తొలి మధ్యయుగం: దక్షిణ భారతదేశం (చోళులు మరియు ఇతరులు)

క్రీస్తు శకం 6వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో దక్షిణ భారతదేశంలో బలమైన సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించిన ఘనత కాంచీపురం పల్లవులకు దక్కుతుంది.

• రాజధాని మరియు రాజ్య విస్తరణ:
  1. పల్లవుల రాజధాని తమిళనాడులోని ప్రసిద్ధ కాంచీపురం నగరం.
  2. వీరి రాజ్య చిహ్నం నంది (వృషభం).
  3. పల్లవులు తొలుత శాతవాహనుల వద్ద సామంతులుగా పనిచేశారు.
• సింహవిష్ణువు (క్రీ.శ. 575 - 600):
  1. ఇతడు పల్లవ సామ్రాజ్యానికి నిజమైన వ్యవస్థాపకుడు.
  2. తమిళ దేశాన్ని సుదీర్ఘకాలం పాలించిన కళభ్రులను పూర్తిగా ఓడించాడు.
  3. కావేరి నది వరకు తన రాజ్యాన్ని విస్తరించి 'అవనిసింహ' అనే బిరుదు పొందాడు.
  4. మహాబలిపురంలోని ఆదివరాహ గుహాలయంలో సింహవిష్ణువు శిల్పం నేటికీ కనిపిస్తుంది.
  5. సంస్కృత మహాకవి భారవి (కిరాతార్జునీయం గ్రంథకర్త) సింహవిష్ణువు ఆస్థానాన్ని అలంకరించాడు.

మొదటి మహేంద్రవర్మన్ (క్రీ.శ. 600 - 630) పల్లవ రాజులలో గొప్ప పండితుడు, కళాభిమాని మరియు బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి.

• మత మార్పిడి:
  1. మహేంద్రవర్మన్ ప్రారంభంలో జైన మతాన్ని అనుసరించాడు.
  2. ప్రసిద్ధ శైవ నాయనార్ అయిన అప్పార్ (తిరునావుక్కరసర్) ప్రభావంతో శైవ మతంలోకి మారాడు.
  3. ఆ తర్వాత అనేక శివాలయాలను నిర్మించాడు.
• సాహిత్యం మరియు బిరుదులు:
  1. ఇతడు సంస్కృతంలో 'మత్తవిలాస ప్రహసనం' అనే ప్రసిద్ధ హాస్య నాటకాన్ని రచించాడు.
  2. ఈ నాటకంలో నాటి కాపాలిక, బౌద్ధ సన్యాసుల జీవన విధానాన్ని సున్నితంగా విమర్శించాడు.
  3. ఇతని విభిన్న ప్రతిభకు మెచ్చి మత్తవిలాస, విచిత్రచిత్త, గుణభర, చిత్రకారపులి అనే బిరుదులు లభించాయి.
• చాళుక్య-పల్లవ ఘర్షణ ప్రారంభం:
  1. బాదామి చాళుక్య రాజైన రెండవ పులకేశి పల్లవులపై దండెత్తాడు.
  2. పుల్లలూరు యుద్ధంలో పులకేశి చేతిలో మహేంద్రవర్మన్ ఓడిపోయాడు.
  3. దీంతో చాళుక్యులు మరియు పల్లవుల మధ్య సుమారు రెండు శతాబ్దాల వైరం మొదలైంది.

మొదటి నరసింహవర్మన్ (క్రీ.శ. 630 - 668) పల్లవ రాజులలో అత్యంత శక్తివంతుడైన పాలకుడు మరియు సైనిక విజేత.

• వాతాపి దండయాత్ర (క్రీ.శ. 642):
  1. తన తండ్రి పరాభవానికి ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.
  2. మణిమంగళై యుద్ధంలో రెండవ పులకేశిని చిత్తుగా ఓడించాడు.
  3. బాదామి చాళుక్యుల రాజధాని వాతాపి నగరాన్ని పూర్తిగా స్వాధీనం చేసుకుని దహనం చేశాడు.
  4. ఈ అద్భుత విజయానికి గుర్తుగా 'వాతాపికొండ' (వాతాపిని జయించినవాడు) అనే బిరుదు పొందాడు.
• మహాబలిపురం నిర్మాణం:
  1. కుస్తీ పోటీలలో అజేయుడైనందున ఇతనికి 'మామల్ల' (గొప్ప మల్లయోధుడు) అనే బిరుదు వచ్చింది.
  2. సముద్ర తీరంలో 'మామల్లపురం' (నేటి మహాబలిపురం) నగరాన్ని నిర్మించాడు.
  3. అక్కడ ఏకశిలా రథాలను (పంచ పాండవ రథాలు) చెక్కించాడు.
• శ్రీలంక దండయాత్ర మరియు హుయాన్‌త్సాంగ్ సందర్శన:
  1. శ్రీలంక రాకుమారుడు మానవర్మకు మద్దతుగా నౌకాదళాన్ని పంపి అతడిని సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాడు.
  2. క్రీ.శ. 640 ప్రాంతంలో చైనా బౌద్ధ యాత్రికుడు హుయాన్‌త్సాంగ్ కాంచీపురాన్ని సందర్శించాడు.

