సామాజిక సంక్షేమ పథకాలు (Welfare Schemes)

పేద కుటుంబాలు పెద్ద వైద్య ఖర్చుల వల్ల అప్పుల పాలు కాకుండా కాపాడటానికి కేంద్రం ఆయుష్మాన్ భారత్ (Ayushman Bharat) పథకం ప్రారంభించింది. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రభుత్వ ఆరోగ్య బీమా పథకాల్లో ఇది ఒకటి.

• ప్రకటన: కేంద్ర బడ్జెట్ 2018-19.
• రెండు భాగాలు:
  1. 1. ఆరోగ్య, సంక్షేమ కేంద్రాలు (Health and Wellness Centres) – ఇప్పుడు 'ఆయుష్మాన్ ఆరోగ్య మందిర్' గా పేరు మార్పు (2023). మొదటి కేంద్రం 14 ఏప్రిల్ 2018న ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బీజాపూర్ జిల్లా జంగ్లాలో ప్రారంభం. ప్రాథమిక ఆరోగ్య సేవలు, ఉచిత మందులు, పరీక్షలు.
  2. 2. ప్రధానమంత్రి జన్ ఆరోగ్య యోజన (PM-JAY) – 23 సెప్టెంబర్ 2018న రాంచీ (జార్ఖండ్) లో ప్రారంభం.
• PM-JAY ముఖ్య లక్షణాలు:
  1. ఒక్కో కుటుంబానికి ఏడాదికి ₹5 లక్షల వరకు ఉచిత ఆసుపత్రి చికిత్స (ద్వితీయ, తృతీయ స్థాయి).
  2. కుటుంబ సభ్యుల సంఖ్య, వయసుపై పరిమితి లేదు.
  3. నగదు రహిత (Cashless), కాగిత రహిత చికిత్స – ప్రభుత్వ, ఎంపిక చేసిన ప్రైవేటు ఆసుపత్రుల్లో.
  4. ఆసుపత్రిలో చేరడానికి 3 రోజుల ముందు, డిశ్చార్జ్ తర్వాత 15 రోజుల ఖర్చులు కూడా.
  5. లబ్ధిదారుల గుర్తింపు: SECC 2011 డేటా ఆధారంగా (మొదట సుమారు 10.74 కోట్ల కుటుంబాలు); తర్వాత జాబితా విస్తరించారు.
  6. దేశంలో ఎక్కడైనా చికిత్స పొందవచ్చు (Portability).
• 70 ఏళ్లు పైబడినవారు: అక్టోబర్ 2024 నుండి ఆదాయంతో సంబంధం లేకుండా 70 ఏళ్లు పైబడిన సీనియర్ సిటిజన్లందరికీ PM-JAY విస్తరణ – 'ఆయుష్మాన్ వయ వందన కార్డ్'.
• అమలు సంస్థ: జాతీయ ఆరోగ్య ప్రాధికార సంస్థ (National Health Authority – NHA).
• నిధులు:
  1. కేంద్రం-రాష్ట్రాలు 60:40
  2. ఈశాన్య, హిమాలయ రాష్ట్రాలకు 90:10.
• ఆయుష్మాన్ భారత్ డిజిటల్ మిషన్ (ABDM): 27 సెప్టెంబర్ 2021 – ప్రతి పౌరుడికి డిజిటల్ ఆరోగ్య ఖాతా (ABHA ID – 14 అంకెలు).
• తెలుగు రాష్ట్రాలు: ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2007లో ప్రారంభమైన 'ఆరోగ్యశ్రీ' ఇలాంటి ఆరోగ్య బీమా పథకాలకు ముందడుగు.

కట్టెలు, పిడకలతో వంట చేయడం వల్ల వచ్చే పొగ గ్రామీణ మహిళల ఆరోగ్యాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. పేద మహిళలకు ఉచిత వంట గ్యాస్ (LPG) కనెక్షన్ ఇచ్చి, శుభ్రమైన ఇంధనం అందించేదే ప్రధానమంత్రి ఉజ్వల యోజన (PMUY).

