యూరోపియన్ల రాక

మధ్యయుగంలో భారతదేశంతో వ్యాపారం చేయడానికి యూరోపియన్లు కొత్త సముద్ర మార్గాలను వెతకడం ప్రారంభించారు. ఇది ప్రపంచ చరిత్రలోనే పెద్ద మలుపుగా మారింది.

• కాన్‌స్టాంటినోపుల్ పతనం (1453):
  1. 1453లో ఒట్టోమన్ టర్కులు కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (నేటి ఇస్తాంబుల్) నగరాన్ని ఆక్రమించారు.
  2. దీనితో ఐరోపా నుండి ఆసియాకు వెళ్లే పాత భూమార్గం పూర్తిగా మూసుకుపోయింది.
  3. టర్కులు అధిక పన్నులు వసూలు చేయడంతో యూరోపియన్లకు వ్యాపారం కష్టంగా మారింది.
• భారతదేశ సంపద మరియు మసాలా దినుసులు:
  1. ఐరోపాలో చలి తీవ్రంగా ఉండటం వల్ల మాంసాన్ని నిల్వ చేయడానికి మిరియాలు, లవంగాలు వంటి భారతీయ మసాలా దినుసులు తప్పనిసరిగా అవసరమయ్యాయి.
  2. నేరుగా భారతదేశానికి సముద్ర మార్గాన్ని కనుగొనాలని యూరోపియన్ రాజులు సాహస యాత్రికులను ప్రోత్సహించారు.
• నావికుల ప్రయత్నాలు:
  1. పోర్చుగల్ యువరాజు హెన్రీ (ది నావిగేటర్) నావికులకు ప్రత్యేక శిక్షణ మరియు నిధులను ఇచ్చాడు.
  2. 1487లో బార్తోలోమియో డయాజ్ ఆఫ్రికా దక్షిణ కొన అయిన 'కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్'ను చేరుకున్నాడు.

భారతదేశానికి వర్తకం కోసం ఐదు ప్రధాన యూరోపియన్ జాతులు వరుసగా వచ్చాయి. వీరి రాక క్రమం మరియు కంపెనీల స్థాపన సంవత్సరాలు పరీక్షలకు చాలా ముఖ్యం.

• భారతదేశానికి వచ్చిన క్రమం:
  1. పోర్చుగీసు వారు (1498)
  2. డచ్ వారు (నెదర్లాండ్స్ - 1595/1602)
  3. బ్రిటిష్ వారు (ఇంగ్లాండ్ - 1600/1608)
  4. డేన్స్ (డెన్మార్క్ - 1616)
  5. ఫ్రెంచ్ వారు (ఫ్రాన్స్ - 1664).
• వర్తక కంపెనీల స్థాపన సంవత్సరాలు:
  1. పోర్చుగీస్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ (ఎస్టాడో డా ఇండియా): 1498
  2. బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ: 1600
  3. డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ: 1602
  4. డానిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ: 1616
  5. ఫ్రెంచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ: 1664.
• గుర్తుంచుకోవాల్సిన తేడా:
  1. బ్రిటిష్ వారి కంటే ముందే డచ్ వారు భారతదేశానికి వచ్చారు.
  2. కానీ డచ్ కంపెనీ కంటే ముందే బ్రిటిష్ కంపెనీ ఏర్పాటయింది.

యూరప్ నుండి సముద్ర మార్గం ద్వారా భారతదేశానికి చేరుకున్న మొట్టమొదటి యూరోపియన్ వాస్కోడగామా.

• కాలికట్ చేరిక (1498):
  1. వాస్కోడగామా 1498 మే 17న కేరళ తీరంలోని కాలికట్ (కప్పాడ్ బీచ్) చేరుకున్నాడు.
  2. గుజరాతీ నావికుడు అబ్దుల్ మజీద్ సహాయంతో ఈయన సముద్ర మార్గాన్ని పూర్తి చేశాడు.
  3. కాలికట్ పాలకుడైన హిందూ రాజు 'జామోరిన్' (సామూద్రి) ఈయనకు స్వాగతం పలికాడు.
• లాభదాయకమైన వ్యాపారం:
  1. వాస్కోడగామా భారతదేశం నుండి తీసుకెళ్లిన నల్ల మిరియాలను యూరప్‌లో అమ్మగా ప్రయాణ ఖర్చులు పోను 60 రెట్ల లాభం వచ్చింది.
  2. దీనితో పోర్చుగల్ రాజు భారతదేశంతో శాశ్వత వాణిజ్యాన్ని ప్రారంభించాలని నిర్ణయించాడు.
• పెడ్రో అల్వారెజ్ కాబ్రాల్ (1500):
  1. 1500లో కాబ్రాల్ నాయకత్వంలో రెండవ పోర్చుగీసు బృందం కాలికట్ వచ్చింది.
  2. వాస్కోడగామా 1502లో రెండవసారి భారతదేశాన్ని సందర్శించి కొచ్చిన్‌లో మొదటి పోర్చుగీసు ఫ్యాక్టరీని ప్రారంభించాడు.

