సుభాష్ చంద్రబోస్ & ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్ (Netaji & INA)

సుభాష్ చంద్రబోస్ (నేతాజీ) భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో అత్యంత తీవ్ర జాతీయవాద నాయకుల్లో ఒకరు. ఆయన జీవితంలోని ముఖ్య తేదీలు, పదవులు పరీక్షల్లో వస్తాయి.

• జననం:
  1. 23 జనవరి 1897, కటక్ (ఒడిశా)
  2. తండ్రి జానకీనాథ్ బోస్, తల్లి ప్రభావతి దేవి.
• చదువు:
  1. కలకత్తాలో ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల
  2. తర్వాత కేంబ్రిడ్జ్ వెళ్లి ICS పరీక్షలో నాలుగో ర్యాంకు సాధించాడు (1920)
  3. 1921లో ఉద్యోగం వదిలి భారత్‌కు తిరిగొచ్చాడు.
• రాజకీయ గురువు: చిత్తరంజన్ దాస్ (దేశబంధు).
• స్వరాజ్య పార్టీ:
  1. సి.ఆర్. దాస్ స్థాపించిన స్వరాజ్య పార్టీలో చేరాడు
  2. 'ఫార్వర్డ్' పత్రిక నిర్వహణ
  3. కలకత్తా కార్పొరేషన్ ముఖ్య కార్యనిర్వాహక అధికారి (1924).
• కలకత్తా మేయర్: 1930లో.
• కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు:
  1. 1938 హరిపురా సమావేశం (గుజరాత్) – మొదటిసారి అధ్యక్షుడు
  2. 1939 త్రిపురి సమావేశం (మధ్యప్రదేశ్) – గాంధీజీ మద్దతు ఉన్న పట్టాభి సీతారామయ్యను ఓడించి మళ్లీ ఎన్నికయ్యాడు; విభేదాల వల్ల రాజీనామా చేశాడు; అధ్యక్షుడిగా రాజేంద్రప్రసాద్ వచ్చారు.
• ఇతర పదవులు: అఖిల భారత కాంగ్రెస్ యువజన విభాగం, ట్రేడ్ యూనియన్ కాంగ్రెస్ నాయకత్వం.
• కారాగార జీవితం: బ్రిటిష్ పాలనలో ఎక్కువసార్లు (సుమారు పదకొండుసార్లు) అరెస్టు అయ్యాడు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా హరిపురా (1938) – ఎన్నిక సులభం; త్రిపురి (1939) – గాంధీ అభ్యర్థి పట్టాభిపై గెలుపు.

కాంగ్రెస్ నుండి బయటకు వచ్చిన బోస్ తన సొంత పార్టీ ఏర్పాటు చేశాడు. ఆపై బ్రిటిష్ గృహ నిర్బంధం నుండి తప్పించుకుని విదేశాలకు వెళ్లాడు.

• ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ (1939):
  1. మే 1939లో కాంగ్రెస్‌లోనే ఒక వామపక్ష విభాగంగా స్థాపించాడు
  2. తర్వాత స్వతంత్ర పార్టీ అయింది. లక్ష్యం – పూర్తి స్వాతంత్ర్యం కోసం బ్రిటిష్‌పై ఒత్తిడి.
• రాజకీయ అభిప్రాయం: రెండో ప్రపంచ యుద్ధంలో బ్రిటన్ కష్టాలను భారత స్వాతంత్ర్యానికి అవకాశంగా వాడుకోవాలి.
• హాల్‌వెల్ స్మారక చిహ్న ఉద్యమం (1940):
  1. కలకత్తాలోని 'బ్లాక్ హోల్' స్మారక చిహ్నం తొలగింపు కోసం ఉద్యమం
  2. అరెస్టు.
• గృహ నిర్బంధం:
  1. కలకత్తాలోని తన ఇంట్లో నిర్బంధం
  2. నిరాహార దీక్ష చేశాడు.
• మహా నిష్క్రమణ (జనవరి 1941): మారు వేషంలో (పఠాన్ 'జియాఉద్దీన్' రూపంలో) తప్పించుకున్నాడు.
• కలకత్తా → గోమో (బిహార్) → పెషావర్ → కాబూల్
• కాబూల్ నుండి ఇటలీ గుండా జర్మనీ చేరాడు
• మార్గంలో సహాయకుడు భగత్ రామ్ తల్వార్
• రాజకీయ దృష్టి: 'శత్రువు శత్రువు మిత్రుడు' అనే సూత్రంతో బ్రిటిష్ వ్యతిరేక శక్తుల సహాయం కోరాడు.

