకే చరిత్రలో దీన్ని ఒక ముఖ్య ఆధారంగా చెబుతారు.
3. తెలుగు ప్రాచీన కావ్యాలు – కవులు (Telugu Classics & Poets)
తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రాచీన కవులు, వారి గ్రంథాలు APPSC, TGPSC, TET పరీక్షల్లో తప్పనిసరి. కావ్యం – కవి జతను బట్టీ పెట్టుకోండి.
ముఖ్య విషయాలు
- ఆంధ్ర మహాభారతం: కవిత్రయం రచించారు.
- నన్నయ్య (ఆదికవి) – ఆదిపర్వం, సభాపర్వం, అరణ్యపర్వంలో కొంత భాగం
- తిక్కన – విరాటపర్వం నుండి స్వర్గారోహణ పర్వం వరకు (15 పర్వాలు)
- ఎర్రన – అరణ్యపర్వంలో మిగిలిన భాగం
- ఆంధ్ర మహాభాగవతం: పోతన. ఆయన 'వీరభద్ర విజయం', 'భోగినీ దండకం' కూడా రాశారు.
- ఆముక్తమాల్యద: శ్రీకృష్ణదేవరాయలు – విష్ణుచిత్తుడు (పెరియాళ్వార్), గోదాదేవి కథ.
- మనుచరిత్ర (స్వారోచిష సంభవం): అల్లసాని పెద్దన – 'ఆంధ్ర కవితా పితామహుడు'.
- పారిజాతాపహరణం: నందితిమ్మన (ముక్కు తిమ్మన).
- పాండురంగ మహాత్మ్యం: తెనాలి రామకృష్ణుడు.
- వసుచరిత్ర: భట్టుమూర్తి (రామరాజభూషణుడు).
- శ్రీకాళహస్తి మహాత్మ్యం: ధూర్జటి.
- శృంగార నైషధం, కాశీఖండం: శ్రీనాథుడు.
- బసవపురాణం: పాల్కురికి సోమనాథుడు.
- రంగనాథ రామాయణం: గోన బుద్ధారెడ్డి. మొల్ల రామాయణం: మొల్ల (కవయిత్రి).
- దాశరథీ శతకం: కంచర్ల గోపన్న (భక్త రామదాసు).
- వేమన పద్యాలు: యోగి వేమన – 'విశ్వదాభిరామ వినురవేమ'.
- సంకీర్తనలు: అన్నమయ్య (అన్నమాచార్యుడు).
గుర్తుంచుకునే చిట్కా కృష్ణదేవరాయల ఆస్థానంలోని 'అష్టదిగ్గజాలు'లో పెద్దన, తిమ్మన, రామరాజభూషణుడు, తెనాలి రామకృష్ణుడు, ధూర్జటి, పింగళి సూరన ముఖ్యులు.
4. ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యం, జ్ఞానపీఠ్ విజేతలు (Modern Telugu Literature & Jnanpith)
ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో మొదటి నవల, నాటకం, ప్రసిద్ధ కవులు, జ్ఞానపీఠ్ పురస్కార విజేతల గురించి పరీక్షల్లో తరచూ అడుగుతారు.
ముఖ్య విషయాలు
- కందుకూరి వీరేశలింగం:
- 'రాజశేఖర చరిత్రము' – తెలుగులో మొదటి నవలగా భావిస్తారు. సంఘ సంస్కర్త
- తెలుగులో వితంతు వివాహాలకు కృషి చేశారు.
- గురజాడ అప్పారావు:
- 'కన్యాశుల్కం' – ప్రసిద్ధ నాటకం (మొదట 1892లో)
- 'ముత్యాల సరాలు' – కవితా సంపుటి; 'దేశమును ప్రేమించుమన్నా' గేయం
- శ్రీశ్రీ (శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు): 'మహాప్రస్థానం' – ఆధునిక కవితా సంపుటి.
- గుర్రం జాషువా: 'గబ్బిలం', 'ఫిరదౌసి' – 'నవయుగ కవి చక్రవర్తి'.
- దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి: 'కృష్ణపక్షం' – భావకవిత్వం.
- శంకరంబాడి సుందరాచారి: 'మా తెలుగు తల్లికి మల్లెపూదండ' గీతం రాశారు – ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర గీతం.
- జ్ఞానపీఠ్ పురస్కారం పొందిన తెలుగువారు:
- విశ్వనాథ సత్యనారాయణ – 1970; 'రామాయణ కల్పవృక్షం' రచనకు
- సి. నారాయణ రెడ్డి – 1988; 'విశ్వంభర' కావ్యానికి
- రావూరి భరద్వాజ – 2012; 'పాకుడురాళ్లు' నవలకు
- విశ్వనాథ సత్యనారాయణ 'వేయిపడగలు' నవల కూడా రాశారు.
- ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ: 'మాలపల్లి' నవల.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా జ్ఞానపీఠ్ తెలుగువారు ముగ్గురు: విశ్వనాథ (1970), సినారె (1988), రావూరి భరద్వాజ (2012).
5. ఆధునిక భారతీయ రచనలు – రచయితలు (Modern Indian Books & Authors)
స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ నాయకులు, ప్రముఖ భారతీయ సాహిత్య రచయితల గ్రంథాలు పోటీ పరీక్షల్లో జతలుగా అడుగుతారు.
ముఖ్య విషయాలు
- రవీంద్రనాథ్ టాగూర్: గీతాంజలి (నోబెల్ 1913), గోరా, ఘరే బైరే. 'జన గణ మన' (జాతీయ గీతం) కూడా ఆయనే రాశారు.
- బంకిమ్ చంద్ర చటర్జీ: ఆనందమఠ్ (1882) – ఇందులోనిదే 'వందేమాతరం' గీతం.
- శరత్ చంద్ర చటోపాధ్యాయ: దేవదాస్.
- ప్రేమ్‌చంద్: గోదాన్, గబన్, నిర్మల (హిందీ).
- హరివంశరాయ్ బచ్చన్: మధుశాల.
- జైశంకర్ ప్రసాద్: కామాయని.
- ఆర్.కె. నారాయణ్: మాల్గుడి డేస్, స్వామి అండ్ ఫ్రెండ్స్, ది గైడ్.
- ఖుష్వంత్ సింగ్: ట్రైన్ టు పాకిస్తాన్ (1956).
- స్వాతంత్ర్య నాయకుల రచనలు:
- గాంధీజీ – హింద్ స్వరాజ్ (1909)
- జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ – డిస్కవరీ ఆఫ్ ఇండియా (1946), గ్లింప్సెస్ ఆఫ్ వరల్డ్ హిస్టరీ, ఆటోబయోగ్రఫీ
- బాల గంగాధర్ తిలక్ – గీతా రహస్యం
- దాదాభాయ్ నౌరోజీ – పావర్టీ అండ్ అన్-బ్రిటిష్ రూల్ ఇన్ ఇండియా
- డా. బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ – అనిహిలేషన్ ఆఫ్ కాస్ట్, ది బుద్ధ అండ్ హిజ్ ధమ్మ
- లాలా లజపతి రాయ్ – అన్‌హ్యాపీ ఇండియా
- సుభాష్ చంద్రబోస్ – ది ఇండియన్ స్ట్రగుల్
- అమర్త్య సేన్: ది ఆర్గ్యుమెంటేటివ్ ఇండియన్.
సులభమైన ఉదాహరణ
'వందేమాతరం' అని విన్నప్పుడు ఆనందమఠ్ గుర్తు రావాలి; 'జన గణ మన' అంటే టాగూర్. ఈ రెండూ జాతీయ చిహ్నాలకు సంబంధించిన ప్రశ్నల్లో కూడా వస్తాయి.
6. భారతీయ ఆంగ్ల నవలలు, బుకర్ ప్రైజ్ (Indian English Novels & Booker Prize)
భారతీయ రచయితలు ఆంగ్లంలో రాసిన నవలలు, వాటికి వచ్చిన బుకర్ బహుమతుల గురించిన ప్రశ్నలు తరచూ వస్తాయి.