దక్షిణ భారతదేశంలో ద్రావిడ ఆలయ నిర్మాణ శైలికి దృఢమైన పునాది వేసినవారు పల్లవులు. వీరి కళ నాలుగు దశల్లో వికసించింది.

• మహేంద్ర శైలి (తొలి దశ):
  1. కొండలను తొలిచి రాతి గుహాలయాలను (Rock-cut caves) నిర్మించారు.
  2. మండగపట్టు, పల్లవరం, తిరుచిరాపల్లిలలో ఇటువంటి గుహాలయాలు కనిపిస్తాయి.
• మామల్ల శైలి (రెండవ దశ):
  1. గుహాలయాలతో పాటు విశాలమైన మండపాలు మరియు ఏకశిలా రథాలను నిర్మించారు.
  2. మహాబలిపురంలోని పంచపాండవ రథాలు (ధర్మరాజు, భీమ, అర్జున, నకుల-సహదేవ, ద్రౌపది రథాలు) ఏకశిలలో మలిచిన అద్భుతాలు.
  3. వీటిలో ధర్మరాజ రథం అతిపెద్దది, ద్రౌపది రథం అతి చిన్నది.
  4. 'భగీరథుని తపస్సు' లేదా 'గంగావతరణం' అనే ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద బహిరంగ రాతి శిల్పం ఇక్కడే ఉంది.
• రాజసింహ శైలి (మూడవ దశ):
  1. కొండలను తొలిచే పద్ధతికి స్వస్తి పలికి శాశ్వత రాతి దేవాలయాల (Structural temples) నిర్మాణం ప్రారంభించారు.
  2. రెండవ నరసింహవర్మన్ (రాజసింహుడు) మహాబలిపురంలో ప్రసిద్ధ 'తీర దేవాలయం' (Shore Temple) నిర్మించాడు.
  3. కాంచీపురంలోని ప్రఖ్యాత 'కైలాసనాథ దేవాలయం' కూడా రాజసింహ శైలిలోనే నిర్మితమైంది.
• అపరాజిత శైలి (నాల్గవ దశ):
  1. కాంచీపురంలోని వైకుంఠ పెరుమాళ్ దేవాలయం (రెండవ నందివర్మన్ కాలం) ఈ శైలికి చెందినది.

కర్ణాటకలోని బీజాపూర్ జిల్లా బాదామి (వాతాపి) కేంద్రంగా క్రీస్తు శకం 6 నుండి 8వ శతాబ్దం వరకు బాదామి చాళుక్యులు పాలించారు.

• వంశ స్థాపన మరియు రాజధాని:
  1. మొదటి పులకేశి (క్రీ.శ. 543) వాతాపి దుర్గాన్ని నిర్మించి అశ్వమేధ యాగం చేసి సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.
  2. వీరి రాజ్య చిహ్నం వరాహం (వరాహావతారం).
• గొప్ప పాలకుడు - రెండవ పులకేశి (క్రీ.శ. 609 - 642):
  1. చాళుక్య రాజులలో అత్యంత పరాక్రమవంతుడైన చక్రవర్తి.
  2. క్రీ.శ. 618-619 లో నర్మదా నదీ తీరాన జరిగిన భీకర యుద్ధంలో ఉత్తర భారత చక్రవర్తి హర్షవర్ధనుడిని ఓడించాడు.
  3. ఈ చారిత్రక విజయంతో 'పరమేశ్వర', 'దక్షిణాపథేశ్వర' అనే బిరుదులను స్వీకరించాడు.
  4. పల్లవ రాజు మొదటి మహేంద్రవర్మన్‌ను ఓడించి కాంచీపురం సరిహద్దు వరకు వెళ్లాడు.
• ఐహోల్ శాసనం (క్రీ.శ. 634):
  1. రెండవ పులకేశి సాధించిన ఘన విజయాలను ఆయన ఆస్థాన కవి రవికీర్తి సంస్కృతంలో 'ఐహోల్ ప్రశస్తి'గా రచించాడు.
  2. రవికీర్తి తనను తాను కాళిదాసు మరియు భారవితో సమానుడిగా ఈ శాసనంలో పోల్చుకున్నాడు.
• పతనము:
  1. క్రీ.శ. 642 లో పల్లవ రాజు మొదటి నరసింహవర్మన్ చేతిలో రెండవ పులకేశి ఓడిపోయి మరణించాడు.

ఉత్తర భారత నాగర శైలి మరియు దక్షిణ భారత ద్రావిడ శైలిని మేళవించి సరికొత్త 'వేసర శైలి' (Vesara Style) ని చాళుక్యులు సృష్టించారు.