భారతదేశంలో పోర్చుగీసు అధికారాన్ని సుస్థిరం చేయడానికి పోర్చుగల్ ప్రభుత్వం గవర్నర్లను నియమించింది.

• ఫ్రాన్సిస్కో డి అల్మేడా (1505 - 1509):
  1. ఈయన భారతదేశంలో మొదటి పోర్చుగీసు గవర్నర్.
  2. ఈయన 'బ్లూ వాటర్ పాలసీ' (నీలి నీటి విధానం లేదా శాంత సముద్ర విధానం)ని ప్రవేశపెట్టాడు.
  3. భూభాగాలను ఆక్రమించడం కంటే హిందూ మహాసముద్రంపై పూర్తి నావికా ఆధిపత్యం సాధించడమే దీని ముఖ్య ఉద్దేశం.
  4. డయ్యూ యుద్ధంలో (1509) ఈజిప్ట్, గుజరాత్ సంయుక్త నావికాదళాన్ని అల్మేడా ఓడించాడు.
• అల్ఫోన్సో డి అల్బుకెర్క్ (1509 - 1515):
  1. ఈయన్ను భారతదేశంలో పోర్చుగీసు అధికారానికి నిజమైన వ్యవస్థాపకుడు అంటారు.
  2. 1510లో బీజాపూర్ సుల్తాన్ యూసుఫ్ ఆదిల్ షా నుండి గోవాను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
  3. భారతీయులతో వివాహ సంబంధాలు పెట్టుకోవాలని పోర్చుగీసు పురుషులను ప్రోత్సహించాడు.
  4. తన పాలనా ప్రాంతంలో సతీసహగమనాన్ని నిషేధించాడు.

అల్బుకెర్క్ తర్వాత వచ్చిన గవర్నర్లలో నినో డా కున్హా అత్యంత ముఖ్యమైనవాడు. ఈయన కాలంలో పోర్చుగీసు రాజధాని మారింది.

• రాజధాని మార్పు (1530):
  1. 1530లో నినో డా కున్హా పోర్చుగీసు ప్రధాన కార్యాలయాన్ని కొచ్చిన్ నుండి గోవాకు మార్చాడు.
  2. అప్పటి నుండి 1961 వరకు గోవానే పోర్చుగీసు వారికి ప్రధాన రాజధానిగా నిలిచింది.
• ప్రాంతాల ఆక్రమణ:
  1. గుజరాత్ సుల్తాన్ బహదూర్ షా నుండి బేసిన్ (1534), డయ్యూ (1535) ప్రాంతాలను పొందాడు.
  2. సముద్రంలో బహదూర్ షాతో జరిగిన చర్చల్లో వివాదం వచ్చి బహదూర్ షా నీటిలో మునిగి చనిపోయాడు.
• ప్రధాన పోర్చుగీసు స్థావరాలు:
  1. పశ్చిమ తీరంలో: గోవా, డామన్, డయ్యూ, బేసిన్, సాల్సెట్, బాంబే, మంగళూరు.
  2. తూర్పు తీరంలో: శాంథోమ్ (మద్రాస్ సమీపం), నాగపట్టణం.
  3. బెంగాల్‌లో: హుగ్లీ వీరి ముఖ్యమైన వాణిజ్య కేంద్రంగా మారింది.

పోర్చుగీసు వారు సముద్ర వాణిజ్యంపై పూర్తి ఆధిపత్యాన్ని చెలాయించారు. అదే సమయంలో భారతదేశానికి కొత్త వ్యవసాయ పంటలను పరిచయం చేశారు.

• కార్టాజ్ పద్ధతి (Cartaz System):
  1. ఇది ఒక రకమైన సముద్ర అనుమతి పత్రం లేదా పాస్‌పోర్ట్.
  2. హిందూ మహాసముద్రంలో ప్రయాణించే ప్రతి భారతీయ, అరబ్ నౌక పోర్చుగీసు వారి నుండి కార్టాజ్ తీసుకోవాలి.
  3. కార్టాజ్ లేని నౌకలను పోర్చుగీసు వారు దోచుకునేవారు లేదా ముంచివేసేవారు.
  4. చివరికి మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ నౌకలు కూడా ఈ పాస్ తీసుకోవాల్సి వచ్చింది.
• భారతదేశానికి పోర్చుగీసు వారి బహుమతులు:
  1. కొత్త పంటలు: పొగాకు, మొక్కజొన్న, బంగాళాదుంప, మిరపకాయలు, టమాటా, జీడిపప్పు, పైనాపిల్.
  2. ప్రింటింగ్ ప్రెస్: 1556లో భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ప్రింటింగ్ ప్రెస్‌ను గోవాలో ఏర్పాటు చేశారు.
  3. గోథిక్ ఆర్కిటెక్చర్: యూరోపియన్ తరహా చర్చిల నిర్మాణ శైలిని ప్రవేశపెట్టారు.

16వ శతాబ్దంలో తిరుగులేని శక్తిగా ఉన్న పోర్చుగీసు వారు 17వ శతాబ్దం వచ్చేసరికి బలహీనపడ్డారు.

