రాజ్యాంగ సవరణ విధానం – ఆర్టికల్ 368 (Amendment Procedure)
Free practice MCQs with answers and explanations for రాజ్యాంగ సవరణ విధానం – ఆర్టికల్ 368 (Amendment Procedure) in ముఖ్యమైన రాజ్యాంగ సవరణలు (Important Amendments). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
రాజ్యాంగ సవరణ విధానం (ఆర్టికల్ 368) ను భారత రాజ్యాంగం ఏ దేశ రాజ్యాంగం నుండి స్వీకరించింది?
A. అమెరికా (USA)
B. దక్షిణాఫ్రికా
C. ఐర్లాండ్
D. కెనడా
Answer & explanation
Correct: B — దక్షిణాఫ్రికా
సవరణ విధానం (Part XX, ఆర్టికల్ 368) ను దక్షిణాఫ్రికా రాజ్యాంగం నుండి తీసుకున్నారు. అమెరికా నుండి ప్రాథమిక హక్కులు, న్యాయ సమీక్ష, ఐర్లాండ్ నుండి ఆదేశిక సూత్రాలు, కెనడా నుండి బలమైన కేంద్రంతో సమాఖ్య ఆలోచన స్వీకరించారు.
సవరణ బిల్లును పార్లమెంటులో లోక్‌సభ లేదా రాజ్యసభ ఏ సభలోనైనా ప్రవేశపెట్టవచ్చు; రాష్ట్ర శాసనసభల్లో ప్రవేశపెట్టలేరు. మంత్రి లేదా ప్రైవేట్ సభ్యుడు ప్రవేశపెట్టవచ్చు, రాష్ట్రపతి ముందస్తు అనుమతి అవసరం లేదు.
సవరణ బిల్లుకు రాష్ట్రపతి ఆమోదం ఇవ్వడం తప్పనిసరి అని స్పష్టం చేసిన సవరణ ఏది?
A. 42వ సవరణ (1976)
B. 44వ సవరణ (1978)
C. 1వ సవరణ (1951)
D. 24వ సవరణ (1971)
Answer & explanation
Correct: D — 24వ సవరణ (1971)
24వ సవరణ (1971) గోలక్‌నాథ్ తీర్పుకు ప్రతిస్పందనగా వచ్చింది; ఇది ప్రాథమిక హక్కులతో సహా ఏ భాగాన్నైనా సవరించే అధికారాన్ని పార్లమెంటుకు ఇచ్చి, సవరణ బిల్లుకు రాష్ట్రపతి ఆమోదం తప్పనిసరి చేసింది. అంటే ఆయన బిల్లును తిప్పి పంపలేరు.
కింది వాటిలో సాధారణ మెజారిటీతో జరిగే (ఆర్టికల్ 368 కిందకు రాని) మార్పు ఏది?
A. రాష్ట్రపతి ఎన్నిక పద్ధతి
B. కొత్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు (ఆర్టికల్ 2, 3)
C. 7వ షెడ్యూల్ జాబితాలలో మార్పు
D. సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టుల నిర్మాణం
Answer & explanation
Correct: B — కొత్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు (ఆర్టికల్ 2, 3)
కొత్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు (ఆర్టికల్ 2, 3), శాసన మండలి ఏర్పాటు/రద్దు (ఆర్టికల్ 169), పౌరసత్వం, 5వ & 6వ షెడ్యూళ్లు సాధారణ మెజారిటీతో మారతాయి. రాష్ట్రపతి ఎన్నిక, కోర్టుల నిర్మాణం, 7వ షెడ్యూల్ మార్పులకు ప్రత్యేక మెజారిటీ + సగం రాష్ట్రాల ఆమోదం అవసరం.
ప్రత్యేక మెజారిటీతో పాటు సగం రాష్ట్ర శాసనసభల ఆమోదం అవసరమయ్యే సవరణ ఏది?