• ఐహోల్ - భారతీయ దేవాలయ వాస్తుకళా ఊయల:
  1. ఐహోల్‌లో దాదాపు 70కి పైగా ప్రయోగాత్మక దేవాలయాలు ఉన్నాయి; అందుకే దీనిని 'దేవాలయ నిర్మాణాల ఊయల' (Cradle of Indian Temple Architecture) అంటారు.
  2. దుర్గా ఆలయం: బౌద్ధ చైత్య శైలిలో అర్థ వృత్తాకార (Absidal) ముగింపుతో నిర్మితమైన విశిష్ట ఆలయం.
  3. లాద్ ఖాన్ దేవాలయం, మేగుతి జైన దేవాలయం ఇక్కడి ఇతర ప్రముఖ కట్టడాలు.
• బాదామి గుహాలయాలు:
  1. ఇక్కడ మొత్తం నాలుగు అందమైన రాతి గుహలు ఉన్నాయి; వీటిలో మూడు హిందూ మతానికి, ఒకటి జైన మతానికి చెందినవి.
  2. మూడవ గుహలోని అష్టభుజ విష్ణువు, నరసింహ శిల్పాలు మరియు మొదటి గుహలోని 18 చేతులు గల నటరాజ శిల్పం అద్భుతమైనవి.
• పట్టడకల్ - యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం:
  1. ఇది చాళుక్య రాజుల పట్టాభిషేక వేదిక.
  2. విరూపాక్ష దేవాలయం (లోకమహాదేవి నిర్మించినది): కాంచీపురం కైలాసనాథ ఆలయం నమూనాలో ద్రావిడ శైలిలో నిర్మించబడింది.
  3. పాపనాథ దేవాలయం: ఉత్తర భారత నాగర శైలిలో నిర్మితమైంది.

బాదామి చాళుక్యులను కూలదోసి క్రీ.శ. 753 లో దక్కన్ పీఠభూమిపై అధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్న మహాశక్తి రాష్ట్రకూటులు.

• వంశ స్థాపకుడు - దంతిదుర్గుడు:
  1. చివరి బాదామి చాళుక్య రాజైన రెండవ కీర్తివర్మన్‌ను ఓడించి రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.
  2. ఉజ్జయినిలో 'హిరణ్యగర్భ' అనే మహాదాన యాగాన్ని నిర్వహించాడు.
  3. మొదట ఎల్లోరా, ఆ తర్వాత మాన్యఖేటం (మాల్ఖేడ్ - కర్ణాటక) వీరి రాజధానిగా మారింది.
  4. వీరి రాజ్య చిహ్నం గరుడ.
• త్రిపాక్షిక పోరాటం (Tripartite Struggle):
  1. గంగా మైదానంలోని కనౌజ్ నగరం కోసం ఉత్తర భారత గుర్జర-ప్రతిహారులు, బెంగాల్ పాల చక్రవర్తులు మరియు దక్కన్ రాష్ట్రకూటుల మధ్య దాదాపు రెండు శతాబ్దాల పాటు పోరు సాగింది.
  2. రాష్ట్రకూట రాజులైన ధ్రువుడు, మూడవ గోవిందుడు, మూడవ ఇంద్రుడు ఉత్తర భారతంపై దండెత్తి కనౌజ్‌ను జయించారు.
• మొదటి అమోఘవర్షుడు (క్రీ.శ. 814 - 878):
  1. రాష్ట్రకూటులలో అత్యంత ప్రసిద్ధ శాంతియుత పాలకుడు; దాదాపు 64 ఏళ్ల పాటు దీర్ఘకాలం పాలించాడు.
  2. ఇతడు జైన మతాన్ని స్వీకరించి జినసేనాచార్యుని శిష్యుడయ్యాడు.
  3. కన్నడ భాషలో తొలి సాహిత్య గ్రంథమైన 'కవిరాజమార్గం' రచించాడు; సంస్కృతంలో 'ప్రశ్నోత్తర రత్నమాలిక' రాశాడు.
  4. అరబ్ యాత్రికుడు సులైమాన్ అమోఘవర్షుడిని ప్రపంచంలోని నలుగురు గొప్ప చక్రవర్తులలో ఒకరిగా (రోమ్, చైనా, బాగ్దాద్ ఖలీఫాలతో సమానంగా) వర్ణించాడు.

ప్రపంచ శిల్పకళా చరిత్రలోనే అత్యంత విస్మయకరమైన మానవ సృష్టిగా ఎల్లోరాలోని కైలాసనాథ దేవాలయం నిలిచింది.

• నిర్మాణ విశేషాలు:
  1. మహారాష్ట్రలోని ఔరంగాబాద్ (ఛత్రపతి శంభాజీనగర్) సమీపంలోని ఎల్లోరా గుహలలో ఇది 16వ గుహగా ఉంది.
  2. రాష్ట్రకూట రాజైన మొదటి కృష్ణుడు (క్రీ.శ. 756 - 774) దీనిని నిర్మించాడు.
  3. ఇది ఎటువంటి ఇటుకలు, సున్నం వాడకుండా ఒకే ఒక భారీ నల్లరాతి కొండను పై నుండి కిందికి (Top to bottom) తొలిచి చెక్కిన ఏకశిలా దేవాలయం (Monolithic Temple).
• శిల్పకళా వైభవం:
  1. ఇది సంపూర్ణ ద్రావిడ శైలిలో శివుని నివాసమైన కైలాస పర్వతాన్ని పోలి ఉంటుంది.
  2. ఆలయ పీఠం కింద భారీ రాతి ఏనుగులు మొత్తం ఆలయాన్ని తమ వీపులపై మోస్తున్నట్లు చెక్కబడ్డాయి.
  3. ఆలయ గోడలపై 'రావణాసురుడు కైలాస పర్వతాన్ని కదిలించడం' (Ravana shaking Mount Kailash) అనే శిల్పం ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందింది.
  4. రామాయణం, మహాభారత ఘట్టాలు అత్యంత సహజసిద్ధంగా గోడలపై చెక్కబడ్డాయి.

