సైన్య సహకార పద్ధతి, రాజ్య సంక్రమణ సిద్ధాంతం (Subsidiary Alliance & Doctrine of Lapse)
Free practice MCQs with answers and explanations for సైన్య సహకార పద్ధతి, రాజ్య సంక్రమణ సిద్ధాంతం (Subsidiary Alliance & Doctrine of Lapse) in బ్రిటిష్ అధికార విస్తరణ (బెంగాల్, మైసూర్, పంజాబ్ తదితర రాజ్యాల ఆక్రమణ). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
సైన్య సహకార పద్ధతిని (Subsidiary Alliance) ప్రవేశపెట్టిన గవర్నర్ జనరల్ ఎవరు?
A. లార్డ్ వెల్లెస్లీ
B. లార్డ్ డల్హౌసీ
C. కారన్వాలిస్
D. లార్డ్ హేస్టింగ్స్
Answer & explanation
Correct: A — లార్డ్ వెల్లెస్లీ
సైన్య సహకార పద్ధతిని లార్డ్ వెల్లెస్లీ (1798–1805) ప్రవేశపెట్టాడు. డల్హౌసీ రాజ్య సంక్రమణ సిద్ధాంతం, కారన్వాలిస్ జోక్యం చేసుకోని విధానం, లార్డ్ హేస్టింగ్స్ అధీన ఐక్యత విధానంతో ప్రసిద్ధులు.
సైన్య సహకార పద్ధతిని అంగీకరించిన మొదటి రాజ్యం ఏది?
A. మైసూర్ (1799)
B. అవధ్ (1801)
C. హైదరాబాద్ (నిజాం, 1798)
D. పీష్వా (1802)
Answer & explanation
Correct: C — హైదరాబాద్ (నిజాం, 1798)
సైన్య సహకార పద్ధతిని మొదట అంగీకరించింది హైదరాబాద్ నిజాం (1798). తర్వాత మైసూర్, తంజావూరు (1799), అవధ్ (1801), పీష్వా (1802), భోంస్లే, షిండే (1803) అంగీకరించారు.
రాజ్య సంక్రమణ సిద్ధాంతాన్ని (Doctrine of Lapse) అమలు చేసినవారు ఎవరు?
A. లార్డ్ వెల్లెస్లీ
B. లార్డ్ డల్హౌసీ
C. వారెన్ హేస్టింగ్స్
D. విలియం బెంటింక్
Answer & explanation
Correct: B — లార్డ్ డల్హౌసీ
రాజ్య సంక్రమణ సిద్ధాంతాన్ని లార్డ్ డల్హౌసీ (1848–56) అమలు చేశాడు; దత్తత కొడుకుకు రాజ్యం దక్కదని, కంపెనీలో కలుస్తుందని చెప్పాడు. మొదట సతారా (1848), చివర నాగపూర్ (1854) కలిపారు. ఇది 1857 తిరుగుబాటుకు ముఖ్య కారణం.
రాయలసీమను "దత్త మండలాలు (Ceded Districts)" అనడానికి కారణం ఏమిటి?
A. డల్హౌసీ కలిపేసుకున్నాడు
B. నిజాం 1800లో సైన్య సహకార ఒప్పందంలో బళ్లారి, కడప, అనంతపురం ప్రాంతాలను కంపెనీకి ఇచ్చాడు
C. టిప్పు శ్రీరంగపట్నం సంధిలో ఇచ్చాడు
D. పీష్వా బసీన్ సంధిలో ఇచ్చాడు
Answer & explanation
Correct: B — నిజాం 1800లో సైన్య సహకార ఒప్పందంలో బళ్లారి, కడప, అనంతపురం ప్రాంతాలను కంపెనీకి ఇచ్చాడు
నిజాం 1800లో మళ్లీ ఒప్పందం చేసుకుని బళ్లారి, కడప, అనంతపురం ప్రాంతాలను కంపెనీకి ఇచ్చాడు; అందుకే రాయలసీమను దత్త మండలాలు అంటారు. ఇది సైన్య సహకార పద్ధతి ఖర్చుల చెల్లింపులో భాగంగా జరిగింది.
సైన్య సహకార పద్ధతిని అంగీకరించిన రాజ్యాలను కాలక్రమంలో అమర్చండి: (1) మైసూర్ (2) అవధ్ (3) హైదరాబాద్ (4) పీష్వా
A. 1, 3, 2, 4
B. 3, 2, 1, 4
C. 3, 1, 2, 4
D. 3, 1, 4, 2
Answer & explanation
Correct: C — 3, 1, 2, 4
హైదరాబాద్ (1798), మైసూర్ (1799), అవధ్ (1801), పీష్వా (1802, బసీన్ సంధి). కాబట్టి సరైన క్రమం 3, 1, 2, 4. తర్వాత 1803లో భోంస్లే, షిండే అంగీకరించారు; నిజాం మొదటగా చేరిన రాజ్యం.
సైన్య సహకార పద్ధతి గురించి ఈ ప్రకటనలను పరిశీలించండి.
1. రాజ్యంలో బ్రిటిష్ సైన్యాన్ని ఉంచుకోవాలి, దాని ఖర్చు రాజే భరించాలి
2. రాజ్యంలో బ్రిటిష్ రెసిడెంట్ను ఉంచాలి
3. ఫ్రెంచ్ వారిని ఉంచుకోకూడదు
4. రాజులు ఇతర రాజులతో స్వేచ్ఛగా ఒప్పందాలు చేసుకోవచ్చు
సరైనవి ఏవి?
A. 2, 3, 4 మాత్రమే
B. 1, 2, 3 మాత్రమే
C. 1, 3, 4 మాత్రమే
D. 1, 2, 4 మాత్రమే
Answer & explanation
Correct: B — 1, 2, 3 మాత్రమే
సైన్య సహకార పద్ధతిలో బ్రిటిష్ సైన్యం ఖర్చును రాజే భరించాలి, బ్రిటిష్ రెసిడెంట్ ఉండాలి, ఫ్రెంచ్ వారిని ఉంచుకోకూడదు. రాజులు ఇతర రాజులతో సొంతంగా ఒప్పందాలు చేసుకోకూడదు; కాబట్టి 4వ ప్రకటన తప్పు.