• ప్రారంభం: 1 మే 2016, బల్లియా (ఉత్తరప్రదేశ్).
• మంత్రిత్వ శాఖ: పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ.
• లబ్ధిదారులు: పేద కుటుంబాలకు చెందిన వయోజన మహిళలు – కనెక్షన్ మహిళ పేరు మీదే ఇస్తారు.
• ప్రయోజనం:
  1. డిపాజిట్ లేని LPG కనెక్షన్
  2. ఒక్కో కనెక్షన్‌కు ప్రభుత్వ ఆర్థిక సాయం ₹1,600 (మొదట).
• లక్ష్యాలు, సాధన:
  1. మొదటి లక్ష్యం: మార్చి 2019 నాటికి 5 కోట్ల కనెక్షన్లు; తర్వాత లక్ష్యాన్ని 8 కోట్లకు పెంచారు – సెప్టెంబర్ 2019 నాటికి 8 కోట్లు సాధించారు.
• ఉజ్వల 2.0: 10 ఆగస్టు 2021, మహోబా (ఉత్తరప్రదేశ్).
• మొదటి రీఫిల్, గ్యాస్ స్టవ్ ఉచితం.
• వలస కుటుంబాలు రేషన్ కార్డు, చిరునామా రుజువు లేకపోయినా స్వీయ ధృవీకరణతో కనెక్షన్ పొందవచ్చు.
• తర్వాత అదనంగా 75 లక్షల కనెక్షన్లకు (2023-24 నుండి 2025-26) ఆమోదం – మొత్తం సుమారు 10.35 కోట్లు.
• సబ్సిడీ: ఉజ్వల లబ్ధిదారులకు 14.2 కిలోల సిలిండర్‌పై ₹300 సబ్సిడీ, ఏడాదికి 12 రీఫిల్స్ వరకు (అక్టోబర్ 2023లో ₹200 నుండి ₹300 కు పెంపు).
• నిధుల మూలం: 'గివ్ ఇట్ అప్ (Give It Up)' ప్రచారం (2015) – స్తోమత ఉన్నవారు స్వచ్ఛందంగా LPG సబ్సిడీ వదులుకోవాలని పిలుపు.
• PAHAL: LPG సబ్సిడీ నేరుగా బ్యాంకు ఖాతాకు (DBTL) – ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద నగదు బదిలీ పథకాల్లో ఒకటిగా గిన్నిస్ రికార్డు.
• ప్రయోజనాలు: మహిళల ఆరోగ్యం (శ్వాసకోశ వ్యాధుల తగ్గింపు), సమయం ఆదా, అడవుల సంరక్షణ, కాలుష్య తగ్గింపు.

బహిరంగ మలవిసర్జన లేని, పరిశుభ్రమైన భారతదేశం నిర్మించడమే స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ (Swachh Bharat Mission – SBM) లక్ష్యం. మహాత్మా గాంధీ 150వ జయంతి (2 అక్టోబర్ 2019) నాటికి స్వచ్ఛ భారత్ సాధించడం దీని మొదటి లక్ష్యం.

• ప్రారంభం: 2 అక్టోబర్ 2014 (గాంధీ జయంతి), న్యూఢిల్లీ – ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ.
• చిహ్నం (Logo):
  1. గాంధీజీ కళ్లద్దాలు
  2. నినాదం 'ఏక్ కదమ్ స్వచ్ఛతా కీ ఓర్'.
• రెండు భాగాలు:
  1. SBM – గ్రామీణ (SBM-G): తాగునీరు & పారిశుద్ధ్య విభాగం, జల శక్తి మంత్రిత్వ శాఖ.
  2. SBM – పట్టణ (SBM-U): గృహ నిర్మాణ, పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ.
• వ్యక్తిగత మరుగుదొడ్డి ప్రోత్సాహకం: గ్రామీణ పేద కుటుంబాలకు ఒక్కో మరుగుదొడ్డికి ₹12,000.
• ఫలితం: 2 అక్టోబర్ 2019న గ్రామీణ భారతం బహిరంగ మలవిసర్జన రహితం (Open Defecation Free – ODF) గా ప్రకటించారు.
• రెండో దశలు:
  1. SBM-G ఫేజ్-II (2020-21 నుండి 2024-25): ODF ప్లస్ – ODF స్థితి కొనసాగింపు, ఘన, ద్రవ వ్యర్థాల నిర్వహణ.
  2. SBM-U 2.0: 1 అక్టోబర్ 2021 – 'చెత్త రహిత నగరాలు (Garbage Free Cities)'.
• స్వచ్ఛ సర్వేక్షణ్ (Swachh Survekshan): 2016 నుండి నగరాల పరిశుభ్రతపై వార్షిక సర్వే. ఇండోర్ (మధ్యప్రదేశ్) వరుసగా అనేక సంవత్సరాలు దేశంలోనే పరిశుభ్ర నగరంగా నిలిచింది.
• పాత పథకాలు:
  1. కేంద్ర గ్రామీణ పారిశుద్ధ్య కార్యక్రమం (CRSP) – 1986.
  2. సంపూర్ణ పారిశుద్ధ్య ఉద్యమం (Total Sanitation Campaign) – 1999.
  3. నిర్మల్ భారత్ అభియాన్ – 2012.
  4. నిర్మల్ గ్రామ పురస్కారం – 2003.
• సంబంధిత రోజులు: ప్రపంచ మరుగుదొడ్ల దినోత్సవం – 19 నవంబర్.