రాష్ట్రకూటుల పతనం తర్వాత కర్ణాటకలోని కళ్యాణి (నేటి బసవకళ్యాణ్) కేంద్రంగా పశ్చిమ చాళుక్యులు తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చారు.

• వంశ పునరుద్ధరణ:
  1. క్రీ.శ. 973 లో రెండవ తైలపుడు చివరి రాష్ట్రకూట పాలకుడైన కర్క-II ని ఓడించి రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.
  2. మొదటి సోమేశ్వరుడు రాజధానిని మాన్యఖేటం నుండి కళ్యాణికి మార్చాడు.
• ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు (క్రీ.శ. 1076 - 1126):
  1. కళ్యాణి చాళుక్యులలో అత్యంత ప్రసిద్ధ చక్రవర్తి.
  2. తన పట్టాభిషేక జ్ఞాపకార్థం క్రీ.శ. 1076 లో శక యుగానికి బదులుగా 'చాళుక్య-విక్రమ శకం' ప్రారంభించాడు.
  3. ఇతని ఆస్థానంలో కాశ్మీర కవి బిల్హణుడు ఆశ్రయం పొందాడు; బిల్హణుడు తన పోషకుడైన రాజుపై 'విక్రమాంకదేవ చరితం' అనే చారిత్రక కావ్యాన్ని రాశాడు.
  4. ప్రసిద్ధ హిందూ న్యాయశాస్త్ర గ్రంథమైన 'మితాక్షర' (యాజ్ఞవల్క్య స్మృతిపై వ్యాఖ్యానం) రచించిన విజ్ఞానేశ్వరుడు కూడా ఆరవ విక్రమాదిత్యుని ఆస్థానంలోనే ఉన్నాడు.
• సాహిత్య వికాసం:
  1. మూడవ సోమేశ్వరుడు 'మానసోల్లాస' లేదా 'అభిలషితార్థ చింతామణి' అనే ప్రాచీన విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని (Encyclopedia) సంస్కృతంలో రచించాడు.

క్రీస్తు శకం 9వ శతాబ్దంలో పునరుజ్జీవనం పొందిన చోళులను మధ్యయుగ చోళులు లేదా 'ఇంపీరియల్ చోళులు' అంటారు.

• పునాది వేసిన విజయాలయుడు (క్రీ.శ. 850 - 871):
  1. విజయాలయుడు పల్లవులకు సామంతుడిగా ఉండేవాడు.
  2. క్రీ.శ. 850 ప్రాంతంలో పాండ్యుల మిత్రులైన ముత్తరాయర్లను ఓడించి తంజావూరు (తంజోర్) నగరాన్ని ఆక్రమించాడు.
  3. తంజావూరును తన రాజధానిగా చేసుకుని అక్కడ 'నిశుంభసూదిని' (దుర్గాదేవి) ఆలయాన్ని నిర్మించాడు.
  4. ఇతడు 'పరకేసరి' అనే బిరుదును ధరించాడు.
• మొదటి ఆదిత్య చోళుడు (క్రీ.శ. 871 - 907):
  1. పల్లవ రాజైన అపరాజిత వర్మన్‌ను సంహరించి తొండైమండలం ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
  2. దీంతో పల్లవ సామ్రాజ్యం అంతరించి చోళుల స్వతంత్ర ఆధిపత్యం మొదలైంది.
• మొదటి పరాంతకుడు (క్రీ.శ. 907 - 955):
  1. పాండ్య రాజు రెండవ రాజసింహుడిని ఓడించి మధురైని ఆక్రమించాడు; దీనితో 'మధురైకొండ' బిరుదు పొందాడు.
  2. చిదంబరం నటరాజ ఆలయ విమానానికి బంగారు పూత పూయించాడు.
  3. తక్కోలం యుద్ధం (క్రీ.శ. 949): రాష్ట్రకూట రాజైన మూడవ కృష్ణుడు చోళ సైన్యాన్ని ఓడించి యువరాజైన రాజాదిత్యుడిని చంపాడు; దీంతో చోళుల విస్తరణ తాత్కాలికంగా ఆగింది.

మొదటి రాజరాజ చోళుడు (క్రీ.శ. 985 - 1014) చోళ చక్రవర్తులలో అత్యంత గొప్ప రాజనీతిజ్ఞుడు మరియు సామ్రాజ్య నిర్మాత.