• మత దురభిమానం:
  1. ప్రజలను బలవంతంగా క్రైస్తవ మతంలోకి మార్చడానికి ప్రయత్నించారు.
  2. గోవాలో మత విచారణలు (Inquisition) జరిపి స్థానిక ప్రజలను తీవ్ర ఇబ్బందులకు గురిచేశారు.
• బహిరంగ సముద్రపు దొంగతనాలు:
  1. బెంగాల్‌లోని హుగ్లీ కేంద్రంగా సముద్రపు దొంగతనాలు (Piracy) చేశారు.
  2. దీనితో ఆగ్రహించిన మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ సేనాని ఖాసిం ఖాన్ 1632లో వీరిని హుగ్లీ నుండి తరిమికొట్టాడు.
• బ్రెజిల్ ఆవిష్కరణ మరియు ఇతర దేశాల పోటీ:
  1. దక్షిణ అమెరికాలో బ్రెజిల్‌ను కనుగొనడంతో పోర్చుగల్ తన దృష్టిని అటువైపు మళ్లించింది.
  2. తర్వాత వచ్చిన డచ్, బ్రిటిష్ నావికాదళాల ముందు పోర్చుగీసు వారు నిలవలేకపోయారు.
  3. చివరకు వీరు కేవలం గోవా, డామన్, డయ్యూ ప్రాంతాలకే పరిమితమయ్యారు.

నెదర్లాండ్స్ (హాలండ్) దేశానికి చెందిన వారిని డచ్ వారు అంటారు. పోర్చుగీసు వారి ఆధిపత్యాన్ని కూలదోసి వీరు వర్తకంలోకి వచ్చారు.

• కంపెనీ స్థాపన (1602):
  1. 1602లో డచ్ పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా యునైటెడ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఆఫ్ నెదర్లాండ్స్ ఏర్పడింది.
  2. యుద్ధాలు చేయడానికి, కోటలు కట్టడానికి కంపెనీకి ప్రభుత్వం పూర్తి అధికారాలు ఇచ్చింది.
  3. ప్రపంచంలోనే మొదటిసారిగా ప్రజల నుండి షేర్ల రూపంలో పెట్టుబడులు సేకరించిన కంపెనీ ఇది.
• భారతదేశంలో మొదటి ఫ్యాక్టరీ:
  1. 1605లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని మచిలీపట్నం (బందరు) వద్ద డచ్ వారు తమ మొదటి ఫ్యాక్టరీని కట్టారు.
  2. దీనికి గోల్కొండ సుల్తాన్ మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా అనుమతి ఇచ్చాడు.
• ఇతర ముఖ్య వర్తక స్థావరాలు:
  1. పులికాట్ (తమిళనాడు/ఆంధ్ర సరిహద్దు): వీరి ప్రధాన కేంద్రం; ఇక్కడ గెల్డ్రియా కోటను నిర్మించారు.
  2. సూరత్ (1616), బిమిలిపట్నం (1641), కారైకల్ (1645), చిన్సురా (బెంగాల్ - 1653), నాగపట్టణం (1658), కొచ్చిన్ (1663).

డచ్ వారు మసాలా దినుసుల కంటే భారతీయ వస్త్రాల ఎగుమతికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.

• నూలు వస్త్రాల వ్యాపారం:
  1. భారతీయ కాటన్ వస్త్రాలను ప్రపంచ మార్కెట్లో ప్రముఖ వ్యాపార వస్తువుగా మార్చిన ఘనత డచ్ వారిదే.
  2. కోరమాండల్ తీరం నుండి రంగురంగుల చీటీల వస్త్రాలను (కలంకారీ) ఇండోనేషియాకు తీసుకెళ్లి మసాలాలకు బదులుగా మార్పిడి చేసేవారు.
  3. గసగసాలు (నల్లమందు), ముడి పట్టు, షోరా (గన్‌పౌడర్ తయారీకి వాడే ఉప్పు) లను కూడా ఎగుమతి చేశారు.
• కొలాచెల్ యుద్ధం (1741):
  1. తిరువాన్కూర్ సంస్థాన రాజు మార్తాండ వర్మ డచ్ వారిని కొలాచెల్ యుద్ధంలో ఘోరంగా ఓడించాడు.
  2. ఒక ఆసియా పాలకుడి చేతిలో ఒక యూరోపియన్ సైన్యం పూర్తిగా ఓడిపోవడం చరిత్రలో ఇదే మొదటిసారి.
• బెదరా యుద్ధం (1759) - డచ్ పతనం:
  1. పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హుగ్లీ సమీపంలో బెదరా వద్ద బ్రిటిష్ వారికి, డచ్ వారికి తీవ్ర యుద్ధం జరిగింది.
  2. రాబర్ట్ క్లైవ్ నాయకత్వంలోని బ్రిటిష్ సైన్యం డచ్ వారిని పూర్తిగా ఓడించింది.
  3. దీనితో డచ్ వారు భారత్‌ను వదిలి ఇండోనేషియా (స్పైస్ ఐలాండ్స్) ద్వీపాలకు పరిమితమయ్యారు.

