MSME & మేక్ ఇన్ ఇండియా (MSME & Make in India)

సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్యతరహా సంస్థలు (Micro, Small and Medium Enterprises – MSMEs) భారత ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముక. ఏ సంస్థ ఏ వర్గంలోకి వస్తుందో నిర్ణయించే నిర్వచనాన్ని 2020లో పూర్తిగా మార్చారు.

• చట్టం: MSME అభివృద్ధి చట్టం (MSMED Act), 2006. MSME మంత్రిత్వ శాఖ దీన్ని అమలు చేస్తుంది.
• పాత నిర్వచనం (2006):
  1. యంత్రాల్లో పెట్టుబడి మాత్రమే ఆధారం
  2. తయారీ (Manufacturing), సేవల (Services) సంస్థలకు వేర్వేరు పరిమితులు.
• కొత్త సంయుక్త నిర్వచనం (1 జూలై 2020 నుండి):
  1. పెట్టుబడి + టర్నోవర్ రెండూ ఆధారం
  2. తయారీ, సేవలకు ఒకే పరిమితులు.
• సూక్ష్మ (Micro): పెట్టుబడి ₹1 కోటి వరకు, టర్నోవర్ ₹5 కోట్ల వరకు.
• చిన్న (Small): పెట్టుబడి ₹10 కోట్ల వరకు, టర్నోవర్ ₹50 కోట్ల వరకు.
• మధ్యతరహా (Medium): పెట్టుబడి ₹50 కోట్ల వరకు, టర్నోవర్ ₹250 కోట్ల వరకు.
• 2025 సవరణ: కేంద్ర బడ్జెట్ 2025-26 లో ఈ పరిమితులను పెంచారు (1 ఏప్రిల్ 2025 నుండి):
• సూక్ష్మ: పెట్టుబడి ₹2.5 కోట్లు, టర్నోవర్ ₹10 కోట్లు.
• చిన్న: పెట్టుబడి ₹25 కోట్లు, టర్నోవర్ ₹100 కోట్లు.
• మధ్యతరహా: పెట్టుబడి ₹125 కోట్లు, టర్నోవర్ ₹500 కోట్లు.
• ఎగుమతుల మినహాయింపు: టర్నోవర్ లెక్కింపులో ఎగుమతుల విలువను కలపరు.
• ఉద్యమ్ నమోదు (Udyam Registration): 1 జూలై 2020 నుండి – పాన్, ఆధార్ ఆధారంగా ఉచిత, కాగిత రహిత ఆన్‌లైన్ నమోదు. (పాత 'ఉద్యోగ్ ఆధార్' స్థానంలో.)
• ఉద్యమ్ అసిస్ట్ ప్లాట్‌ఫామ్ (2023): GST లేని అనధికారిక సూక్ష్మ సంస్థలను కూడా అధికారిక వ్యవస్థలోకి తేవడానికి.

MSMEs తక్కువ పెట్టుబడితో ఎక్కువ మందికి ఉపాధి ఇస్తాయి. గ్రామాలు, చిన్న పట్టణాల్లో పరిశ్రమలు విస్తరించడానికి ఇవే మార్గం. అందుకే వీటికి రుణాల కోసం ప్రత్యేక పథకాలు ఉన్నాయి.

• ప్రాముఖ్యత:
  1. NSS 73వ రౌండ్ (2015-16) ప్రకారం దేశంలో సుమారు 6.3 కోట్ల MSMEs, సుమారు 11 కోట్ల మందికి ఉపాధి.
  2. వీటిలో 99% కి పైగా సూక్ష్మ (Micro) సంస్థలే.
  3. దేశ ఎగుమతుల్లో, తయారీ ఉత్పత్తిలో గణనీయమైన వాటా.
• ముద్ర యోజన (PMMY): 8 ఏప్రిల్ 2015. కార్పొరేటేతర, వ్యవసాయేతర సూక్ష్మ వ్యాపారాలకు హామీ లేని రుణాలు.
• శిశు: ₹50,000 వరకు
• కిశోర్: ₹50,000 – ₹5 లక్షలు
• తరుణ్: ₹5 లక్షలు – ₹10 లక్షలు
• తరుణ్ ప్లస్:
  1. ₹10 లక్షలు – ₹20 లక్షలు (బడ్జెట్ 2024-25
  2. తరుణ్ రుణం సక్రమంగా తీర్చిన వారికి)
• MUDRA = Micro Units Development and Refinance Agency.
• PMEGP: ప్రధానమంత్రి ఉపాధి కల్పన కార్యక్రమం – 2008 (PMRY, REGP విలీనం). నోడల్ ఏజెన్సీ: ఖాదీ & గ్రామీణ పరిశ్రమల కమిషన్ (KVIC). కొత్త సూక్ష్మ పరిశ్రమలకు సబ్సిడీ.
• CGTMSE: సూక్ష్మ, చిన్న సంస్థల రుణ హామీ నిధి ట్రస్ట్ – 2000. హామీ లేని రుణాలకు గ్యారంటీ (MSME మంత్రిత్వ శాఖ & SIDBI).
• SIDBI:
  1. భారత చిన్న పరిశ్రమల అభివృద్ధి బ్యాంకు – 1990
  2. ప్రధాన కార్యాలయం లక్నో.
• TReDS: MSMEల బిల్లులకు త్వరగా చెల్లింపు అందే ఆన్‌లైన్ వేదిక (RBI అనుమతితో).
• పీఎం విశ్వకర్మ: 17 సెప్టెంబర్ 2023 – 18 సంప్రదాయ వృత్తుల కళాకారులకు గుర్తింపు, శిక్షణ, రాయితీ రుణాలు.
• MSME దినోత్సవం: 27 జూన్ (ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రకటన).

