భారతదేశ చరిత్ర (Indian History) / ఇతర ముఖ్యమైన అంశాలు

చారిత్రక ప్రసిద్ధ బిరుదులు మరియు ప్రత్యామ్నాయ నామాలు

పాలకులు, నాయకులు, కవుల బిరుదులు, చారిత్రక సంక్షిప్త నామాలు మరియు స్థలాలు, నదులు, సంఘటనల ప్రత్యామ్నాయ పేర్లు.

8 notes 60 questions

Start reading Practice

Notes in this chapter

  1. 1ప్రాచీన పాలకుల బిరుదులు మరియు ఇతర పేర్లు (Ancient Rulers Titles)Read notePractice 9
  2. 2మధ్యయుగ సుల్తానులు, మొఘలులు, రాజుల బిరుదులు (Medieval Rulers Titles)Read notePractice 9
  3. 3స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల ప్రసిద్ధ బిరుదులు (Freedom Fighters Titles)Read notePractice 9
  4. 5ప్రాచీన స్థలాలు, నదుల ప్రత్యామ్నాయ పేర్లు (Alternative Names of Places and Rivers)Read notePractice 9
  5. 6చారిత్రక సంఘటనలు, చట్టాలు, నివేదికల ప్రత్యామ్నాయ పేర్లు (Alternative Names of Events and Acts)Read notePractice 8
  6. 7వైస్రాయ్లు, కవులు, పండితుల బిరుదులు – "Father of" బిరుదులు (Colonial Officials and Literary Titles)Read notePractice 6
  7. 8తెలుగు ప్రాంత పాలకులు, నాయకుల బిరుదులు మరియు పేర్లు (Telugu Region Titles)Read notePractice 3
By exambadi.in

1. ప్రాచీన పాలకుల బిరుదులు మరియు ఇతర పేర్లు (Ancient Rulers Titles)

ప్రాచీన రాజులకు గ్రీకులు, శాసనాలు, కవులు ఇచ్చిన పేర్లు, బిరుదులు పరీక్షల్లో 'ఎవరిని ఇలా పిలుస్తారు?' అనే రూపంలో వస్తాయి.

ముఖ్య విషయాలు

  • చంద్రగుప్త మౌర్యుడు: గ్రీకులు 'సాండ్రకోటస్ (Sandrocottus)' అన్నారు.
  • బిందుసారుడు: గ్రీకులు 'అమిత్రోకేట్స్ (Amitrochates)' – సంస్కృతంలో అమిత్రఘాత (శత్రు సంహారకుడు).
  • అశోకుడు:
    1. శాసనాల్లో 'దేవానాంప్రియ ప్రియదర్శి'
    2. మస్కి శాసనంలో 'అశోక' అనే పేరు స్పష్టంగా ఉంది.
  • సముద్రగుప్తుడు:
    1. వి.ఎ. స్మిత్ 'భారత నెపోలియన్ (Napoleon of India)' అన్నాడు
    2. 'కవిరాజు' అని కూడా బిరుదు
    3. వీణ వాయిస్తున్న నాణేలు ఉన్నాయి.
  • రెండవ చంద్రగుప్తుడు: 'విక్రమాదిత్యుడు', 'శకారి' (శకులను ఓడించినవాడు).
  • హర్షవర్ధనుడు:
    1. 'శీలాదిత్యుడు'
    2. 'సకలోత్తరపథనాథ' అని బిరుదు.
  • గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి:
    1. 'ఏకబ్రాహ్మణ'
    2. శకులు, యవనులు, పహ్లవులను ఓడించాడు (నాసిక్ ప్రశస్తి – తల్లి గౌతమి బాలశ్రీ).
  • ఖారవేలుడు:
    1. కళింగ రాజు
    2. హాతిగుంఫా శాసనం.
  • మహేంద్రవర్మన్ I (పల్లవుడు): 'విచిత్రచిత్తుడు', 'గుణభరుడు'.
  • మొదటి నరసింహవర్మన్: 'మహామల్లుడు' (మామల్ల) – మహాబలిపురం పేరు ఇతని నుండి.
  • రెండవ పులకేశి: 'పరమేశ్వరుడు', 'దక్షిణాపథేశ్వరుడు'.
  • రాజరాజ చోళుడు I:
    1. 'ముమ్మడి చోళుడు'
    2. రాజేంద్ర చోళుడు I: 'గంగైకొండ చోళుడు'.
  • దంతిదుర్గుడు (రాష్ట్రకూటుడు):
    1. రాష్ట్రకూట వంశ స్థాపకుడు
    2. అమోఘవర్షుడు: కవిరాజమార్గ గ్రంథం రాశాడు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా గ్రీకు పేర్లు: చంద్రగుప్తుడు – సాండ్రకోటస్; బిందుసారుడు – అమిత్రోకేట్స్. 'S–A' ఆర్డర్‌లో గుర్తుంచుకోండి.