1941లో జర్మనీ చేరిన బోస్ అక్కడ భారతీయ స్వాతంత్ర్యం కోసం కొత్త సంస్థలు స్థాపించాడు. ఇక్కడే ఆయనకు 'నేతాజీ' అనే గౌరవ నామం వచ్చింది.

• స్వేచ్ఛా భారత కేంద్రం (Free India Centre): బెర్లిన్‌లో ఏర్పాటు.
• ఆజాద్ హింద్ రేడియో:
  1. జర్మనీ నుండి భారతీయ భాషల్లో ప్రచారం
  2. బోస్ ప్రసంగాలు.
• ఇండియన్ లెజియన్ (Indian Legion): జర్మనీ చేతికి చిక్కిన భారత యుద్ధ ఖైదీలతో ఏర్పాటు చేసిన సైనిక దళం (ఫ్రీ ఇండియా లెజియన్).
• 'నేతాజీ' బిరుదు: జర్మనీలోని భారతీయులు, సైనికులు ఆయన్ను 'నేతాజీ' (గౌరవనీయ నాయకుడు) అని పిలవడం ప్రారంభించారు.
• జై హింద్ నినాదం: ఆయన సైన్యానికి అభివాద నినాదంగా ప్రచారమైంది (సూచన: అబిద్ హసన్).
• హిట్లర్‌తో సమావేశం: జర్మనీ నాయకుడు హిట్లర్‌ను కలిశాడు, కానీ ప్రత్యక్ష సైనిక సహాయం దక్కలేదు.
• జపాన్ పయనం (1943):
  1. జర్మన్ జలాంతర్గామిలో ప్రయాణం
  2. హిందూ మహాసముద్రంలో మడగాస్కర్ సమీపంలో జపాన్ జలాంతర్గామికి మార్పు
  3. మొదట జపాన్ సుమత్రా తీరం, తర్వాత టోక్యో.
• గమనిక: ఈ పయనం ప్రపంచ చరిత్రలో జలాంతర్గాముల మధ్య ప్రయాణంలో అరుదైన సంఘటన.

ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్ (Indian National Army – INA) ను బోస్ రాకకు ముందే జపాన్ సహాయంతో స్థాపించారు. ఇది ఎలా ఏర్పడింది అనేది పరీక్షల్లో తరచూ అడుగుతారు.

• నేపథ్యం:
  1. రెండో ప్రపంచ యుద్ధంలో జపాన్ ఫిబ్రవరి 1942లో సింగపూర్ గెలిచింది
  2. బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ సైనికులు ఖైదీలయ్యారు.
• మొదటి INA (1942): జపాన్ మేజర్ ఫుజివారా సూచనతో, కెప్టెన్ మోహన్ సింగ్ ఖైదీలను చేర్చి ఏర్పాటు చేశాడు.
• డిసెంబర్ 1942లో జపాన్‌తో విభేదాలతో మోహన్ సింగ్ సైన్యాన్ని రద్దు చేశాడు
• అరెస్టయ్యాడు.
• ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ లీగ్ (IIL):
  1. రాస్ బిహారీ బోస్ (జపాన్‌లో నివసించే భారతీయ విప్లవకారుడు) స్థాపించాడు
  2. ఆగ్నేయాసియాలోని భారతీయులను సంఘటితం చేసింది.
• బోస్ రాక (జూలై 1943): సింగపూర్ చేరి రాస్ బిహారీ బోస్ నుండి IIL నాయకత్వం, INA సుప్రీమ్ కమాండర్ పదవి తీసుకున్నాడు.
• ప్రసిద్ధ నినాదాలు:
  1. 'ఢిల్లీ చలో'
  2. 'నాకు రక్తం ఇవ్వండి, నేను మీకు స్వాతంత్ర్యం ఇస్తాను' (తుమ్ ముఝే ఖూన్ దో, మై తుమ్హే ఆజాదీ దూంగా)
  3. 'జై హింద్'
• INA జాతీయ గీతం: 'శుభ్ సుఖ్ చైన్' (ఠాగూర్ 'జనగణమన' హిందుస్థానీ రూపం).