దేశంలో ఆడపిల్లల సంఖ్య తగ్గిపోవడం, లింగ వివక్ష, ఆడపిల్లల చదువుపై నిర్లక్ష్యం వంటి సమస్యలను పరిష్కరించడానికి 'బేటీ బచావో బేటీ పఢావో (ఆడపిల్లను కాపాడండి, ఆడపిల్లను చదివించండి)' పథకం ప్రారంభించారు.

• ప్రారంభం: 22 జనవరి 2015, పానిపట్ (హర్యానా) – ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ.
• నేపథ్యం: పిల్లల లింగ నిష్పత్తి (Child Sex Ratio – 0-6 ఏళ్లు, ప్రతి 1,000 మంది బాలురకు బాలికలు) తగ్గుతూ వచ్చింది.
• జనగణన 2001: 927
• జనగణన 2011: 918 (స్వాతంత్ర్యం తర్వాత అత్యల్పం)
• మూడు మంత్రిత్వ శాఖల ఉమ్మడి పథకం:
  1. మహిళా, శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (నోడల్).
  2. ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ.
  3. విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ.
• విస్తరణ:
  1. మొదట పిల్లల లింగ నిష్పత్తి తక్కువగా ఉన్న 100 జిల్లాల్లో ప్రారంభించారు
  2. తర్వాత దేశంలోని అన్ని జిల్లాలకు విస్తరించారు.
• లక్ష్యాలు:
  1. లింగ నిర్ధారణ ఆధారిత భ్రూణ హత్యల నివారణ.
  2. ఆడపిల్లల మనుగడ, రక్షణ.
  3. ఆడపిల్లల విద్య, భాగస్వామ్యం.
• ప్రస్తుత స్థితి: ఇప్పుడు ఈ పథకం 'మిషన్ శక్తి' లోని 'సంబల్ (Sambal)' ఉప పథకంలో భాగంగా అమలవుతోంది.
• సంబంధిత చట్టం: గర్భధారణకు ముందు & గర్భస్థ శిశు నిర్ధారణ పద్ధతుల (లింగ ఎంపిక నిషేధం) చట్టం – PCPNDT చట్టం, 1994. లింగ నిర్ధారణ పరీక్ష చట్టవిరుద్ధం.
• సంబంధిత రోజులు:
  1. జాతీయ బాలికా దినోత్సవం – 24 జనవరి.
  2. అంతర్జాతీయ బాలికా దినోత్సవం – 11 అక్టోబర్.
• అనుబంధ పథకం: సుకన్య సమృద్ధి యోజన కూడా BBBP తోనే 22 జనవరి 2015న ప్రారంభమైంది.
• సానుకూల మార్పు: జననంలో లింగ నిష్పత్తి (Sex Ratio at Birth) మెరుగుపడుతోందని ప్రభుత్వ డేటా (HMIS) చెబుతోంది.

ఆడపిల్ల చదువు, పెళ్లి ఖర్చుల కోసం తల్లిదండ్రులు చిన్నప్పటి నుండే పొదుపు చేసేలా ప్రోత్సహించే పథకం సుకన్య సమృద్ధి యోజన (SSY). ఇది 'బేటీ బచావో బేటీ పఢావో' లో భాగంగా వచ్చిన చిన్న పొదుపు పథకం.