తూర్పు దేశాలతో వాణిజ్యం చేయడం కోసం లండన్ వర్తకులు కలిసి ఏర్పాటు చేసుకున్న ప్రైవేట్ సంస్థే బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ.

• కంపెనీ ఏర్పాటు (1600):
  1. 1599లో లండన్ వ్యాపారులు 'మర్చంట్ అడ్వెంచరర్స్' పేరుతో ఒక సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నారు.
  2. 1600 డిసెంబర్ 31న బ్రిటన్ రాణి ఎలిజబెత్-1 ఈ కంపెనీకి అధికారిక రాయల్ చార్టర్ మంజూరు చేసింది.
  3. ప్రారంభంలో తూర్పు దేశాలతో 15 సంవత్సరాల పాటు వాణిజ్యం చేసుకోవడానికి ప్రత్యేక గుత్తాధిపత్యాన్ని (Monopoly) ఇచ్చారు.
  4. కంపెనీ అసలు పేరు: 'గవర్నర్ అండ్ కంపెనీ ఆఫ్ మర్చంట్స్ ఆఫ్ లండన్ ట్రేడింగ్ ఇంటు ది ఈస్ట్ ఇండీస్'.
• మొదటి సముద్ర యాత్రలు:
  1. జేమ్స్ లాంకాస్టర్ నాయకత్వంలో మొదటి యాత్ర సుమత్రా, ఇండోనేషియా వైపు సాగింది.
  2. అప్పటి ఇంగ్లాండ్ రాజు మొదటి జేమ్స్ భారతదేశ మొఘల్ చక్రవర్తికి రాయబారులను పంపాలని నిర్ణయించాడు.

మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో వర్తక రాయితీలు పొందడానికి బ్రిటిష్ రాజు మొదటి జేమ్స్ మొఘల్ చక్రవర్తి జహంగీర్ ఆస్థానానికి రాయబారులను పంపాడు.

• కెప్టెన్ విలియం హాకిన్స్ (1608 - 1609):
  1. హాకిన్స్ 'హెక్టర్' అనే నౌకలో 1608లో సూరత్ చేరుకున్నాడు.
  2. 1609లో ఆగ్రాలోని జహంగీర్ దర్బార్‌కు వెళ్లి మొదటి జేమ్స్ రాసిన లేఖను సమర్పించాడు.
  3. హాకిన్స్ టర్కిష్, పర్షియన్ భాషలు అనర్గళంగా మాట్లాడటంతో జహంగీర్ ముగ్ధుడయ్యాడు.
  4. జహంగీర్ అతనికి 'ఇంగ్లీష్ ఖాన్' అనే బిరుదు మరియు 400 జాట్ మన్సబ్దారీ హోదా ఇచ్చాడు.
  5. అయితే పోర్చుగీసు వారి ఒత్తిడి వల్ల సూరత్‌లో ఫ్యాక్టరీ కట్టడానికి జహంగీర్ వెంటనే శాశ్వత అనుమతి ఇవ్వలేదు.
• సర్ థామస్ రో (1615 - 1619):
  1. 1615లో మొదటి జేమ్స్ అధికారిక రాయబారిగా సర్ థామస్ రో అజ్మీర్‌లో జహంగీర్‌ను కలిశాడు.
  2. తన దౌత్య నైపుణ్యంతో మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని అన్ని ప్రాంతాలలో ఫ్యాక్టరీలు నిర్మించుకోవడానికి శాశ్వత ఫర్మానాను సాధించాడు.

బ్రిటిష్ వారు భారతదేశ పశ్చిమ మరియు తూర్పు తీరాలలో వ్యూహాత్మకంగా వర్తక స్థావరాలను నిర్మించుకుంటూ తమ బలాన్ని పెంచుకున్నారు.

• మొదటి ఫ్యాక్టరీలు:
  1. దక్షిణ భారతదేశంలో బ్రిటిష్ వారి మొదటి ఫ్యాక్టరీ 1611లో మచిలీపట్నంలో ఏర్పాటయింది.
  2. 1612లో స్వాలీ యుద్ధంలో కెప్టెన్ థామస్ బెస్ట్ పోర్చుగీసు వారిని ఓడించాడు.
  3. దీనితో సంతోషించిన జహంగీర్ 1613లో పశ్చిమ తీరంలో సూరత్ వద్ద బ్రిటిష్ వారికి మొదటి శాశ్వత ఫ్యాక్టరీ అనుమతి ఇచ్చాడు.
• బంగారు ఫర్మానా (1632):
  1. గోల్కొండ సుల్తాన్ అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా 1632లో ఆంగ్లేయులకు 'గోల్డెన్ ఫర్మానా' ఇచ్చాడు.
  2. దీని ప్రకారం సంవత్సరానికి 500 పగోడాలు చెల్లించి గోల్కొండ రాజ్యంలోని ఓడరేవుల్లో ఉచితంగా వ్యాపారం చేసుకోవచ్చు.
• మద్రాస్ నగర స్థాపన (1639):
  1. 1639లో ఫ్రాన్సిస్ డే అనే ఆంగ్లేయుడు చంద్రగిరి రాజైన వెంకటపతి రాయలు వద్ద నుండి మద్రాస్ భూమిని లీజుకు తీసుకున్నాడు.
  2. ఇక్కడ 1640లో 'ఫోర్ట్ సెయింట్ జార్జ్' (Fort St. George) అనే బలమైన కోటను నిర్మించారు.
  3. భారతదేశంలో బ్రిటిష్ వారు నిర్మించిన మొట్టమొదటి కోట ఇదే.