ముఖ్య విషయాలు
- బుకర్ ప్రైజ్ (Booker Prize) గెలిచిన భారత మూలం రచయితలు:
- సల్మాన్ రష్దీ – 'మిడ్‌నైట్స్ చిల్డ్రన్' (1981)
- అరుంధతి రాయ్ – 'ది గాడ్ ఆఫ్ స్మాల్ థింగ్స్' (1997)
- కిరణ్ దేశాయ్ – 'ది ఇన్హెరిటెన్స్ ఆఫ్ లాస్' (2006)
- అరవింద్ అడిగ – 'ది వైట్ టైగర్' (2008)
- ఇంటర్నేషనల్ బుకర్ (2022): గీతాంజలి శ్రీ – 'టూంబ్ ఆఫ్ సాండ్' (హిందీ మూలం 'రేత్ సమాధి' అనువాదం).
- ఇతర ప్రసిద్ధ రచనలు:
- విక్రమ్ సేథ్ – ఎ సూటబుల్ బాయ్
- అమితావ్ ఘోష్ – ది షాడో లైన్స్, సీ ఆఫ్ పాపీస్
- ఝుంపా లాహిరి – ఇంటర్‌ప్రెటర్ ఆఫ్ మాలడీస్ (పులిట్జర్ 2000), ది నేమ్‌సేక్
- రోహింటన్ మిస్త్రీ – ఏ ఫైన్ బ్యాలెన్స్, సచ్ ఎ లాంగ్ జర్నీ
- శశి థరూర్ – ది గ్రేట్ ఇండియన్ నావెల్
- ముల్క్ రాజ్ ఆనంద్ – అన్‌టచబుల్, కూలీ
- ఆర్.కె. నారాయణ్ – ది గైడ్ (సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం)
- సాహిత్య అకాడమీ:
- 1954లో స్థాపించారు
- భారతీయ భాషల సాహిత్యానికి పురస్కారాలు ఇస్తుంది.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా బుకర్ క్రమం: 1981 రష్దీ, 1997 అరుంధతి, 2006 కిరణ్ దేశాయ్, 2008 అడిగ. 'మిడ్‌నైట్' → 'గాడ్' → 'ఇన్హెరిటెన్స్' → 'వైట్ టైగర్'.
7. ప్రపంచ ప్రసిద్ధ సాహిత్య గ్రంథాలు – రచయితలు (World Literature)
ప్రపంచ సాహిత్యంలోని ప్రసిద్ధ నవలలు, నాటకాలు, కావ్యాలు – రచయితల పేర్లు పోటీ పరీక్షల్లో జతలుగా వస్తాయి.
ముఖ్య విషయాలు
- విలియం షేక్స్‌పియర్ (ఇంగ్లండ్): హామ్లెట్, మాక్‌బెత్, ఒథెల్లో, కింగ్ లియర్, రోమియో అండ్ జూలియట్.
- చార్లెస్ డికెన్స్: ఆలివర్ ట్విస్ట్, డేవిడ్ కాపర్‌ఫీల్డ్, ఎ టేల్ ఆఫ్ టూ సిటీస్.
- జేన్ ఆస్టెన్: ప్రైడ్ అండ్ ప్రెజుడిస్.
- జాన్ మిల్టన్: పారడైజ్ లాస్ట్.
- జోనాథన్ స్విఫ్ట్: గలివర్స్ ట్రావెల్స్. డేనియల్ డెఫో: రాబిన్సన్ క్రూసో.
- జార్జ్ ఆర్వెల్: యానిమల్ ఫార్మ్, నైన్టీన్ ఎయిటీ-ఫోర్ (1984).
- ఎర్నెస్ట్ హెమింగ్వే: ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ.
- రుడ్యార్డ్ కిప్లింగ్: ది జంగిల్ బుక్, కిమ్.