Practice this topicNext: మధ్యయుగ సుల్తానులు, మొఘలులు, రాజుల బిరుదులు (Medieval Rulers Titles)

2. మధ్యయుగ సుల్తానులు, మొఘలులు, రాజుల బిరుదులు (Medieval Rulers Titles)

సుల్తానులు, మొఘలులు, దక్షిణాది, ఉత్తరాది రాజులు – వారి అసలు పేర్లు, బిరుదులు, వ్యావహారిక నామాలు పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన అంశం.

ముఖ్య విషయాలు

  • మహమూద్ గజనీ:
    1. 'బుత్ షికన్ (విగ్రహ భంజకుడు)'
    2. మొదట 'సుల్తాన్' బిరుదు ధరించాడు.
  • మహమ్మద్ ఘోరీ: షిహాబుద్దీన్, ముయిజుద్దీన్ అనే పేర్లు.
  • కుతుబుద్దీన్ ఐబక్: 'లాఖ్ బక్ష్ (లక్షలు దానం చేసేవాడు)'.
  • రజియా సుల్తానా: అసలు పేరు జలాలత్ ఉద్-దిన్ రజియా.
  • అల్లావుద్దీన్ ఖల్జీ: 'సికందర్-ఇ-సానీ (రెండవ అలెగ్జాండర్)'.
  • మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్: యువరాజుగా 'జునా ఖాన్' లేదా 'ఉలుగ్ ఖాన్'.
  • షేర్ షా సూర్:
    1. అసలు పేరు ఫరీద్ ఖాన్
    2. పులిని చంపినందుకు 'షేర్ ఖాన్' అన్నారు.
  • బాబర్:
    1. జహీరుద్దీన్ ముహమ్మద్
    2. 'బాబర్' అంటే 'పులి'.
  • హుమాయూన్:
    1. నాసిరుద్దీన్ ముహమ్మద్
    2. అక్బర్: జలాలుద్దీన్ ముహమ్మద్.
  • జహంగీర్:
    1. అసలు పేరు సలీం
    2. షాజహాన్: ఖుర్రం
    3. 'నిర్మాణ రాజు (Prince of Builders)'.
  • ఔరంగజేబు:
    1. 'ఆలంగీర్'
    2. 'జిందా పీర్' అని కూడా పిలిచేవారు.
  • నూర్జహాన్:
    1. అసలు పేరు మెహరున్నీసా
    2. ముంతాజ్ మహల్: అర్జుమంద్ బాను బేగం.
  • బహదూర్ షా I: షా ఆలం I.
  • కృష్ణదేవరాయలు: 'ఆంధ్ర భోజుడు', 'అభినవ భోజుడు', 'కన్నడ రాజ్య రమారమణ'.
  • టిప్పు సుల్తాన్: 'మైసూరు పులి (Tiger of Mysore)'.
  • మహారాజా రంజిత్ సింగ్: 'షేర్-ఎ-పంజాబ్'.
  • శివాజీ: 'ఛత్రపతి' (1674).