తర్వాతి కాలంలో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యానికి మూలస్తంభాలుగా మారిన బొంబాయి, కలకత్తా నగరాలను ఆంగ్లేయులు తెలివిగా చేజిక్కించుకున్నారు.

• బొంబాయి సంక్రమణ (1661 & 1668):
  1. 1661లో బ్రిటన్ రాజు రెండవ చార్లెస్ పోర్చుగల్ యువరాణి కాథరిన్ డి బ్రగాంజాను వివాహం చేసుకున్నాడు.
  2. దీనితో పోర్చుగీసు వారు బొంబాయి ద్వీపాన్ని చార్లెస్‌కు కట్నంగా (Dowry) ఇచ్చారు.
  3. 1668లో చార్లెస్ ఈ బొంబాయిని ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి సంవత్సరానికి కేవలం 10 పౌండ్ల అద్దెకు ఇచ్చివేశాడు.
  4. జెరాల్డ్ ఆంగియర్ బొంబాయి నగరానికి మొదటి గవర్నర్‌గా వ్యవహరించి నగరాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు.
• కలకత్తా నగర స్థాపన (1690):
  1. 1690లో జాబ్ చార్నాక్ అనే బ్రిటిష్ అధికారి హుగ్లీ నదీ తీరంలో సుతనూతి వద్ద స్థావరాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు.
  2. 1698లో బెంగాల్ సుబేదార్ అజీమ్-ఉష్-షాన్ నుండి సుతనూతి, కాలికాతా, గోవిందపూర్ అనే 3 గ్రామాల జమీందారీని పొందారు.
  3. ఈ మూడు గ్రామాలను కలిపి 'కలకత్తా' నగరంగా మార్చారు.
  4. 1700లో ఇక్కడ 'ఫోర్ట్ విలియం' (Fort William) కోటను నిర్మించారు; దీని మొదటి ప్రెసిడెంట్ సర్ చార్లెస్ ఐర్.

మొఘల్ చక్రవర్తి ఫరూక్‌సియర్ జారీ చేసిన ఉత్తర్వు బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి భారతదేశంలో తిరుగులేని వ్యాపార రక్షణ కల్పించింది.

• జాన్ సుర్మాన్ రాయబారం (1715):
  1. జాన్ సుర్మాన్ నాయకత్వంలోని బ్రిటిష్ బృందం ఢిల్లీలోని చక్రవర్తి ఫరూక్‌సియర్‌ను కలిసింది.
  2. ఈ బృందంలో ఉన్న డాక్టర్ విలియం హామిల్టన్ చక్రవర్తికి సోకిన ప్రమాదకర వ్యాధిని నయం చేశాడు.
  3. దీనితో సంతోషించిన ఫరూక్‌సియర్ 1717లో కంపెనీకి అద్భుతమైన రాయితీలతో కూడిన రాయల్ ఫర్మానాను ఇచ్చాడు.
• ఫర్మానాలోని ముఖ్య అంశాలు:
  1. బెంగాల్‌లో కంపెనీ సంవత్సరానికి కేవలం రూ. 3,000 చెల్లించి ఎలాంటి సుంకాలు లేకుండా ఉచిత వాణిజ్యం చేసుకోవచ్చు.
  2. వస్తువుల రవాణా కోసం 'దస్తక్' (Dastak - ఉచిత రవాణా పాస్) జారీ చేసుకునే హక్కు లభించింది.
  3. సూరత్ ఓడరేవులో సంవత్సరానికి రూ. 10,000 చెల్లిస్తే అన్ని పన్నుల నుండి మినహాయింపు లభించింది.
  4. బొంబాయిలో కంపెనీ ముద్రించిన నాణేలు మొఘల్ సామ్రాజ్యం అంతటా చెల్లుబాటు అవుతాయని ప్రకటించారు.
  5. చరిత్రకారుడు ఓర్మే (Orme) ఈ ఫర్మానాను 'కంపెనీ చరిత్రలో మాగ్నాకార్టా' (గొప్ప హక్కుల పత్రం) అని వర్ణించాడు.

డెన్మార్క్ దేశానికి చెందిన వర్తకులను డేన్స్ అంటారు. వీరు రాజకీయ ఆధిపత్యం కంటే వర్తకం మరియు క్రైస్తవ మత ప్రచారానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.