• అరుణ్మొళివర్మన్ నుండి రాజరాజుగా:
  1. ఇతని అసలు పేరు అరుణ్మొళివర్మన్; పట్టాభిషేకం తర్వాత రాజరాజ అనే బిరుదు స్వీకరించాడు.
  2. కేరళ చేర రాజుల నౌకాదళాన్ని కాందళూర్ శాలై వద్ద నాశనం చేశాడు.
  3. పాండ్యుల మధురైని జయించి 'ముమ్మడి చోళ' బిరుదు పొందాడు.
• శ్రీలంక దండయాత్ర:
  1. శ్రీలంక ఉత్తర భాగాన్ని జయించి అనూరాధపుర రాజధానిని ధ్వంసం చేశాడు.
  2. పోలోన్నరువను కొత్త రాజధానిగా చేసి అక్కడ ఒక శివాలయాన్ని నిర్మించాడు.
  3. శ్రీలంకలోని చోళ ప్రావిన్స్‌కు 'ముమ్మడి చోళమండలం' అని పేరు పెట్టాడు.
• శక్తివంతమైన నౌకాదళం:
  1. పశ్చిమ సముద్రంలోని లక్షద్వీపులు, మాల్దీవులను తన శక్తివంతమైన నౌకాదళంతో ఆక్రమించాడు.
  2. దీంతో బంగాళాఖాతాన్ని చోళులు తమ ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్నారు.
• చారిత్రక ప్రశస్తుల సంప్రదాయం:
  1. తన శాసనాల ప్రారంభంలో యుద్ధ విజయాలను కవితాత్మకంగా నమోదు చేసే 'మెయ్కీర్తి' (ప్రశస్తి) సంప్రదాయాన్ని తొలిసారి ప్రవేశపెట్టాడు.
  2. సామ్రాజ్యం అంతటా ఖచ్చితమైన భూసర్వే చేయించి భూరికార్డులను పక్కాగా భద్రపరిచాడు.

మొదటి రాజరాజ చోళుడు తంజావూరులో నిర్మించిన బృహదీశ్వర దేవాలయం (రాజరాజేశ్వరం) ద్రావిడ వాస్తుకళకు పరాకాష్ట.

• నిర్మాణ కాలం మరియు ప్రాధాన్యం:
  1. ఈ ఆలయ నిర్మాణం క్రీ.శ. 1003 లో ప్రారంభమై క్రీ.శ. 1010 నాటికి పూర్తయింది.
  2. ఇది యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన 'గ్రేట్ లివింగ్ చోళ టెంపుల్స్' లో ప్రధానమైనది.
  3. పూర్తిగా గ్రానైట్ (నల్లరాతి) రాళ్లతో నిర్మించబడిన ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి భారీ దేవాలయం.
• నిర్మాణ అద్భుతాలు:
  1. గర్భగుడిపై ఉన్న ప్రధాన గోపురం లేదా విమానం (Vimana) ఎత్తు 216 అడుగులు (66 మీటర్లు).
  2. విమానం పైభాగంలో ఉన్న ఏకశిలా కలశం (కుంభం) బరువు సుమారు 80 టన్నులు.
  3. ఈ భారీ రాతిని పైకి ఎక్కించడానికి 6 కిలోమీటర్ల పొడవైన ఏటవాలు మట్టి ర్యాంపును నిర్మించారు.
  4. ఆలయ ప్రవేశంలో చెక్కబడిన ఏకశిలా నంది విగ్రహం భారతదేశంలోనే రెండవ అతిపెద్ద నందిగా పేరొందింది.
  5. ఆలయ అంతర్గత గోడలపై సుందరమైన చోళుల నాటి కుడ్యచిత్రాలు (Fresco paintings) మరియు భరతనాట్య భంగిమలు చెక్కబడ్డాయి.

మొదటి రాజరాజు కుమారుడైన మొదటి రాజేంద్ర చోళుడు (క్రీ.శ. 1014 - 1044) చోళ సామ్రాజ్యాన్ని అంతర్జాతీయ స్థాయికి విస్తరించాడు.

• శ్రీలంక సంపూర్ణ విజయం:
  1. శ్రీలంక మొత్తం భూభాగాన్ని పూర్తిగా జయించాడు.
  2. సింహళ రాజైన ఐదవ మహేంద్రుడిని బంధించి చోళ దేశానికి తీసుకువచ్చాడు.
• గంగా దండయాత్ర (క్రీ.శ. 1022):
  1. ఒడిశా మీదుగా బెంగాల్ వరకు సైన్యాన్ని నడిపించాడు.
  2. పాల వంశ రాజైన మొదటి మహీపాలుడిని ఓడించి పవిత్ర గంగా నదీ జలాలను తెప్పించాడు.
  3. ఈ ఘన విజయానికి చిహ్నంగా 'గంగైకొండ చోళ' (గంగను తెచ్చిన చోళుడు) అనే బిరుదు స్వీకరించాడు.
  4. కొత్త రాజధానిగా 'గంగైకొండ చోళపురం' నగరాన్ని నిర్మించి, అక్కడ భారీ బృహదీశ్వర ఆలయాన్ని మరియు 'చోళగంగం' అనే పెద్ద కృత్రిమ సరస్సును తవ్వించాడు.
• శ్రీవిజయ ఆగ్నేయాసియా నౌకాదండయాత్ర (క్రీ.శ. 1025):
  1. మలక్కా జలసంధిపై గుత్తాధిపత్యం కోసం ఆగ్నేయాసియాలోని శ్రీవిజయ సామ్రాజ్యం (ఇండోనేషియా, మలేషియా, సుమత్రా) పై భారీ నౌకాదండయాత్ర చేశాడు.
  2. శ్రీవిజయ రాజైన సంగ్రామ విజయోత్తుంగవర్మన్‌ను ఓడించి కడారం, పన్నై రేవులను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు; దీనితో 'కడారంగొండ' బిరుదు పొందాడు.
  3. బంగాళాఖాతాన్ని 'చోళుల సరస్సు' (Chola Lake) గా మార్చివేశాడు.