21 అక్టోబర్ 1943న సింగపూర్‌లో బోస్ 'ఆజాద్ హింద్' తాత్కాలిక ప్రభుత్వాన్ని ప్రకటించాడు. ఇది భారతీయులకు తమ సొంత ప్రభుత్వ భావనను ఇచ్చింది.

• ప్రకటన: 21 అక్టోబర్ 1943, సింగపూర్. బోస్ దాని దేశాధినేత, ప్రధాని, యుద్ధ మంత్రి, విదేశాంగ మంత్రి.
• గుర్తింపు: జపాన్, జర్మనీ, ఇటలీ సహా కొన్ని అక్ష రాజ్యాలు (Axis powers) దీన్ని గుర్తించాయి.
• అండమాన్ నికోబార్ దీవులు: జపాన్ ఈ దీవులను ఈ ప్రభుత్వానికి అప్పగించింది.
• బోస్ డిసెంబర్ 1943లో పోర్ట్ బ్లెయిర్ సందర్శించి త్రివర్ణ పతాకం ఎగురవేశాడు.
• అండమాన్‌కు 'షహీద్' ద్వీపం, నికోబార్‌కు 'స్వరాజ్' ద్వీపం అని కొత్త పేర్లు పెట్టాడు.
• INA నిర్మాణం:
  1. సుభాష్ బ్రిగేడ్, గాంధీ బ్రిగేడ్, ఆజాద్ బ్రిగేడ్, నెహ్రూ బ్రిగేడ్ (పేర్లు నాయకుల గౌరవార్థం)
  2. రాణి ఝాన్సీ రెజిమెంట్ – మహిళా దళం; కెప్టెన్ లక్ష్మీ స్వామినాథన్ (తర్వాత లక్ష్మీ సెహగల్) నాయకత్వం
  3. బాల సేన (బాలల విభాగం)
• నిధులు: ఆగ్నేయాసియాలోని భారతీయులు భారీగా విరాళాలు ఇచ్చారు.
• లక్ష్యం: బర్మా మీదుగా భారతదేశంలోకి ప్రవేశించి బ్రిటిష్ పాలనను ముగించడం.

INA నేరుగా భారతదేశంలోకి ప్రవేశించి బ్రిటిష్ పై దాడి చేయడానికి 1944లో ప్రయత్నించింది. ఇది విజయవంతం కాలేదు; కానీ భారత నేలపై జెండా ఎగిరింది.

• ఇంఫాల్–కోహిమా దండయాత్ర (1944): జపాన్ సైన్యంతో కలిసి INA బర్మా నుండి మణిపూర్, నాగాలాండ్ వైపు ముందుకు సాగింది.
• ఏప్రిల్ 1944లో INA భారత భూభాగంలోకి (మణిపూర్‌లో మోయిరాంగ్) ప్రవేశించి జెండా ఎగురవేసింది.
• వైఫల్య కారణాలు:
  1. వర్షాకాలం, ఆహార, ఆయుధ సరఫరా లోపం
  2. జపాన్ వాయుసేన సహాయం తగ్గడం
  3. బ్రిటిష్ వైమానిక బలం
• ముగింపు:
  1. 1944 మధ్య నుండి వెనుతిరగడం
  2. 1945లో జపాన్ ఓటమితో INA లొంగిపోయింది
  3. రంగూన్ పతనం.
• బోస్ అదృశ్యం:
  1. 18 ఆగస్టు 1945న తైవాన్ (తైహోకు)లో విమాన ప్రమాదంలో మరణించాడని చెబుతారు
  2. ఈ విషయంపై వివాదం ఉంది. ప్రభుత్వాలు ఏర్పాటు చేసిన కమిటీలు (షా నవాజ్ కమిటీ 1956, ఖోస్లా కమిషన్, ముఖర్జీ కమిషన్) వేర్వేరు నిర్ధారణలు ఇచ్చాయి.
• ప్రాముఖ్యత: సైనిక ఓటమి అయినా, INA త్యాగం భారత సైనికుల్లో జాతీయ భావాన్ని రేకెత్తించింది.

యుద్ధం తర్వాత బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం INA అధికారులను విచారించింది. ఈ విచారణలు దేశమంతటా ప్రజాగ్రహాన్ని రేకెత్తించి స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి కొత్త ఊపు ఇచ్చాయి.