A. ప్రాథమిక హక్కుల్లో మార్పు
B. ఆదేశిక సూత్రాల్లో మార్పు
C. రాష్ట్రపతి ఎన్నిక పద్ధతిలో మార్పు
D. కొత్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు
Answer & explanation
Correct: C — రాష్ట్రపతి ఎన్నిక పద్ధతిలో మార్పు
సమాఖ్య స్వభావం గల అంశాలకు (రాష్ట్రపతి ఎన్నిక, సుప్రీంకోర్టు & హైకోర్టులు, 7వ షెడ్యూల్ జాబితాలు, రాజ్యసభలో రాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్యం, ఆర్టికల్ 368) ప్రత్యేక మెజారిటీతో పాటు సగం రాష్ట్రాల ఆమోదం కావాలి. ప్రాథమిక హక్కులు, DPSP లకు ప్రత్యేక మెజారిటీ మాత్రమే చాలు.
రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లుపై రెండు సభల మధ్య విభేదం వస్తే ఏమవుతుంది?
A. ఆర్టికల్ 108 కింద సంయుక్త సమావేశంలో నిర్ణయిస్తారు
B. రాష్ట్రపతి నిర్ణయం ఇస్తారు
C. సుప్రీంకోర్టు నిర్ణయిస్తుంది
D. ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశం ఉండదు; బిల్లు వీగిపోతుంది
Answer & explanation
Correct: D — ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశం ఉండదు; బిల్లు వీగిపోతుంది
సవరణ బిల్లు విషయంలో ఆర్టికల్ 108 (సంయుక్త సమావేశం) వర్తించదు. రెండు సభలూ విడిగా ప్రత్యేక మెజారిటీతో ఆమోదించాలి; ఏ సభ తిరస్కరించినా బిల్లు వీగిపోతుంది. సాధారణ బిల్లులకు మాత్రమే సంయుక్త సమావేశం ఉంటుంది.
కేశవానంద భారతి కేసు (1973) ప్రకారం పార్లమెంటు సవరణ ద్వారా మార్చలేనిది ఏది?
A. రాజ్యాంగ ప్రాథమిక నిర్మాణం (Basic Structure)
B. ఆర్టికల్ 368
C. ఆదేశిక సూత్రాలు
D. ప్రాథమిక విధులు
Answer & explanation
Correct: A — రాజ్యాంగ ప్రాథమిక నిర్మాణం (Basic Structure)
కేశవానంద భారతి తీర్పు ప్రకారం పార్లమెంటు రాజ్యాంగంలోని ఏ భాగాన్నైనా (ప్రాథమిక హక్కులతో సహా) సవరించవచ్చు, కానీ ప్రాథమిక నిర్మాణాన్ని మార్చకూడదు, నాశనం చేయకూడదు. ఇల్లు గదులు మార్చవచ్చు గానీ పునాది తీయకూడదు అన్నట్లు.
ఆర్టికల్ 368 కింద రాజ్యాంగ సవరణ గురించి ప్రవచనాలను పరిశీలించండి. 1) సవరణ బిల్లును రాష్ట్ర శాసనసభల్లో ప్రవేశపెట్టవచ్చు. 2) సవరణ బిల్లుకు ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశం ఉండదు. 3) 24వ సవరణ తర్వాత రాష్ట్రపతి ఆమోదం తప్పనిసరి. సరైనవి ఏవి?
A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
D. 1, 2 మరియు 3
Answer & explanation
Correct: B — 2 మరియు 3 మాత్రమే
సవరణ బిల్లును పార్లమెంటులో మాత్రమే ప్రవేశపెట్టగలరు, రాష్ట్ర శాసనసభల్లో కాదు – ప్రవచనం 1 తప్పు. ప్రవచనాలు 2, 3 సరైనవి: సంయుక్త సమావేశం లేదు (ఆర్టికల్ 108 వర్తించదు), రాష్ట్రపతి తప్పనిసరిగా ఆమోదించాలి.