చోళుల పరిపాలనా యంత్రాంగం అత్యంత క్రమశిక్షణతో కూడిన అధికారులతో, పటిష్టమైన కేంద్రీకృత వ్యవస్థగా ఉండేది.

• రాజు మరియు ఉన్నతాధికారులు:
  1. రాజు సర్వోన్నత పాలకుడు; రాజాజ్ఞలను ప్రజలకు చేరవేసే వ్యక్తిగత కార్యదర్శులను 'ఓలై నాయగం' అనేవారు.
  2. అధికారులను రెండు శ్రేణులుగా విభజించారు: ఉన్నత శ్రేణి అధికారులను 'పెరుందనం' అని, దిగువ శ్రేణి అధికారులను 'సిరుదనం' అని పిలిచేవారు.
• ప్రాంతీయ పరిపాలనా విభాగాలు (పై నుండి కిందికి):
  1. మండలం: మొత్తం సామ్రాజ్యాన్ని 8 లేదా 9 మండలాలు (రాష్ట్రాలు)గా విభజించారు; రాజకుమారులు వీటికి గవర్నర్లుగా ఉండేవారు.
  2. వళనాడు / కొట్టం: మండలాలు వళనా Pac/కమిషనరేట్లుగా విభజించబడ్డాయి.
  3. నాడు: వళనాడు పరిధిలోని జిల్లా స్థాయి విభాగం; నాడు పరిపాలనా మండలిని 'నాట్టార్' అనేవారు.
  4. కుర్రం: గ్రామాల సమూహం (తాలూకా స్థాయి).
  5. గ్రామ: పరిపాలనలో చివరి మరియు స్వయంప్రతిపత్తి గల అత్యంత కీలక విభాగం.
• పన్నులు మరియు ఆదాయం:
  1. పంట దిగుబడిలో 1/3 వంతు భూమి శిస్తుగా (కడమై) వసూలు చేసేవారు.
  2. పన్ను విధించే ముందు విస్తృతమైన భూమి కొలతలు తీసేవారు.

భారతీయ చరిత్రలో ప్రజాస్వామ్యబద్ధమైన గ్రామ స్వపరిపాలనకు చోళుల గ్రామ పాలన అత్యుత్తమ ఉదాహరణగా నిలిచింది.

• ఉత్తరమేరూరు శాసనాలు (క్రీ.శ. 919 మరియు 921):
  1. కాంచీపురం సమీపంలోని ఉత్తరమేరూరు వైకుంఠ పెరుమాళ్ ఆలయ గోడలపై మొదటి పరాంతక చోళుని రెండు శాసనాలు లభించాయి.
  2. ఇవి చోళుల గ్రామ సభల ఎన్నికల విధానాన్ని, అర్హతలను పూసగుచ్చినట్లు వివరిస్తాయి.
• గ్రామ సభల రకాలు:
  1. ఊర్ (Ur): సామాన్య ప్రజలు, రైతులు నివసించే సాధారణ గ్రామాల సభ.
  2. సభ లేదా మహాసభ: బ్రాహ్మణులకు పన్ను రహితంగా దానమిచ్చిన అగ్రహార గ్రామాల (బ్రహ్మదేయ) సభ.
  3. నగరం (Nagaram): వర్తకులు, వ్యాపారులు నివసించే వాణిజ్య పట్టణాల పాలక మండలి.
• కుడవోలై పద్ధతి (లాటరీ ఎన్నికల విధానం):
  1. గ్రామాన్ని 30 వార్డులు (కుదుంబు)గా విభజించేవారు.
  2. అర్హులైన అభ్యర్థుల పేర్లను తాటి ఆకులపై రాసి ఒక మట్టి కుండలో (కుడవోలై) వేసేవారు.
  3. ఒక అమాయక చిన్న పిల్లవాడి చేత ఒక్కో వార్డు నుండి ఒక్కో ఆకును తీయించి విజేతలను నిర్ణయించేవారు.
• అభ్యర్థుల కఠిన నిబంధనలు:
  1. అభ్యర్థికి సొంత భూమి (కనీసం 1/4 వేలి భూమి), సొంత ఇల్లు ఉండాలి.
  2. వయస్సు 35 నుండి 70 సంవత్సరాల మధ్య ఉండాలి.
  3. వేదాలు మరియు పరిపాలనా ధర్మాలపై జ్ఞానం ఉండాలి.
  4. గత మూడేళ్లలో ఏదైనా కమిటీలో పనిచేసిన వారు లేదా సరిగ్గా లెక్కలు సమర్పించని వారు అనర్హులు.