• ప్రారంభం: 22 జనవరి 2015 (బేటీ బచావో బేటీ పఢావో తోపాటు).
• ఖాతా ఎవరు తెరవొచ్చు: 10 ఏళ్లలోపు ఆడపిల్ల పేరు మీద తల్లిదండ్రులు/సంరక్షకులు – పోస్టాఫీసు లేదా అధీకృత బ్యాంకుల్లో.
• ఖాతాల సంఖ్య:
  1. ఒక కుటుంబంలో గరిష్ఠంగా ఇద్దరు ఆడపిల్లలకు
  2. కవలలు/ముగ్గురు పిల్లలు ఒకేసారి పుడితే మినహాయింపు.
• డిపాజిట్:
  1. కనీసం: ఏడాదికి ₹250 (2018లో ₹1,000 నుండి తగ్గించారు).
  2. గరిష్ఠం: ఏడాదికి ₹1.5 లక్షలు.
  3. ఖాతా తెరిచినప్పటి నుండి 15 ఏళ్ల వరకు డిపాజిట్ చేయాలి.
• మెచ్యూరిటీ: ఖాతా తెరిచినప్పటి నుండి 21 ఏళ్లు.
• పాక్షిక ఉపసంహరణ: అమ్మాయికి 18 ఏళ్లు నిండిన తర్వాత లేదా 10వ తరగతి పాసైన తర్వాత, ఉన్నత విద్య కోసం నిల్వలో 50% వరకు.
• వడ్డీ రేటు:
  1. ప్రభుత్వం ప్రతి త్రైమాసికానికి (3 నెలలకు) ప్రకటిస్తుంది
  2. చిన్న పొదుపు పథకాల్లో అత్యధిక రేట్లలో ఒకటి.
• పన్ను ప్రయోజనం (EEE): డిపాజిట్‌పై సెక్షన్ 80C మినహాయింపు, వడ్డీ, మెచ్యూరిటీ మొత్తం – మూడూ పన్ను రహితం (Exempt-Exempt-Exempt).
• ఇతర చిన్న పొదుపు పథకాలు:
  1. పబ్లిక్ ప్రావిడెంట్ ఫండ్ (PPF) – 1968; 15 ఏళ్ల కాలపరిమితి; EEE.
  2. సీనియర్ సిటిజన్స్ సేవింగ్స్ స్కీమ్ (SCSS) – 2004; 60 ఏళ్లు పైబడినవారు.
  3. మహిళా సమ్మాన్ సేవింగ్స్ సర్టిఫికెట్ – కేంద్ర బడ్జెట్ 2023-24; మహిళలకు 2 ఏళ్ల పథకం, గరిష్ఠ డిపాజిట్ ₹2 లక్షలు, 7.5% వడ్డీ.
  4. కిసాన్ వికాస్ పత్ర (KVP), జాతీయ పొదుపు సర్టిఫికెట్ (NSC).
• చిన్న పొదుపు వడ్డీ రేట్లపై కమిటీ: శ్యామలా గోపీనాథ్ కమిటీ (2010-11) – ప్రభుత్వ బాండ్ల రాబడితో అనుసంధానం సూచించింది.

పిల్లలు బడికి రావడానికి, మధ్యలో మానేయకుండా ఉండటానికి, పోషకాహార లోపం తగ్గడానికి ప్రభుత్వ బడుల్లో మధ్యాహ్న భోజనం (Mid-Day Meal) అందిస్తున్నారు. ఇప్పుడు దీని పేరు పీఎం పోషణ్ (PM POSHAN). ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పాఠశాల భోజన పథకాల్లో ఇది ఒకటి.