మేక్ ఇన్ ఇండియా (Make in India) భారత్‌ను ప్రపంచ తయారీ కేంద్రంగా (Global Manufacturing Hub) మార్చడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన కార్యక్రమం. దేశీయ, విదేశీ కంపెనీలు భారత్‌లోనే వస్తువులు తయారుచేయాలని ఇది ప్రోత్సహిస్తుంది.

• ప్రారంభం: 25 సెప్టెంబర్ 2014 (పండిట్ దీనదయాళ్ ఉపాధ్యాయ జయంతి).
• చిహ్నం (Logo): అశోక చక్రం స్ఫూర్తితో, చక్రాలతో నడిచే సింహం – శక్తి, ధైర్యం, పట్టుదలకు గుర్తు.
• నోడల్ విభాగం: పరిశ్రమలు & అంతర్గత వాణిజ్య ప్రోత్సాహక విభాగం (DPIIT) – వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ కింద. (2019 వరకు దీని పేరు DIPP.)
• నాలుగు స్తంభాలు (Four Pillars):
  1. కొత్త ప్రక్రియలు (New Processes) – వ్యాపార సౌలభ్యం.
  2. కొత్త మౌలిక సదుపాయాలు (New Infrastructure) – పారిశ్రామిక కారిడార్లు, స్మార్ట్ సిటీలు.
  3. కొత్త రంగాలు (New Sectors) – రక్షణ, రైల్వేలు, బీమా వంటి రంగాల్లో FDI పెంపు.
  4. కొత్త ఆలోచన (New Mindset) – ప్రభుత్వం నియంత్రణదారుగా కాకుండా సహాయకారిగా (Facilitator).
• ప్రారంభ లక్ష్యాలు:
  1. GDP లో తయారీ రంగం వాటాను 25% కు పెంచడం.
  2. తయారీ రంగంలో 10 కోట్ల అదనపు ఉద్యోగాలు.
  3. తయారీ రంగ వృద్ధి ఏటా 12-14%.
• రంగాలు:
  1. మొదట 25 రంగాలు ఎంపిక చేశారు
  2. తర్వాత 'Make in India 2.0' లో 27 రంగాలు.
• అనుబంధ కార్యక్రమాలు: పారిశ్రామిక కారిడార్లు (ఉదా: ఢిల్లీ-ముంబై పారిశ్రామిక కారిడార్), ఇన్వెస్ట్ ఇండియా (జాతీయ పెట్టుబడుల ప్రోత్సాహక సంస్థ), PLI పథకం, ఫేజ్డ్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ ప్రోగ్రామ్ (మొబైల్స్).
• ఫలితాలు:
  1. మొబైల్ ఫోన్ల తయారీలో భారత్ ప్రపంచంలో రెండో స్థానానికి చేరింది
  2. రక్షణ ఉత్పత్తుల ఎగుమతులు పెరిగాయి.

కొత్త ఆలోచనలతో వ్యాపారాలు మొదలుపెట్టే యువతను ప్రోత్సహించడానికి స్టార్టప్ ఇండియా (Startup India), SC/ST, మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలకు రుణాలు ఇవ్వడానికి స్టాండప్ ఇండియా (Stand-Up India) పథకాలు 2016లో వచ్చాయి.