• కంపెనీ స్థాపన మరియు స్థావరాలు:
  1. 1616లో డానిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఏర్పాటయింది.
  2. 1620లో తమిళనాడు తీరంలోని ట్రాంకోబార్ (తరంగంబాడి) వద్ద మొదటి ఫ్యాక్టరీని నిర్మించారు; ఇక్కడ డాన్స్‌బర్గ్ కోటను కట్టారు.
  3. 1676లో బెంగాల్‌లోని శీరాంపూర్ (శ్రీరాంపురం) వద్ద వీరి ప్రధాన స్థావరం ఏర్పాటయింది.
• శీరాంపూర్ మిషనరీలు:
  1. శీరాంపూర్ నగరం క్రైస్తవ మత ప్రచారానికి మరియు ఆధునిక విద్యా వ్యాప్తికి గొప్ప కేంద్రంగా మారింది.
  2. విలియం కేరీ వంటి ప్రముఖ బాప్టిస్ట్ మిషనరీలు ఇక్కడే ప్రింటింగ్ ప్రెస్ పెట్టి బైబిల్‌ను భారతీయ భాషల్లోకి అనువదించారు.
• నిష్క్రమణ (1845):
  1. బ్రిటిష్ వారి తీవ్ర పోటీని తట్టుకోలేక డేన్స్ ఆర్థికంగా నష్టపోయారు.
  2. చివరకు 1845లో తమ భారతదేశ స్థావరాలన్నింటినీ బ్రిటిష్ వారికి అమ్ముకుని దేశం విడిచి వెళ్లిపోయారు.

యూరోపియన్లలో అందరికంటే చివరగా భారతదేశానికి వచ్చినవారు ఫ్రెంచ్ వారు. వీరు పూర్తిగా ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని కంపెనీ ద్వారా పనిచేశారు.

• కంపెనీ స్థాపన (1664):
  1. ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ ప్రసిద్ధ ఆర్థిక మంత్రి 'జీన్ బాప్టిస్ట్ కోల్బర్ట్' చొరవతో 1664లో ఫ్రెంచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ (కంపెనీ డెస్ ఇండెస్ ఓరియంటలేస్) ఏర్పాటయింది.
  2. బ్రిటిష్ కంపెనీ ప్రైవేట్ వ్యక్తులది కాగా, ఫ్రెంచ్ కంపెనీకి ప్రభుత్వమే పూర్తిగా నిధులు సమకూర్చింది.
• ప్రధాన వర్తక కేంద్రాలు:
  1. 1668లో ఫ్రాంకోయిస్ కారన్ నాయకత్వంలో సూరత్‌లో మొదటి ఫ్రెంచ్ ఫ్యాక్టరీ ఏర్పాటయింది.
  2. 1669లో గోల్కొండ సుల్తాన్ అనుమతితో మచిలీపట్నంలో రెండవ ఫ్యాక్టరీ కట్టారు.
• పాండిచ్చేరి స్థాపన (1673 - 1674):
  1. 1673లో ఫ్రాంకోయిస్ మార్టిన్ వాలికొండపురం ముస్లిం పాలకుడైన షేర్ ఖాన్ లోడీ నుండి ఒక చిన్న గ్రామాన్ని పొందాడు.
  2. దానినే అందమైన 'పాండిచ్చేరి' (పుదుచ్చేరి) నగరంగా అభివృద్ధి చేసి బలమైన ఫోర్ట్ లూయీ కోటను నిర్మించారు.
  3. ఫ్రాంకోయిస్ మార్టిన్ పాండిచ్చేరి మొదటి గవర్నర్‌గా పనిచేశాడు; అందుకే ఆయన్ను పాండిచ్చేరి నగర పితామహుడు అంటారు.
  4. బెంగాల్ నవాబు షైస్తా ఖాన్ అనుమతితో 1690లో చందర్‌నగర్ స్థావరాన్ని నిర్మించారు.

భారతదేశంలో అంతిమ రాజకీయ ఆధిపత్యం కోసం బ్రిటిష్ మరియు ఫ్రెంచ్ కంపెనీల మధ్య మూడు తీవ్రమైన యుద్ధాలు జరిగాయి. వీటినే చరిత్రలో 'కర్ణాటక యుద్ధాలు' అంటారు.

• పోటీకి ప్రధాన కారణాలు:
  1. ఇరు దేశాల మధ్య యూరప్‌లో ఉన్న సంప్రదాయ శత్రుత్వం.
  2. భారతీయ వాణిజ్యం మరియు రాజకీయ అధికారంపై గుత్తాధిపత్యం సాధించాలనే కోరిక.
  3. స్థానిక భారతీయ రాజుల అంతర్గత వారసత్వ తగాదాల్లో జోక్యం చేసుకోవడం.
• యుద్ధాల వేదిక - కోరమాండల్ తీరం:
  1. కోరమాండల్ తీరం మరియు దాని సమీప లోతట్టు ప్రాంతాన్ని అప్పట్లో 'కర్ణాటక ప్రాంతం' (Carnatic Region) అని పిలిచేవారు.
  2. దీని రాజధాని ఆర్కాట్.
  3. బ్రిటిష్ వారికి మద్రాస్ ప్రధాన కేంద్రం కాగా, ఫ్రెంచ్ వారికి పాండిచ్చేరి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉండేది.
  4. 1746 నుండి 1763 వరకు దాదాపు 20 సంవత్సరాల పాటు ఈ మూడు యుద్ధాలు సాగాయి.