• చరిత్ర:
  1. మొదట తమిళనాడులో – 1925లో మద్రాస్ కార్పొరేషన్ బడుల్లో; 1956లో ముఖ్యమంత్రి కె. కామరాజ్ రాష్ట్రమంతటా విస్తరించారు; 1982లో ఎం.జి. రామచంద్రన్ 'పోషకాహార భోజన పథకం' గా బలోపేతం చేశారు.
  2. జాతీయ పథకం: 15 ఆగస్టు 1995 – 'ప్రాథమిక విద్యకు జాతీయ పోషకాహార మద్దతు కార్యక్రమం (NP-NSPE)'.
  3. సుప్రీంకోర్టు ఉత్తర్వు (28 నవంబర్ 2001, PUCL కేసు): అన్ని ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలల్లో వండిన భోజనం (Cooked Meal) తప్పనిసరి.
• పీఎం పోషణ్:
  1. సెప్టెంబర్ 2021లో కేంద్ర కేబినెట్ ఆమోదం – 2021-22 నుండి 2025-26 వరకు
  2. మధ్యాహ్న భోజన పథకానికి కొత్త పేరు.
• కవరేజ్: ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ ఎయిడెడ్ పాఠశాలల్లో 1 నుండి 8వ తరగతి పిల్లలు + బాల్‌వాటిక (ప్రీ-ప్రైమరీ) పిల్లలు.
• విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ
• కేంద్రం-రాష్ట్రాలు 60:40.
• పోషక ప్రమాణాలు (ఒక్కో భోజనానికి):
  1. ప్రాథమిక స్థాయి: 450 కేలరీలు, 12 గ్రాముల ప్రోటీన్.
  2. ఉన్నత ప్రాథమిక స్థాయి: 700 కేలరీలు, 20 గ్రాముల ప్రోటీన్.
• కొత్త అంశాలు:
  1. 'తిథి భోజనం (Tithi Bhojan)' – పండుగలు, ప్రత్యేక రోజుల్లో సమాజం ప్రత్యేక భోజనం అందించడం
  2. పాఠశాల పోషకాహార తోటలు (School Nutrition Gardens)
  3. సోషల్ ఆడిట్ తప్పనిసరి.
• పోషణ్ అభియాన్ (POSHAN Abhiyaan): 8 మార్చి 2018, ఝుంఝును (రాజస్థాన్) – పిల్లలు, గర్భిణీలు, పాలిచ్చే తల్లుల్లో పోషకాహార లోపం, రక్తహీనత, తక్కువ బరువు జననాల తగ్గింపు. మహిళా, శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ. ఇప్పుడు 'సక్షం అంగన్‌వాడీ & పోషణ్ 2.0' లో భాగం.
• సెప్టెంబర్ – 'పోషణ్ మాహ్ (పోషకాహార మాసం)'.
• ICDS:
  1. సమగ్ర శిశు అభివృద్ధి సేవలు – 2 అక్టోబర్ 1975
  2. అంగన్‌వాడీ కేంద్రాల ద్వారా 6 ఏళ్లలోపు పిల్లలకు, తల్లులకు సేవలు.

వృద్ధులు, వితంతువులు, వికలాంగులు వంటి బలహీన వర్గాలకు ప్రభుత్వం నెలవారీ పింఛన్లు అందిస్తుంది. కేంద్ర స్థాయిలో ఈ పింఛన్లు జాతీయ సామాజిక సహాయ కార్యక్రమం (National Social Assistance Programme – NSAP) కింద వస్తాయి.

రాష్ట్రాలు దీనికి తమ వాటా కలిపి ఎక్కువ మొత్తం ఇస్తాయి.

• ప్రారంభం: 15 ఆగస్టు 1995.
• రాజ్యాంగ ఆధారం: ఆర్టికల్ 41 (ఆదేశిక సూత్రం) – వృద్ధాప్యం, అనారోగ్యం, వైకల్యం సందర్భాల్లో ప్రజా సహాయం.
• మంత్రిత్వ శాఖ: గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ. అర్హత – దారిద్ర్య రేఖకు దిగువన (BPL) ఉన్న కుటుంబాలు.
• NSAP భాగాలు (కేంద్ర వాటా):
  1. ఇందిరా గాంధీ జాతీయ వృద్ధాప్య పింఛను పథకం (IGNOAPS): 60-79 ఏళ్లు – నెలకు ₹200; 80 ఏళ్లు పైబడినవారికి – నెలకు ₹500.
  2. ఇందిరా గాంధీ జాతీయ వితంతు పింఛను పథకం (IGNWPS): 40-79 ఏళ్ల వితంతువులు – నెలకు ₹300 (80 ఏళ్లు పైబడితే ₹500).
  3. ఇందిరా గాంధీ జాతీయ వికలాంగ పింఛను పథకం (IGNDPS): 80% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వైకల్యం ఉన్న 18-79 ఏళ్లవారు – నెలకు ₹300 (80 ఏళ్లు పైబడితే ₹500).
  4. జాతీయ కుటుంబ ప్రయోజన పథకం (NFBS): కుటుంబాన్ని పోషించే ప్రధాన వ్యక్తి (18-59 ఏళ్లు) మరణిస్తే ఆ కుటుంబానికి ఒకేసారి ₹20,000.
  5. అన్నపూర్ణ పథకం (2000): పింఛను పొందని అర్హులైన వృద్ధులకు నెలకు 10 కిలోల ఉచిత ఆహార ధాన్యాలు.
• రాష్ట్రాల పింఛన్లు:
  1. తెలంగాణ – 'ఆసరా' పింఛన్లు (నవంబర్ 2014 నుండి).
  2. ఆంధ్రప్రదేశ్ – 'ఎన్టీఆర్ భరోసా' సామాజిక భద్రతా పింఛన్లు; 2024 నుండి వృద్ధాప్య పింఛను నెలకు ₹4,000.
  3. కేంద్ర వాటా తక్కువగా ఉండటంతో రాష్ట్రాలే ఎక్కువ మొత్తం భరిస్తున్నాయి.
• సంబంధిత చట్టం: తల్లిదండ్రులు, సీనియర్ సిటిజన్ల పోషణ & సంక్షేమ చట్టం, 2007 – పిల్లలు తల్లిదండ్రులను పోషించడం చట్టపరమైన బాధ్యత.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా NSAP లో 5 భాగాలు: వృద్ధాప్యం (O), వితంతు (W), వికలాంగ (D), కుటుంబ ప్రయోజనం (F), అన్నపూర్ణ (A) – 'O-W-D-F-A'.