• ఎర్రకోట విచారణలు (నవంబర్ 1945): ఢిల్లీ ఎర్రకోటలో ముగ్గురు INA అధికారులపై రాజద్రోహ కేసు.
• పి.కె. సెహగల్ (హిందూ), షా నవాజ్ ఖాన్ (ముస్లిం), గుర్బక్ష్ సింగ్ ధిల్లాన్ (సిక్కు) – మతాలకు అతీతంగా జాతీయ ఐక్యతకు ప్రతీక.
• డిఫెన్స్:
  1. భూలాభాయ్ దేశాయ్ (ప్రధాన న్యాయవాది), జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, తేజ్ బహదూర్ సప్రూ, కైలాస్ నాథ్ కట్జూ మొదలైనవారు
  2. కాంగ్రెస్ INA డిఫెన్స్ కమిటీ ఏర్పరచింది.
• ప్రజల స్పందన:
  1. 'లాల్ ఖిలా సే ఆయీ ఆవాజ్ – సెహగల్, ధిల్లాన్, షా నవాజ్' నినాదం
  2. దేశవ్యాప్త ఆందోళనలు.
• తీర్పు: కోర్టు వారికి శిక్ష విధించినా, ప్రజాగ్రహంతో కమాండర్-ఇన్-చీఫ్ ఆచిన్‌లెక్ శిక్ష అమలు చేయకుండా వారిని విడుదల చేశాడు.
• ప్రభావం:
  1. రాయల్ ఇండియన్ నేవీ తిరుగుబాటు (ఫిబ్రవరి 1946, బొంబాయి)
  2. భారత సైనికులపై బ్రిటిష్ నమ్మకం కోల్పోవడం
  3. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం స్వాతంత్ర్యం ఇవ్వడానికి సిద్ధపడటం (క్యాబినెట్ మిషన్ 1946)
• స్వతంత్ర భారతంలో గౌరవం:
  1. ఎర్రకోట వద్ద INA మ్యూజియం (సుభాష్ చంద్రబోస్ మ్యూజియం)
  2. జనవరి 23 'పరాక్రమ్ దివస్'గా ప్రకటించారు.

పరీక్షకు ముందు చివరి నిమిషంలో చదవడానికి సుభాష్ చంద్రబోస్, INA ముఖ్య సమాచారం ఒకే చోట.

• తేదీల వరుస:
  1. 23 జనవరి 1897 – బోస్ జననం (కటక్)
  2. 1938 – హరిపురా కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు
  3. 1939 – త్రిపురి; ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ స్థాపన
  4. జనవరి 1941 – గృహ నిర్బంధం నుండి తప్పించుకోవడం
  5. 1942 – మొదటి INA (మోహన్ సింగ్)
  6. జూలై 1943 – బోస్ సింగపూర్ రాక; INA నాయకత్వం
  7. 21 అక్టోబర్ 1943 – తాత్కాలిక ప్రభుత్వం
  8. ఏప్రిల్ 1944 – భారత నేలపై INA
  9. 18 ఆగస్టు 1945 – బోస్ విమాన ప్రమాదం (తైహోకు)
  10. నవంబర్ 1945 – ఎర్రకోట విచారణలు
• ఎవరు ఎవరు:
  1. గురువు: చిత్తరంజన్ దాస్
  2. రాణి ఝాన్సీ రెజిమెంట్: లక్ష్మీ స్వామినాథన్
  3. IIL: రాస్ బిహారీ బోస్
  4. మొదటి INA: మోహన్ సింగ్
• బోస్ రచన: 'ది ఇండియన్ స్ట్రగుల్' (The Indian Struggle).
• నినాదాలు: 'ఢిల్లీ చలో', 'జై హింద్', 'నాకు రక్తం ఇవ్వండి…'.
• జయంతి: 23 జనవరిని 'పరాక్రమ్ దివస్'గా జరుపుతారు (2021 నుండి).

గుర్తుంచుకునే చిట్కా 38 – 39 – 41 – 42 – 43 – 44 – 45: హరిపురా, త్రిపురి, తప్పించుకోవడం, మొదటి INA, తాత్కాలిక ప్రభుత్వం, ఇంఫాల్, ఎర్రకోట.