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ఐబక్ – లాఖ్ బక్ష్ (దాతృత్వం); అల్లావుద్దీన్ – రెండవ అలెగ్జాండర్ (విజేత); షాజహాన్ – నిర్మాణ రాజు. ప్రతి బిరుదుకు ఒక 'లక్షణం' జత చేయండి.

Practice this topicNext: స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల ప్రసిద్ధ బిరుదులు (Freedom Fighters Titles)

3. స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల ప్రసిద్ధ బిరుదులు (Freedom Fighters Titles)

జాతీయోద్యమ నాయకులకు ప్రజలు, ఇతర నాయకులు ఇచ్చిన బిరుదులు తరచూ పరీక్షల్లో వస్తాయి. నాయకుడి పేరు ↔ బిరుదు జతలుగా చదవాలి.

ముఖ్య విషయాలు

  • గాంధీజీ: 'మహాత్మా' (రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ ఇచ్చిన బిరుదుగా ప్రసిద్ధి), 'బాపు', 'జాతిపిత'.
  • జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ: 'పండిట్', 'చాచా నెహ్రూ'.
  • సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్: 'సర్దార్' (బార్డోలీ సత్యాగ్రహం 1928), 'ఉక్కు మనిషి (Iron Man of India)'.
  • సుభాష్ చంద్రబోస్: 'నేతాజీ'.
  • బాలగంగాధర్ తిలక్:
    1. 'లోకమాన్య'
    2. (వాలెంటైన్ చిరోల్ – 'భారత అశాంతి పితామహుడు').
  • లాలా లజపతి రాయ్: 'పంజాబ్ కేసరి', 'షేర్-ఎ-పంజాబ్'.
  • దాదాభాయ్ నౌరోజీ: 'గ్రాండ్ ఓల్డ్ మ్యాన్ ఆఫ్ ఇండియా'.
  • గోపాలకృష్ణ గోఖలే: గాంధీజీ రాజకీయ గురువు.
  • సురేంద్రనాథ్ బెనర్జీ: 'రాష్ట్రగురు', 'సర్రెండర్ నాట్'.
  • మదన్ మోహన్ మాలవ్యా: 'మహామనా'.
  • సరోజినీ నాయుడు: 'భారత కోకిల (Nightingale of India)'.
  • ఖాన్ అబ్దుల్ గఫార్ ఖాన్:
    1. 'సరిహద్దు గాంధీ', 'బాద్షా ఖాన్'
    2. ఖుదాయి ఖిద్మత్‌గార్ ఉద్యమం.
  • మహమ్మద్ అలీ జిన్నా: 'క్వాయిద్-ఎ-ఆజమ్'.
  • చిత్తరంజన్ దాస్:
    1. 'దేశబంధు'
    2. సి. రాజగోపాలాచారి: 'రాజాజీ'.
  • జయప్రకాశ్ నారాయణ్: 'లోక్ నాయక్'.
  • షేక్ అబ్దుల్లా: 'షేర్-ఎ-కాశ్మీర్'.
  • రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్: 'గురుదేవ్', 'విశ్వకవి'.
  • బి.ఆర్. అంబేద్కర్:
    1. 'బాబాసాహెబ్'
    2. రాజ్యాంగ ముసాయిదా కమిటీ అధ్యక్షుడు.
  • డా. రాజేంద్ర ప్రసాద్: 'దేశరత్న', 'అజాతశత్రు'.
  • తెలుగు నాయకులు:
    1. టంగుటూరి ప్రకాశం – 'ఆంధ్ర కేసరి'
    2. పొట్టి శ్రీరాములు – 'అమరజీవి'
    3. కందుకూరి వీరేశలింగం – 'గద్య తిక్కన'.
Practice this topicNext: చరిత్రలో ముఖ్యమైన సంక్షిప్త నామాలు (Important Abbreviations in History)

5. ప్రాచీన స్థలాలు, నదుల ప్రత్యామ్నాయ పేర్లు (Alternative Names of Places and Rivers)

ప్రాచీన, గ్రీకు, ఆధునిక పేర్లను జతచేయడం చరిత్ర పరీక్షల్లో అత్యంత సాధారణ ప్రశ్న.

