గిరిజన సమాజం (Tribal Society)

గిరిజనులు (Tribes) భారతదేశ ఆదిమ నివాసులుగా పరిగణించే సమూహాలు. వీరిని ఆదివాసీలు అని కూడా పిలుస్తారు. సాధారణంగా అడవులు, కొండ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తూ ప్రత్యేక సంస్కృతి, భాష, ఆచారాలు కలిగి ఉంటారు.

• లక్షణాలు:
  1. నిర్దిష్ట భౌగోళిక ప్రాంతంలో నివాసం
  2. సొంత భాష, సంస్కృతి, ఆచారాలు
  3. తెగ నాయకత్వం, సంప్రదాయ పాలనా సంఘాలు
  4. ప్రకృతి ఆరాధన (Animism), పూర్వీకుల ఆరాధన
  5. ప్రత్యేక ఆర్థిక జీవనం – వేట, అటవీ ఉత్పత్తుల సేకరణ, పోడు వ్యవసాయం
• జనాభా (2011):
  1. షెడ్యూల్డ్ తెగల (ST) జనాభా సుమారు 10.43 కోట్లు
  2. మొత్తం జనాభాలో 8.6%.
• రాజ్యాంగంలో 'గిరిజన' నిర్వచనం లేదు: ఆర్టికల్ 342 ప్రకారం రాష్ట్రపతి ఆయా రాష్ట్రాల గవర్నర్‌తో సంప్రదించి షెడ్యూల్డ్ తెగల జాబితా ప్రకటిస్తారు.
• అత్యధిక ST శాతం: లక్షద్వీప్ (సుమారు 94.8%), మిజోరం (సుమారు 94.4%).
• ST జనాభా లేని రాష్ట్రాలు: పంజాబ్, హర్యానా, ఢిల్లీ, చండీగఢ్, పుదుచ్చేరి ఇలాంటి చోట్ల ప్రకటిత ఎస్టీ లేరు.
• ప్రధాన తెగలు: గోండు, భిల్లు, సంతాల్, ఓరాన్, ముండా, ఖాసీ, నాగా, మీనా.

గిరిజన ప్రాంతాల పాలన, భూమి, సంస్కృతి రక్షణ కోసం రాజ్యాంగంలో రెండు ప్రత్యేక షెడ్యూళ్లు ఉన్నాయి. వీటి తేడాలు పరీక్షల్లో తరచూ అడుగుతారు.

• ఐదవ షెడ్యూల్ (Fifth Schedule): అస్సాం, మేఘాలయ, త్రిపుర, మిజోరం మినహా మిగిలిన రాష్ట్రాల్లోని షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల పరిపాలన, నియంత్రణ.
• ఆర్టికల్ 244(1) కింద వస్తుంది.
• షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలను ప్రకటించే అధికారం రాష్ట్రపతికి ఉంటుంది.
• గిరిజన సలహా మండలి (Tribes Advisory Council) ఏర్పాటు.
• గవర్నర్‌కు ప్రత్యేక అధికారాలు – భూ బదిలీ నియంత్రణ, చట్టాల అమలుపై మార్పులు.
• ఐదవ షెడ్యూల్ రాష్ట్రాలు: ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, ఛత్తీస్‌గఢ్, గుజరాత్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, జార్ఖండ్, మధ్యప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, ఒడిశా, రాజస్థాన్ (మొత్తం 10).
• ఆరవ షెడ్యూల్ (Sixth Schedule): అస్సాం, మేఘాలయ, త్రిపుర, మిజోరం రాష్ట్రాల్లోని గిరిజన ప్రాంతాల పాలన.
• ఆర్టికల్ 244(2), 275(1) కింద.
• స్వయంపాలిత జిల్లా మండళ్లు (Autonomous District Councils), ప్రాంతీయ మండళ్లు ఏర్పాటు.
• ఈ మండళ్లకు భూమి, అటవీ, వివాహం, వారసత్వం వంటి విషయాల్లో చట్టాలు చేసే అధికారం.
• ఆర్టికల్ 275: గిరిజన సంక్షేమం కోసం కేంద్రం గ్రాంట్లు ఇస్తుంది.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ఐదవ = 10 రాష్ట్రాలు, గవర్నర్ కీలకం; ఆరవ = ఈశాన్యంలోని 4 రాష్ట్రాలు, జిల్లా మండళ్లు.