• స్టార్టప్ ఇండియా: 16 జనవరి 2016న ప్రారంభం (19 అంశాల కార్యాచరణ ప్రణాళిక – Action Plan).
• నోడల్ విభాగం: DPIIT.
• జాతీయ స్టార్టప్ దినోత్సవం: 16 జనవరి (2022 నుండి జరుపుకుంటున్నారు).
• స్టార్టప్ అంటే (DPIIT గుర్తింపు):
  1. సంస్థ ఏర్పడి 10 ఏళ్లు మించకూడదు.
  2. ఏ ఆర్థిక సంవత్సరంలోనూ టర్నోవర్ ₹100 కోట్లు మించకూడదు.
  3. కొత్త ఆవిష్కరణ, అభివృద్ధి లేదా ఉత్పత్తి మెరుగుదలపై పనిచేయాలి.
• ప్రయోజనాలు:
  1. స్టార్టప్‌ల కోసం నిధుల నిధి (Fund of Funds for Startups – FFS): ₹10,000 కోట్లు; SIDBI నిర్వహణ.
  2. ఆదాయపు పన్ను మినహాయింపు: మొదటి 10 ఏళ్లలో వరుసగా 3 సంవత్సరాలు (అర్హత ఉన్న స్టార్టప్‌లకు).
  3. పేటెంట్ ఫీజులో రాయితీ, స్వీయ ధృవీకరణ (Self-certification), సులభమైన మూసివేత.
• భారత్ స్థానం: అమెరికా, చైనా తర్వాత ప్రపంచంలో మూడో అతిపెద్ద స్టార్టప్ వ్యవస్థ (Startup Ecosystem) భారత్‌దే.
• స్టాండప్ ఇండియా: 5 ఏప్రిల్ 2016న ప్రారంభం.
• ప్రతి బ్యాంకు శాఖ కనీసం ఒక SC లేదా ST వ్యక్తికి, ఒక మహిళకు రుణం ఇవ్వాలి.
• రుణ మొత్తం: ₹10 లక్షల నుండి ₹1 కోటి వరకు.
• కొత్త (Greenfield) సంస్థల కోసం – తయారీ, సేవలు, వ్యాపారం, వ్యవసాయ అనుబంధ కార్యకలాపాలు.
• SIDBI పర్యవేక్షణ.
• యూనికార్న్ (Unicorn): $1 బిలియన్ విలువ దాటిన స్టార్టప్.

ఉత్పత్తి అనుసంధాన ప్రోత్సాహక (Production Linked Incentive – PLI) పథకం అంటే కంపెనీలు భారత్‌లో తయారు చేసి అమ్మే అదనపు ఉత్పత్తిపై ప్రభుత్వం నగదు ప్రోత్సాహకం ఇవ్వడం. ఎంత ఎక్కువ తయారు చేస్తే అంత ఎక్కువ ప్రోత్సాహం.

• ప్రారంభం: 2020 మార్చి-ఏప్రిల్‌లో మొదట మొబైల్ ఫోన్లు, ఎలక్ట్రానిక్ విడిభాగాల (Large Scale Electronics Manufacturing) కోసం.
• విస్తరణ: నవంబర్ 2020లో మరో 10 రంగాలకు విస్తరించారు. మొత్తం 14 రంగాలు, సుమారు ₹1.97 లక్షల కోట్ల కేటాయింపు.
• ఎలా పనిచేస్తుంది: ఒక ఆధార సంవత్సరం (Base Year) తో పోల్చి, పెరిగిన అమ్మకాల (Incremental Sales) పై నిర్దిష్ట శాతం ప్రోత్సాహకం – సాధారణంగా 5 సంవత్సరాల పాటు.
• 14 రంగాలు:
  1. మొబైల్ & ఎలక్ట్రానిక్ విడిభాగాలు
  2. కీలక ఔషధ ముడి పదార్థాలు (KSMs/APIs)
  3. వైద్య పరికరాలు
  4. ఆటోమొబైల్స్ & విడిభాగాలు
  5. ఫార్మాస్యూటికల్స్
  6. ప్రత్యేక ఉక్కు (Specialty Steel)
  7. టెలికాం & నెట్‌వర్కింగ్ పరికరాలు
  8. IT హార్డ్‌వేర్ (ల్యాప్‌టాప్‌లు, సర్వర్లు)
  9. వైట్ గూడ్స్ (ఏసీలు, LED లైట్లు)
  10. ఆహార ఉత్పత్తులు
  11. వస్త్రాలు (మానవ నిర్మిత ఫైబర్, టెక్నికల్ టెక్స్‌టైల్స్)
  12. అధిక సామర్థ్య సోలార్ PV మాడ్యూళ్లు
  13. అడ్వాన్స్‌డ్ కెమిస్ట్రీ సెల్ (ACC) బ్యాటరీలు
  14. డ్రోన్లు & డ్రోన్ విడిభాగాలు
• లక్ష్యాలు: దిగుమతులపై ఆధారం తగ్గించడం, ఎగుమతులు పెంచడం, ఉపాధి కల్పన, ప్రపంచ సరఫరా గొలుసుల్లో (Global Value Chains) భారత్ వాటా పెంచడం.
• ఫలితం: మొబైల్ ఫోన్ల రంగంలో భారత్ నికర దిగుమతిదారు నుండి నికర ఎగుమతిదారుగా మారింది.