ముఖ్య విషయాలు

  • పాటలీపుత్రం:
    1. ప్రస్తుత పాట్నా
    2. కుసుమపురం, పుష్పపురం అని కూడా పేర్లు.
  • తక్షశిల:
    1. గ్రీకులు 'టాక్సిలా' అన్నారు
    2. ఉజ్జయిని: అవంతి
    3. అయోధ్య: సాకేతం.
  • వారణాసి:
    1. కాశీ, బనారస్
    2. ప్రయాగ: తరువాత అలహాబాద్, 2018లో ప్రయాగరాజ్.
  • ఢిల్లీ: ఇంద్రప్రస్థం, ధిల్లిక, షాజహానాబాద్ (షాజహాన్ నగరం).
  • దేవగిరి: దౌలతాబాద్ (1327లో మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ రాజధాని).
  • ఓరుగల్లు: వరంగల్, ఏకశిలా నగరం (కాకతీయుల రాజధాని).
  • ధాన్యకటకం:
    1. అమరావతి
    2. బెజవాడ: విజయవాడ
    3. మచిలీపట్నం: మసూలీపట్నం, బందరు.
  • కాంచీ:
    1. కాంచీపురం
    2. మామల్లపురం: మహాబలిపురం
    3. తంజావూరు: తంజోర్.
  • హంపి:
    1. విజయనగర
    2. పంప అని ప్రాచీన పేరు.
  • కాలికట్:
    1. కోజికోడ్
    2. బొంబాయి: ముంబై
    3. మద్రాసు: చెన్నై
    4. కలకత్తా: కోల్‌కతా.
  • నదుల ప్రాచీన పేర్లు (సంస్కృత):
    1. వితస్త – జీలం
    2. అస్కిని – చినాబ్
    3. పరుష్ణి – రావి
    4. విపాశ – బియాస్
    5. శుతుద్రి – సట్లెజ్
    6. సింధు
    7. కుభ – కాబూల్.
  • నదుల గ్రీకు పేర్లు:
    1. హైడాస్పెస్ – జీలం
    2. అసెసినెస్ – చినాబ్
    3. హైడ్రాటెస్ – రావి
    4. హైఫసిస్ – బియాస్.
  • ప్రాంతాల ప్రాచీన పేర్లు:
    1. అస్సాం – కామరూపం/ప్రాగ్జ్యోతిషం
    2. బెంగాల్ – వంగ
    3. ఒడిశా – కళింగ/ఉత్కళ/ఓడ్ర
    4. శ్రీలంక – తామ్రపర్ణి/సింహళం
    5. గోదావరి – గౌతమి
    6. కృష్ణా – కృష్ణవేణి.

సులభమైన ఉదాహరణ

అలెగ్జాండర్ – పోరస్ యుద్ధం 'హైడాస్పెస్' నది దగ్గర జరిగింది అంటే ఈరోజు జీలం నది అని అర్థం. గ్రీకు పేరు చూసి ఇప్పటి పేరు గుర్తు చేసుకోండి.

Practice this topicNext: చారిత్రక సంఘటనలు, చట్టాలు, నివేదికల ప్రత్యామ్నాయ పేర్లు (Alternative Names of Events and Acts)

6. చారిత్రక సంఘటనలు, చట్టాలు, నివేదికల ప్రత్యామ్నాయ పేర్లు (Alternative Names of Events and Acts)

ఒకే సంఘటనకు రెండు మూడు పేర్లు ఉంటాయి. పరీక్షల్లో ఇవి ఒకే విషయంగా అడుగుతారు.