మొదటి కర్ణాటక యుద్ధం పూర్తిగా యూరప్‌లో మొదలైన యుద్ధం యొక్క ప్రత్యక్ష ప్రతిబింబం.

• కాలం మరియు కారణం (1746 - 1748):
  1. యూరప్‌లో బ్రిటన్ మరియు ఫ్రాన్స్ మధ్య జరిగిన 'ఆస్ట్రియన్ వారసత్వ యుద్ధం' దీనికి ప్రధాన కారణం.
  2. భారత తీరంలో ఫ్రెంచ్ నౌకలను బ్రిటిష్ కెప్టెన్ బార్నెట్ స్వాధీనం చేసుకోవడంతో యుద్ధం భగ్గుమంది.
• డూప్లే మరియు మద్రాస్ ఆక్రమణ:
  1. పాండిచ్చేరి ఫ్రెంచ్ గవర్నర్ డూప్లే మారిషస్ ఫ్రెంచ్ గవర్నర్ లా బోర్డోనైస్ సహాయంతో మద్రాస్‌ను ముట్టడించి ఆక్రమించాడు.
• శాంతోమ్ / అడయార్ యుద్ధం (1746):
  1. మద్రాస్ తమ భూభాగంలో ఉన్నందున కర్ణాటక నవాబు అన్వరుద్దీన్ ఫ్రెంచ్ వారిపై సైన్యాన్ని పంపాడు.
  2. అడయార్ నది ఒడ్డున ఉన్న శాంథోమ్ వద్ద కెప్టెన్ పారడైజ్ నాయకత్వంలోని కేవలం 1000 మంది ఫ్రెంచ్ సైన్యం, నవాబు యొక్క 10,000 మంది భారీ సైన్యాన్ని చిత్తుగా ఓడించింది.
  3. యూరోపియన్ల అధునాతన క్రమశిక్షణ గల సైన్యం ముందు భారతీయ సంప్రదాయ సైన్యం నిలవలేదని ఈ యుద్ధం నిరూపించింది.
• ముగింపు (ఎక్స్-లా-చాపెల్ సంధి - 1748):
  1. యూరప్‌లో ఆస్ట్రియన్ యుద్ధం ముగియడంతో చేసుకున్న సంధి ఇది.
  2. పరస్పరం ఆక్రమించుకున్న ప్రాంతాలను తిరిగి ఇచ్చేశారు; బ్రిటిష్ వారికి మద్రాస్ తిరిగి లభించింది.

ఈ యుద్ధం పూర్తిగా స్థానిక భారతీయ సంస్థానాల వారసత్వ వివాదాల వల్ల జరిగింది; డూప్లే రాజకీయ దౌత్యం ఇందులో కీలకం.

• కాలం మరియు కారణాలు (1749 - 1754):
  1. హైదరాబాద్ నిజాం పదవి కోసం నాసిర్ జంగ్ మరియు ముజఫర్ జంగ్ మధ్య వివాదం.
  2. కర్ణాటక నవాబు పదవి కోసం అన్వరుద్దీన్ మరియు చందా సాహెబ్ మధ్య వివాదం.
  3. ఫ్రెంచ్ వారు ముజఫర్ జంగ్ మరియు చందా సాహెబ్‌లకు మద్దతు ఇచ్చారు.
  4. బ్రిటిష్ వారు నాసిర్ జంగ్ మరియు అన్వరుద్దీన్ కుమారుడు మహమ్మద్ అలీకి మద్దతు ఇచ్చారు.
• అంబూర్ యుద్ధం (1749):
  1. ఫ్రెంచ్ కూటమి అన్వరుద్దీన్‌ను చంపి చందా సాహెబ్‌ను కర్ణాటక నవాబుగా చేసింది.
  2. హైదరాబాద్‌లో ముజఫర్ జంగ్ నిజాం అయ్యాడు; ఈయన రక్షణ కోసం ఫ్రెంచ్ జనరల్ బుస్సీని హైదరాబాద్‌లో ఉంచారు.
• ఆర్కాట్ ముట్టడి (1751) - రాబర్ట్ క్లైవ్ ప్రతిభ:
  1. తిరుచిరాపల్లిలో చిక్కుకున్న మహమ్మద్ అలీని కాపాడటానికి రాబర్ట్ క్లైవ్ అద్భుత వ్యూహం రచించాడు.
  2. కేవలం 500 మంది సైనికులతో చందా సాహెబ్ రాజధాని అయిన ఆర్కాట్‌ను మెరుపుదాడితో ఆక్రమించి 53 రోజుల పాటు శత్రు ముట్టడిని తట్టుకున్నాడు.
  3. దీనితో రాబర్ట్ క్లైవ్ 'ఆర్కాట్ వీరుడు' (Hero of Arcot) గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
• ముగింపు (పాండిచ్చేరి సంధి - 1754):
  1. యుద్ధ నష్టాలను చూసి ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వం డూప్లేను వెనక్కి పిలిపించి గోడెహ్యూను గవర్నర్‌గా పంపింది.
  2. గోడెహ్యూ బ్రిటిష్ వారితో పాండిచ్చేరి సంధి చేసుకుని యుద్ధాన్ని ముగించాడు.