అసంఘటిత రంగ కార్మికులు, పేదలకు తక్కువ ప్రీమియంతో బీమా, వృద్ధాప్యంలో పింఛను అందించడానికి కేంద్రం పలు సామాజిక భద్రత పథకాలు ప్రారంభించింది. వీటికి జన్ ధన్ బ్యాంకు ఖాతాలే పునాది. Banking పరీక్షల్లో ప్రీమియం, వయో పరిమితులు తరచూ అడుగుతారు.

• ప్రధానమంత్రి జన్ ధన్ యోజన (PMJDY): 28 ఆగస్టు 2014 – ప్రతి కుటుంబానికి జీరో బ్యాలెన్స్ బ్యాంకు ఖాతా, RuPay కార్డు, ప్రమాద బీమా.
• ప్రధానమంత్రి జీవన్ జ్యోతి బీమా యోజన (PMJJBY) – జీవిత బీమా:
• ప్రారంభం: 9 మే 2015, కోల్‌కతా.
• వయసు: 18-50 ఏళ్లు.
• ఏ కారణంతో మరణించినా ₹2 లక్షలు.
• ప్రీమియం:
  1. ఏడాదికి ₹436 (జూన్ 2022 నుండి
  2. ముందు ₹330).
• ప్రధానమంత్రి సురక్షా బీమా యోజన (PMSBY) – ప్రమాద బీమా:
• ప్రారంభం: 9 మే 2015.
• వయసు: 18-70 ఏళ్లు.
• ప్రమాద మరణం/పూర్తి వైకల్యానికి ₹2 లక్షలు
• పాక్షిక వైకల్యానికి ₹1 లక్ష.
• ప్రీమియం:
  1. ఏడాదికి ₹20 (జూన్ 2022 నుండి
  2. ముందు ₹12).
• అటల్ పెన్షన్ యోజన (APY):
  1. ప్రారంభం: 9 మే 2015 (స్వావలంబన్ పథకం స్థానంలో).
  2. వయసు: చేరేటప్పుడు 18-40 ఏళ్లు.
  3. 60 ఏళ్ల తర్వాత నెలకు ₹1,000 నుండి ₹5,000 వరకు హామీ పింఛను (చందాను బట్టి).
  4. నిర్వహణ: పింఛను నిధి నియంత్రణ & అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ (PFRDA).
  5. 1 అక్టోబర్ 2022 నుండి ఆదాయపు పన్ను చెల్లించేవారు చేరడానికి అనర్హులు.
• ప్రధానమంత్రి శ్రమ యోగి మాన్‌ధన్ (PM-SYM):
  1. ప్రారంభం: ఫిబ్రవరి-మార్చి 2019 (బడ్జెట్ 2019 ప్రకటన).
  2. అసంఘటిత కార్మికులు; వయసు 18-40 ఏళ్లు; నెలవారీ ఆదాయం ₹15,000 లోపు.
  3. 60 ఏళ్ల తర్వాత నెలకు ₹3,000 పింఛను; కార్మికుడు కట్టినంతే కేంద్రం కూడా జమ చేస్తుంది (50:50).
• ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ (e-Shram):
  1. 26 ఆగస్టు 2021 – అసంఘటిత కార్మికుల జాతీయ డేటాబేస్
  2. నమోదైనవారికి ఈ-శ్రమ్ కార్డు, ప్రమాద బీమా.
• పీఎం కిసాన్ మాన్‌ధన్ యోజన: 2019 – చిన్న, సన్నకారు రైతులకు 60 ఏళ్ల తర్వాత నెలకు ₹3,000 పింఛను.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా 9 మే 2015 – మూడు పథకాలు ఒకేరోజు: PMJJBY (జీవితం – ₹436), PMSBY (ప్రమాదం – ₹20), APY (పింఛను). 'జీవితానికి ఎక్కువ, ప్రమాదానికి తక్కువ ప్రీమియం'.