ముఖ్య విషయాలు

  • 1857 తిరుగుబాటు:
    1. 'సిపాయిల తిరుగుబాటు (Sepoy Mutiny)' – బ్రిటిష్ పేరు
    2. 'ప్రథమ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం' – సావర్కర్ పేరు.
  • క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం: 'ఆగస్టు క్రాంతి', 'భారత్ ఛోడో ఆందోళన్'.
  • రౌలట్ చట్టం (1919):
    1. 'నల్ల చట్టం (Black Act)'
    2. అసలు పేరు 'అరాచక, విప్లవ నేరాల చట్టం'.
  • దండి యాత్ర: 'ఉప్పు సత్యాగ్రహం'.
  • స్వరాజ్ పార్టీ (1923):
    1. 'కాంగ్రెస్–ఖిలాఫత్ స్వరాజ్ పార్టీ'
    2. స్థాపకులు సి.ఆర్. దాస్, మోతీలాల్ నెహ్రూ.
  • సైమన్ కమిషన్: 'ఇండియన్ స్టాట్యుటరీ కమిషన్'.
  • కమ్యూనల్ అవార్డు (1932): 'మెక్‌డొనాల్డ్ అవార్డు'.
  • లాహోర్ తీర్మానం (1940): 'పాకిస్తాన్ తీర్మానం'.
  • 1919 భారత ప్రభుత్వ చట్టం: 'మాంటేగ్–ఛెమ్స్‌ఫర్డ్ సంస్కరణలు' (ద్వంద్వ పాలన – Dyarchy).
  • 1909 భారత కౌన్సిల్స్ చట్టం: 'మోర్లీ–మింటో సంస్కరణలు'.
  • వుడ్స్ డిస్పాచ్ (1854): 'భారతదేశంలో ఆంగ్ల విద్యకు మాగ్నా కార్టా'.
  • నీల్ దర్పణ్: దీనబంధు మిత్ర నాటకం – నీలిమందు రైతు ఉద్యమం.
  • శాశ్వత శిస్తు (1793): 'జమీందారీ విధానం' – కారన్‌వాలీస్.
  • మెట్కాఫ్: 1835లో పత్రికా స్వేచ్ఛ కల్పించాడు – 'భారత పత్రికల విమోచకుడు'.
Practice this topicNext: వైస్రాయ్లు, కవులు, పండితుల బిరుదులు – "Father of" బిరుదులు (Colonial Officials and Literary Titles)

7. వైస్రాయ్లు, కవులు, పండితుల బిరుదులు – "Father of" బిరుదులు (Colonial Officials and Literary Titles)

బ్రిటిష్ అధికారులకు 'Father of ...' బిరుదులు, ప్రాచీన పండితులకు, తెలుగు కవులకు ఉన్న బిరుదులు చరిత్ర, సాహిత్య పరీక్షల్లో అడుగుతారు.

ముఖ్య విషయాలు

  • కారన్‌వాలీస్: 'భారత సివిల్ సర్వీసుల పితామహుడు'.
  • వెల్లస్లీ: సైన్య సహాయక పద్ధతి ద్వారా బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య విస్తరణ.
  • విలియం బెంటింక్:
    1. సంఘ సంస్కరణలు
    2. సతి నిషేధం (1829).
  • లార్డ్ డల్హౌసీ:
    1. 'భారత రైల్వేల పితామహుడు', ఆధునిక తపాలా వ్యవస్థ స్థాపకుడు
    2. దత్తత మినహాయింపు సిద్ధాంతం.
  • లార్డ్ రిప్పన్: 'భారత స్థానిక స్వపరిపాలన పితామహుడు' (1882 తీర్మానం).
  • మెట్కాఫ్: 'భారత పత్రికల విమోచకుడు'.
  • కాళిదాసు: 'భారత షేక్స్పియర్'.
  • కౌటిల్యుడు: చాణక్యుడు, విష్ణుగుప్తుడు అని కూడా పేర్లు (అర్థశాస్త్రం).
  • సుశ్రుతుడు:
    1. 'శస్త్రచికిత్స పితామహుడు'
    2. చరకుడు: ఆయుర్వేద వైద్యుడు (చరక సంహిత).
  • అమీర్ ఖుస్రో: 'తూతి-ఎ-హింద్ (భారత చిలుక)'.
  • తెలుగు కవులు:
    1. నన్నయ్య – 'ఆదికవి'
    2. తిక్కన – 'కవి బ్రహ్మ'
    3. ఎర్రన – 'ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు'
    4. శ్రీనాథుడు – 'కవిసార్వభౌముడు'
    5. పోతన – 'సహజ పండితుడు'
    6. అల్లసాని పెద్దన – 'ఆంధ్ర కవితా పితామహుడు'