- హారియట్ బీచర్ స్టోవ్: అంకుల్ టామ్స్ క్యాబిన్ – అమెరికాలో బానిసత్వ వ్యతిరేక నవల.
- ఇతర దేశాల రచయితలు:
- హోమర్ (గ్రీసు): ఇలియడ్, ఒడిస్సీ
- దాంటే (ఇటలీ): డివైన్ కామెడీ
- సర్వాంటెస్ (స్పెయిన్): డాన్ క్విక్సోట్
- లియో టాల్‌స్టాయ్ (రష్యా): వార్ అండ్ పీస్, అన్నా కరెనీనా
- ఫ్యోదర్ దాస్తోవ్‌స్కీ (రష్యా): క్రైమ్ అండ్ పనిష్‌మెంట్
- మాక్సిమ్ గోర్కీ (రష్యా): ది మదర్
- విక్టర్ హ్యూగో (ఫ్రాన్స్): లే మిజరబుల్
సులభమైన ఉదాహరణ
'యానిమల్ ఫార్మ్' చదివితే రష్యా విప్లవం తర్వాత వచ్చిన అధికార దుర్వినియోగం కథ రూపంలో తెలుస్తుంది – ఆర్వెల్ ఈ నవల 1945లో ప్రచురించాడు.
8. రాజకీయ, ఆర్థిక, శాస్త్ర గ్రంథాలు – రచయితలు (Political, Economic & Science Books)
రాజకీయ శాస్త్రం, ఆర్థిక శాస్త్రం, సైన్స్ రంగాల్లో ప్రపంచాన్ని ప్రభావితం చేసిన గ్రంథాలు, వాటి రచయితలు పరీక్షల్లో తరచూ అడుగుతారు.
ముఖ్య విషయాలు
- రాజకీయ తత్వశాస్త్రం:
- ప్లేటో: ది రిపబ్లిక్
- అరిస్టాటిల్: పాలిటిక్స్ (అరిస్టాటిల్‌ను 'మొదటి రాజకీయ శాస్త్రవేత్త' అంటారు)
- మాకియవెల్లి: ది ప్రిన్స్
- థామస్ హాబ్స్: లెవియథాన్
- రూసో: ది సోషల్ కాంట్రాక్ట్ (1762)
- మాంటెస్క్యూ: ది స్పిరిట్ ఆఫ్ లాస్ (అధికార విభజన సిద్ధాంతం)
- జె.ఎస్. మిల్: ఆన్ లిబర్టీ
- థామస్ పెయిన్: రైట్స్ ఆఫ్ మ్యాన్, కామన్ సెన్స్
- థామస్ మోర్: ఉటోపియా
- ఆర్థిక శాస్త్రం:
- ఆడమ్ స్మిత్: ది వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్ (1776) – ఆయనను 'ఆర్థిక శాస్త్ర పితామహుడు' అంటారు.
- కార్ల్ మార్క్స్: దాస్ కేపిటల్; మార్క్స్, ఎంగెల్స్ కలిసి 'కమ్యూనిస్ట్ మేనిఫెస్టో' (1848).
- జె.ఎమ్. కీన్స్: ది జనరల్ థియరీ ఆఫ్ ఎంప్లాయ్‌మెంట్, ఇంటరెస్ట్ అండ్ మనీ.
- సైన్స్:
- చార్లెస్ డార్విన్: ఆన్ ది ఆరిజిన్ ఆఫ్ స్పీసీస్ (1859)
- ఐజాక్ న్యూటన్: ప్రిన్సిపియా
- స్టీఫెన్ హాకింగ్: ఎ బ్రీఫ్ హిస్టరీ ఆఫ్ టైమ్
- రాచెల్ కార్సన్: సైలెంట్ స్ప్రింగ్ – పర్యావరణ ఉద్యమానికి దారి తీసిన పుస్తకం.
- ఇతరాలు:
- అడాల్ఫ్ హిట్లర్ – మెయిన్ కాంఫ్
- జాన్ రస్కిన్ – అన్‌టు దిస్ లాస్ట్ (గాంధీజీపై ప్రభావం చూపింది).