ఈ యుద్ధంతో భారతదేశంలో ఫ్రెంచ్ వారి రాజకీయ ఆశలు శాశ్వతంగా అస్తమించాయి; బ్రిటిష్ వారికి తిరుగులేని ఆధిపత్యం దక్కింది.

• కాలం మరియు కారణం (1758 - 1763):
  1. యూరప్‌లో బ్రిటన్ మరియు ఫ్రాన్స్ మధ్య ప్రారంభమైన 'సప్తవర్ష సంగ్రామం' (Seven Years War) దీనికి కారణం.
  2. ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వం కౌంట్ డి లాలీని సర్వ సైన్యాధ్యక్షుడిగా భారతదేశానికి పంపింది.
• లాలీ తప్పిదాలు:
  1. లాలీ హైదరాబాద్‌లో ఉన్న సమర్థుడైన ఫ్రెంచ్ సేనాని బుస్సీని వెనక్కి పిలిపించాడు.
  2. దీనిని అదనుగా తీసుకుని బ్రిటిష్ వారు ఉత్తర సర్కారులను సులభంగా ఆక్రమించుకున్నారు.
• వాండివాష్ యుద్ధం (1760):
  1. 1760 జనవరి 22న తమిళనాడులోని వాండివాష్ (వందవాసి) వద్ద నిర్ణయాత్మక యుద్ధం జరిగింది.
  2. సర్ ఐర్ కూట్ నాయకత్వంలోని బ్రిటిష్ సైన్యం కౌంట్ డి లాలీ నాయకత్వంలోని ఫ్రెంచ్ సైన్యాన్ని చిత్తుగా ఓడించింది.
  3. బ్రిటిష్ వారు పాండిచ్చేరిని కూడా ఆక్రమించారు.
• పారిస్ సంధి (1763):
  1. సప్తవర్ష సంగ్రామం ముగియడంతో యూరప్‌లో పారిస్ సంధి కుదిరింది.
  2. ఫ్రెంచ్ వారికి పాండిచ్చేరి, చందర్‌నగర్‌లను తిరిగి ఇచ్చారు; కానీ అక్కడ సైన్యాన్ని ఉంచకూడదని, కోటలు కట్టకూడదని కఠిన షరతులు విధించారు.
  3. దీనితో ఫ్రెంచ్ వారు కేవలం సాధారణ వ్యాపారుల స్థాయికి పరిమితమయ్యారు.

మిగిలిన అన్ని యూరోపియన్ దేశాలను మరియు స్థానిక భారతీయ రాజులను ఓడించి బ్రిటిష్ వారు మాత్రమే భారతదేశాన్ని ఎందుకు జయించగలిగారో చరిత్రకారులు స్పష్టంగా విశ్లేషించారు.

• కంపెనీ స్వతంత్ర నిర్మాణం:
  1. ఫ్రెంచ్ కంపెనీ పూర్తిగా ప్రభుత్వ నియంత్రణలో ఉండి అవినీతి, జాప్యంతో నడిచింది.
  2. బ్రిటిష్ కంపెనీ ప్రైవేట్ షేర్‌హోల్డర్ల సంస్థ కావడం వల్ల వేగంగా, లాభదాయకమైన నిర్ణయాలు తీసుకుంది.
• తిరుగులేని నౌకాదళం (Royal Navy):
  1. ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ నావికా శక్తి బ్రిటన్ సొంతం; ఇది సైన్యాన్ని, సరుకులను వేగంగా తరలించడానికి ఉపయోగపడింది.
• పారిశ్రామిక విప్లవం మరియు ఆర్థిక బలం:
  1. బ్రిటన్‌లో పారిశ్రామిక విప్లవం రావడం వల్ల భారీ ఎత్తున సంపద, అధునాతన ఆయుధాలు సమకూరాయి.
  2. బెంగాల్‌ను ఆక్రమించిన తర్వాత అక్కడి అపార సంపదతో దక్షిణ భారతదేశంలో ఫ్రెంచ్ వారిని సులభంగా ఓడించగలిగారు.
• సమర్థవంతమైన నాయకత్వం:
  1. బ్రిటిష్ వారి వద్ద రాబర్ట్ క్లైవ్, సర్ ఐర్ కూట్, స్ట్రింగర్ లారెన్స్ వంటి ప్రతిభావంతులైన సేనానులు ఉన్నారు.
  2. బ్రిటిష్ అధికారులు తమ దేశ ప్రయోజనాల కోసం ఐక్యంగా పనిచేయగా, ప్రత్యర్థులలో అంతర్గత విభేదాలు ఎక్కువగా ఉండేవి.