సులభమైన ఉదాహరణ

నన్నయ్య, తిక్కన, ఎర్రన – ముగ్గురినీ కలిపి 'కవిత్రయం' అంటారు (ఆంధ్ర మహాభారత రచయితలు). బిరుదులను ఈ క్రమంలో చదవండి.

Practice this topicNext: తెలుగు ప్రాంత పాలకులు, నాయకుల బిరుదులు మరియు పేర్లు (Telugu Region Titles)

8. తెలుగు ప్రాంత పాలకులు, నాయకుల బిరుదులు మరియు పేర్లు (Telugu Region Titles)

తెలుగు రాష్ట్రాల చరిత్రలో పాలకులు, పోరాట వీరులకు ఉన్న బిరుదులు, ప్రత్యామ్నాయ పేర్లు APPSC, TGPSC పరీక్షల్లో అడుగుతారు.

ముఖ్య విషయాలు

  • కాకతీయులు:
    1. రాణి రుద్రమదేవి (రుద్రదేవ మహారాజు అనే పురుష నామంతో పాలించింది)
    2. గణపతిదేవుడు ఆమె తండ్రి
    3. చివరి రాజు ప్రతాపరుద్రుడు.
  • కుతుబ్‌షాహీలు:
    1. కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్ 1518లో గోల్కొండలో స్వతంత్ర రాజ్యం స్థాపించాడు
    2. 'కుతుబ్ షా' వంశం.
  • మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా:
    1. 1591లో హైదరాబాద్ నగరాన్ని నిర్మించాడు (చార్మినార్ కూడా)
    2. 'భాగ్‌నగర్' పేరు గురించి జనశ్రుతులు ఉన్నాయి.
  • అసఫ్ జాహీలు:
    1. మీర్ కమరుద్దీన్ ఖాన్ 1724లో 'నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అసఫ్ జా I' బిరుదుతో హైదరాబాద్ రాజ్యం స్థాపించాడు
    2. చివరి నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్.
  • ఆల్లూరి సీతారామరాజు: 'మన్యం వీరుడు' – రంపా తిరుగుబాటు (1922–24).
  • కొమురం భీమ్: 'జల్, జంగల్, జమీన్' నినాదం – గోండు ఆదివాసీల హక్కుల పోరాటం (ఆసిఫాబాద్ ప్రాంతం).
  • సురవరం ప్రతాపరెడ్డి:
    1. తెలంగాణ సాహిత్య, సాంస్కృతిక కృషి
    2. గోల్కొండ పత్రిక సంపాదకుడు.
  • టంగుటూరి ప్రకాశం:
    1. 'ఆంధ్ర కేసరి'
    2. ఆంధ్ర రాష్ట్ర (1953) తొలి ముఖ్యమంత్రి.
  • పొట్టి శ్రీరాములు: 'అమరజీవి' – ఆంధ్ర రాష్ట్రం కోసం నిరాహార దీక్ష చేసి 1952 డిసెంబర్ 15న మరణించారు.
  • కందుకూరి వీరేశలింగం: 'గద్య తిక్కన', 'ఆంధ్ర రాజా రామమోహన్ రాయ్' అని కూడా పేరు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా మన్యం – అల్లూరి; జల్ జంగల్ జమీన్ – కొమురం భీమ్; ఆంధ్ర కేసరి – ప్రకాశం; అమరజీవి – పొట్టి శ్రీరాములు.

Practice this topic