గిరిజనుల స్వయంపాలన, భూమి, అటవీ హక్కులను కాపాడటానికి కొన్ని ముఖ్యమైన చట్టాలు, కమిటీలు ఉన్నాయి. వీటి పేర్లు, సంవత్సరాలు గుర్తుంచుకోవాలి.

• PESA చట్టం, 1996: పంచాయతీల (షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలకు విస్తరణ) చట్టం (Panchayats (Extension to Scheduled Areas) Act).
• 73వ రాజ్యాంగ సవరణ నిబంధనలను ఐదవ షెడ్యూల్ ప్రాంతాలకు విస్తరించింది.
• గ్రామసభకు కీలక అధికారాలు – భూసేకరణపై సంప్రదింపు, చిన్న అటవీ ఉత్పత్తులపై యాజమాన్యం, ఇసుక, గనులపై నియంత్రణ.
• దీనికి సిఫార్సు చేసిన కమిటీ: భూరియా కమిటీ (1995).
• అటవీ హక్కుల చట్టం, 2006: షెడ్యూల్డ్ తెగలు, ఇతర సంప్రదాయ అటవీ నివాసుల (అటవీ హక్కుల గుర్తింపు) చట్టం.
• అడవిలో వ్యక్తిగత సాగు హక్కు, సామూహిక హక్కులు గుర్తిస్తుంది.
• ఇది అమలులోకి వచ్చింది 2008 జనవరి 1న (నిబంధనలతో).
• ముఖ్య కమిషన్లు:
  1. ధేబర్ కమిషన్ (1960) – షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు, తెగల కమిషన్; ఇందులోనే ఆదిమ గిరిజన సమూహాలు (PTG) వర్గం ఏర్పడింది.
  2. లోకూర్ కమిటీ (1965) – షెడ్యూల్డ్ కులాలు, తెగల జాబితా సవరణ.
• గిరిజన పంచశీల (1952):
  1. నెహ్రూ ఇచ్చిన సూత్రాలు
  2. వెరియర్ ఎల్విన్ ప్రభావం. గిరిజనులు తమ ప్రత్యేకతతో అభివృద్ధి చెందాలి, బయటి నుండి ఏదీ బలవంతంగా రుద్దకూడదు.
• గిరిజన ఉప ప్రణాళిక (TSP): 1974–75 (ఐదవ పంచవర్ష ప్రణాళిక) నుండి ప్రారంభం.
• కేంద్ర గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ: 1999లో ఏర్పాటు.

గిరిజనుల్లో కూడా అత్యంత వెనుకబడిన కొన్ని సమూహాలను ప్రత్యేకంగా గుర్తించి, వారికి ప్రత్యేక సంక్షేమ కార్యక్రమాలు అమలు చేస్తున్నారు. వీటినే PVTG అంటారు.

• గుర్తింపు: ధేబర్ కమిషన్ (1960–61) సిఫార్సుతో 'ఆదిమ గిరిజన సమూహాలు (PTG)' వర్గం ఏర్పడింది. 2006లో పేరును PVTGగా మార్చారు.
• ప్రమాణాలు: వ్యవసాయ పూర్వ సాంకేతికత స్థాయి, చాలా తక్కువ అక్షరాస్యత, స్తబ్ధ లేదా తగ్గుతున్న జనాభా, చాలా తక్కువ ఆర్థిక స్థాయి.
• సంఖ్య: దేశవ్యాప్తంగా 75 PVTGలు, 18 రాష్ట్రాలు, ఒక కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో ఉన్నారు.
• ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ PVTGలు:
  1. చెంచులు (Chenchu) – నల్లమల అడవులు (కర్నూలు, ప్రకాశం, గుంటూరు, మహబూబ్‌నగర్, నల్గొండ ప్రాంతాలు)
  2. కొలాం (Kolam)
  3. తోటి (Thoti)
  4. కొండరెడ్లు (Konda Reddi)
  5. ఇంకా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గదబ, కొండ సవర, పోర్జ, ఖోండ్ వంటివి.
• చెంచులు: వేట, తేనె సేకరణ, అటవీ ఉత్పత్తుల సేకరణపై ఆధారపడతారు. నాగార్జునసాగర్–శ్రీశైలం పులుల అభయారణ్యంలో నివసిస్తారు.
• కార్యక్రమాలు:
  1. ప్రధానమంత్రి PVTG అభివృద్ధి మిషన్ (పీఎం జన్మన్ – 2023) వంటి పథకాలు
  2. ఐటీడీఏలు (ITDA – Integrated Tribal Development Agency) ద్వారా అమలు.

ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రెండు రాష్ట్రాల్లోనూ అనేక గిరిజన తెగలు నివసిస్తున్నాయి. వీటి గురించి APPSC, TGPSC పరీక్షల్లో ప్రత్యక్ష ప్రశ్నలు వస్తాయి.

• తెలంగాణ ప్రధాన తెగలు: గోండు (ఆదిలాబాద్), కోయ (భద్రాద్రి కొత్తగూడెం, ములుగు), లంబాడీ (బంజారా), కొలాం, తోటి, చెంచు, ఎరుకల, నాయక్‌పోడ్.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రధాన తెగలు: సవర, జాతాపు, గదబ, భగత, కొండదొర, యానాది, చెంచు, ఎరుకల.
• సమ్మక్క–సారలమ్మ జాతర: తెలంగాణలోని ములుగు జిల్లా మేడారంలో కోయ తెగ ఆధ్వర్యంలో రెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి జరుగుతుంది.
• ఆసియాలోనే అతిపెద్ద గిరిజన జాతరగా ప్రసిద్ధి.
• 2014లో తెలంగాణ రాష్ట్ర పండుగగా ప్రకటించారు.
• నాగోబా జాతర: ఆదిలాబాద్ జిల్లా కేస్లాపూర్‌లో గోండు తెగలోని మెస్రం వంశం నిర్వహించే నాగోబా (నాగ దేవత) జాతర.
• గిరిజన నాయకులు:
  1. కొమరం భీమ్ – గోండు నాయకుడు, ఆదిలాబాద్ జోడేఘాట్ ప్రాంతంలో 'జల్, జంగిల్, జమీన్' నినాదంతో నిజాంపై పోరాటం చేశారు; 1940లో మరణించారు.
  2. అల్లూరి సీతారామరాజు – 1922–24 రంపా తిరుగుబాటు నాయకుడు; 1924లో బ్రిటిష్ వారి చేతిలో మరణించారు.
• ITDAలు:
  1. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పార్వతీపురం, సీతంపేట, రంపచోడవరం, పాడేరు, కేఆర్ పురం, శ్రీశైలం ITDAలు
  2. తెలంగాణలో ఉట్నూరు, భద్రాచలం, ఏటూరునాగారం, మన్ననూర్ ITDAలు.

బ్రిటిష్ పాలన కాలంలో భూమిని కోల్పోవడం, అటవీ హక్కుల పరిమితి, వడ్డీ వ్యాపారులు, జమీందార్ల దోపిడీ వల్ల గిరిజనులు అనేక తిరుగుబాట్లు చేశారు. ఈ తిరుగుబాట్ల నాయకులు, సంవత్సరాలు పరీక్షలకు ముఖ్యం.

• కోల్ తిరుగుబాటు (1831–32):
  1. ఛోటానాగ్‌పూర్ ప్రాంతం
  2. బయటి వారు భూమి ఆక్రమించడంపై.
• ఖాసీ తిరుగుబాటు (1829–33):
  1. మేఘాలయ
  2. నాయకుడు తిరోత్ సింగ్.
• సంతాల్ హూల్ (1855–56):
  1. సిద్ధూ, కన్హూ నాయకులు
  2. ప్రస్తుత జార్ఖండ్, బెంగాల్ ప్రాంతం
  3. భూస్వాములు, వడ్డీ వ్యాపారులు, బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా. ఫలితంగా 'సంతాల్ పరగణాల' ఏర్పాటు జరిగింది.
• ముండా ఉల్గులాన్ (1899–1900):
  1. బిర్సా ముండా నాయకుడు
  2. 'ధర్తీ ఆబా (భూమి తండ్రి)' గా పిలుస్తారు
  3. 1900లో జైలులో మరణించారు. ఇది ఛోటానాగ్‌పూర్ అద్దె చట్టం (1908) రావడానికి కారణమైంది.
• రంపా తిరుగుబాటు (1922–24):
  1. అల్లూరి సీతారామరాజు
  2. గోదావరి ఏజెన్సీ.
• గోండు తిరుగుబాటు (1940):
  1. కొమరం భీమ్
  2. నిజాం పాలన ప్రాంతం.
• భిల్లు, కోయ తిరుగుబాట్లు: పశ్చిమ, దక్షిణ భారతంలోనూ గిరిజన తిరుగుబాట్లు జరిగాయి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా సంతాల్ – సిద్ధూ, కన్హూ (1855); ముండా – బిర్సా (1899); రంపా – అల్లూరి (1922).