ఉత్తరమేరూరు శాసనం ప్రకారం గ్రామ మహాసభ తన రోజువారీ పనులను వివిధ కార్యనిర్వాహక కమిటీల ద్వారా నడిపించేది; ఈ కమిటీలను 'వారియాలు' (Variyams) అనేవారు.

• కమిటీ సభ్యులు - వారియ పెరుమక్కల్:
  1. కుడవోలై పద్ధతి ద్వారా ఎన్నికైన సభ్యులను 'వారియ పెరుమక్కల్' అనే గౌరవంతో పిలిచేవారు.
  2. వీరు పూర్తిగా నిస్వార్థంగా, ఎటువంటి జీతం తీసుకోకుండా ప్రజాసేవ చేసేవారు.
• ముఖ్యమైన వారియాలు మరియు వాటి విధులు:
  1. తోట్ట వారియం: గ్రామంలోని తోటలు, ఉద్యానవనాలు, పండ్ల చెట్లను సంరక్షించే గార్డెన్ కమిటీ.
  2. ఏరి వారియం: గ్రామంలోని చెరువులు, కాలువలు, నీటిపారుదల వనరులను పర్యవేక్షించే ట్యాంక్ కమిటీ.
  3. పొన్ వారియం: గ్రామ ఆర్థిక లావాదేవీలు, బంగారు నాణేల స్వచ్ఛతను పరీక్షించే గోల్డ్ కమిటీ.
  4. సమవత్సర వారియం: అనుభవజ్ఞులైన పెద్దలతో కూడిన వార్షిక సాధారణ పర్యవేక్షణ కమిటీ.
  5. పంచవార వారియం: ప్రత్యేక పన్నుల వసూలు కమిటీ.
  6. న్యాయత్తార్: గ్రామ చిన్న చిన్న వివాదాలు, తగాదాలను పరిష్కరించే న్యాయ కమిటీ.

చోళుల కాలంలో వ్యవసాయ విస్తరణతో పాటు సామాజిక వర్గాలలో సరికొత్త వర్గీకరణలు మరియు విస్తృత చేతివృత్తులు వర్ధిల్లాయి.

• వలంగై మరియు ఇడంగై వర్గాలు:
  1. చోళ సమాజంలో కులాలు రెండు పెద్ద కూటములుగా విడిపోయాయి:
  2. వలంగై (కుడిచేతి వర్గం): వ్యవసాయంపై ఆధారపడిన భూస్వాములు, రైతులు, సైనికులు ఇందులో ఉండేవారు.
  3. ఇడంగై (ఎడమచేతి వర్గం): చేతివృత్తుల వారు, నేతకారులు, కమ్మరులు, కంసాలులు మరియు వర్తకులు ఇందులో ఉండేవారు.
  4. ఈ రెండు వర్గాల మధ్య సామాజిక హోదా మరియు హక్కుల కోసం తరచుగా వివాదాలు జరిగేవి.
• దేవదాసి సంప్రదాయం:
  1. దేవాలయాల నిర్వహణ, భగవంతుని సేవ, సంగీతం, నాట్య ప్రదర్శనల కోసం స్త్రీలను ఆలయాలకు అంకితం చేసే 'దేవదాసి' పద్ధతి ఈ కాలంలోనే విస్తరించింది.
• భూమి హక్కులు మరియు వర్గీకరణ:
  1. వెల్లన్వగై: బ్రాహ్మణేతర రైతుల సొంత సాగు భూమి.
  2. బ్రహ్మదేయ: బ్రాహ్మణులకు పన్ను లేకుండా దానమిచ్చిన భూమి.
  3. దేవదాన: దేవాలయాల నిర్వహణ కోసం ఇచ్చిన దాన భూమి.
  4. శాలభోగ: పాఠశాలలు, విద్యా సంస్థల నిర్వహణకు ఇచ్చిన భూమి.

చోళ సామ్రాజ్యం అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి కేంద్రంగా మారింది; శక్తివంతమైన వ్యాపార సంఘాలు (గిల్డ్స్) దేశవిదేశాల్లో వ్యాపారాన్ని శాసించాయి.

• ప్రముఖ వర్తక శ్రేణులు (Merchant Guilds):
  1. మణిగ్రామం: దేశీయ అంతర్గత వాణిజ్యాన్ని నడిపిన ప్రధాన వర్తక సంఘం.
  2. నానాదేశి: వివిధ ప్రాంతాలు మరియు సరిహద్దు రాజ్యాల మధ్య వర్తకం చేసిన సంఘం.
  3. అయనూట్రువర్ (ఐనూట్రువర్ - Ainnurruvar): 'ఐదువందల మంది స్వాములు'గా పేరొందిన అత్యంత శక్తివంతమైన అంతర్జాతీయ వాణిజ్య సమాఖ్య; వీరి ప్రధాన కేంద్రం ఐహోల్.
  4. అంజువన్నం: విదేశీయులైన అరబ్బులు, పర్షియన్లు, యూదులతో కూడిన సముద్రతీర వర్తక సంఘం.
• చైనా మరియు ఆగ్నేయాసియాతో సంబంధాలు:
  1. మొదటి రాజరాజ చోళుడు మరియు కులోత్తుంగ చోళుడు చైనా సాంగ్ (Song) చక్రవర్తుల ఆస్థానానికి వాణిజ్య రాయబార బృందాలను పంపారు.
  2. సుగంధ ద్రవ్యాలు, పట్టు, ఏనుగు దంతాలు, పింగాణీ వస్తువులు, కర్పూరం భారీగా ఎగుమతి, దిగుమతి అయ్యేవి.
• కులోత్తుంగ చోళుడు - సుంగమ్ తవిర్త:
  1. మొదటి కులోత్తుంగ చోళుడు ప్రజలు, వర్తకుల సౌకర్యార్థం అంతర్గత టోల్ గేట్లు మరియు రవాణా సుంకాలను రద్దు చేశాడు.
  2. దీనితో అతనికి 'సుంగమ్ తవిర్త చోళన్' (సుంకాలను రద్దు చేసినవాడు) అనే కీర్తి లభించింది.

చోళుల కాంస్య (కంచు) విగ్రహాలు వాటి సౌందర్యం, లయబద్ధత మరియు లోహ నైపుణ్యంతో ప్రపంచ కళాఖండాలుగా గుర్తింపు పొందాయి.

• లాస్ట్ వాక్స్ పద్ధతి (Cire Perdue):
  1. చోళ కళాకారులు కాంస్య విగ్రహాల తయారీకి 'లాస్ట్ వాక్స్ టెక్నిక్' (మధుచ్ఛిష్ట విధానం) ను ఉపయోగించారు.
  2. మొదట మైనంతో బొమ్మను చేసి, దానిపై బంకమట్టి పూసి ఆరబెట్టేవారు.
  3. తర్వాత వేడి చేసి మైనాన్ని కరిగించి బయటకు తీసి, ఆ ఖాళీ అచ్చులో కరిగించిన కంచు లోహాన్ని పోసి అద్భుత శిల్పాలు పోతపోసేవారు.
• నటరాజ విగ్రహ విశేషాలు (ఆనంద తాండవం):
  1. చోళ శిల్పకళకు తలమానికం శివుని 'ఆనంద తాండవ నటరాజ' కాంస్య విగ్రహం.
  2. నాలుగు చేతుల తాండవ రూపం:
  3. పై కుడిచేతిలో 'డమరుకం' (సృష్టికి ప్రతీక).
  4. పై ఎడమచేతిలో 'అగ్ని' (సంహారానికి/లయానికి ప్రతీక).
  5. కింది కుడిచేయి 'అభయ ముద్ర' (రక్షణ మరియు జ్ఞానానికి ప్రతీక).
  6. కింది ఎడమచేయి ఎత్తిన ఎడమ పాదం వైపు చూపిస్తుంది (మోక్షానికి మార్గం).
  7. కుడి పాదం కింద అజ్ఞానానికి, అహంకారానికి ప్రతీక అయిన 'అపస్మార పురుషుడు' (రాక్షసుడు) తొక్కబడి ఉంటాడు.
  8. విగ్రహం చుట్టూ ఉండే వృత్తాకార అగ్ని వలయం (ప్రభామండలం) విశ్వ చక్రాన్ని సూచిస్తుంది.

చోళుల యుగాన్ని తమిళ సాహిత్య చరిత్రలో స్వర్ణయుగంగా పరిగణిస్తారు; అనేక భక్తి, చారిత్రక గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి.

• కంబన్ - రామవతారం (కంబ రామాయణం):
  1. మూడవ కులోత్తుంగ చోళుని ఆస్థాన కవి కంబన్.
  2. వాల్మీకి రామాయణాన్ని తమిళ సంస్కృతికి అనుగుణంగా 'రామావతారం' (కంబ రామాయణం) పేరిట అద్భుత మహాకావ్యంగా రచించాడు.
  3. తమిళ సాహిత్యపు ముగ్గురు రత్నాలలో (కంబన్, ఒట్టకూత్తన్, పుగలేంది) కంబన్ అగ్రగణ్యుడు.
• జయంకొండార్ - కళింగత్తుపరణి:
  1. మొదటి కులోత్తుంగ చోళుని ఆస్థాన కవి జయంకొండార్.
  2. చోళ సేనాని కరుణాకర తొండైమాన్ కళింగ రాజ్యంపై (ఒడిశా) జరిపిన సైనిక విజయాన్ని వర్ణిస్తూ 'కళింగత్తుపరణి' అనే యుద్ధ వీరరస కావ్యాన్ని రాశాడు.
• శైవ మరియు వైష్ణవ సాహిత్య వికాసం:
  1. సేక్కిళార్: 63 మంది శైవ నాయనార్ల పవిత్ర జీవిత చరిత్రలను 'పెరియ పురాణం' (తిరుత్తొండర్ పురాణం) పేరిట రచించాడు; ఇది తమిళ శైవులకు 12వ తిరుమురైగా పూజించబడుతుంది.
  2. నాథముని: వైష్ణవ ఆళ్వార్లు పాడిన 4,000 భక్తి పాశురాలను సేకరించి 'నాలాయిర దివ్య ప్రబంధం'గా సంకలనం చేశాడు.