కోవిడ్-19 మహమ్మారి సమయంలో ఆర్థిక వ్యవస్థను నిలబెట్టడానికి, భారత్ స్వయం సమృద్ధి సాధించాలనే లక్ష్యంతో ప్రధానమంత్రి 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్ అభియాన్ (Self-Reliant India Mission)' ప్రకటించారు. ఆత్మనిర్భర్ అంటే 'తన మీద తాను ఆధారపడటం'.

• ప్రకటన: 12 మే 2020, ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ.
• ప్యాకేజీ: సుమారు ₹20 లక్షల కోట్లు – అప్పటి GDP లో సుమారు 10%. ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ పలు విడతల్లో వివరాలు ప్రకటించారు.
• ఐదు స్తంభాలు (Five Pillars):
  1. ఆర్థిక వ్యవస్థ (Economy)
  2. మౌలిక సదుపాయాలు (Infrastructure)
  3. వ్యవస్థ (System) – సాంకేతికత ఆధారిత వ్యవస్థలు
  4. చైతన్యవంతమైన జనాభా (Vibrant Demography)
  5. డిమాండ్ (Demand)
• నినాదం: 'వోకల్ ఫర్ లోకల్ (Vocal for Local)' – స్థానిక ఉత్పత్తులను కొనడం, ప్రోత్సహించడం.
• ముఖ్య చర్యలు:
  1. MSME నిర్వచనం మార్పు (2020).
  2. అత్యవసర రుణ హామీ పథకం (ECLGS) – MSMEలకు హామీ లేని అదనపు రుణాలు (మొదట ₹3 లక్షల కోట్లు).
  3. వన్ నేషన్ వన్ రేషన్ కార్డ్ విస్తరణ.
  4. వ్యవసాయ మౌలిక సదుపాయాల నిధి – ₹1 లక్ష కోట్లు.
  5. రక్షణ ఉత్పత్తిలో FDI ఆటోమేటిక్ మార్గంలో 74% కు పెంపు; దిగుమతి నిషేధ జాబితాలు (Positive Indigenisation Lists).
  6. బొగ్గు గనుల వాణిజ్య తవ్వకాలకు ప్రైవేటు రంగానికి అనుమతి.
• ఆత్మనిర్భర్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజన (ABRY): అక్టోబర్ 2020 – కొత్త ఉద్యోగాలు ఇచ్చిన సంస్థలకు EPF వాటా సాయం.

వ్యాపార సౌలభ్యం (Ease of Doing Business) అంటే ఒక దేశంలో కొత్త కంపెనీ పెట్టడం, అనుమతులు పొందడం, పన్నులు కట్టడం, ఒప్పందాలు అమలు చేయించుకోవడం ఎంత సులభమో చెప్పే కొలమానం. పెట్టుబడులు రావాలంటే ఇది చాలా ముఖ్యం.

• ప్రపంచ బ్యాంకు Doing Business నివేదిక:
  1. Doing Business 2015 నివేదికలో భారత్ ర్యాంకు 142 (189 దేశాల్లో).
  2. Doing Business 2020 నివేదికలో భారత్ ర్యాంకు 63 (190 దేశాల్లో) – గణనీయమైన మెరుగుదల.
  3. డేటా అవకతవకల ఆరోపణల తర్వాత 2021 సెప్టెంబర్‌లో ప్రపంచ బ్యాంకు ఈ నివేదికను నిలిపివేసింది.
• BRAP – రాష్ట్రాల వ్యాపార సంస్కరణల కార్యాచరణ ప్రణాళిక (Business Reforms Action Plan): DPIIT రాష్ట్రాలకు ర్యాంకులు ఇస్తుంది.
• 2015: గుజరాత్ మొదటి స్థానం, ఆంధ్రప్రదేశ్ రెండో స్థానం.
• 2016: ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ సంయుక్తంగా మొదటి స్థానం.
• 2017-18 (2018లో విడుదల): ఆంధ్రప్రదేశ్ మొదటి, తెలంగాణ రెండో స్థానం.
• 2019 (2020లో విడుదల): ఆంధ్రప్రదేశ్ మొదటి, ఉత్తరప్రదేశ్ రెండో, తెలంగాణ మూడో స్థానం.
• 2020 నుండి ర్యాంకులకు బదులు 'Top Achievers', 'Achievers' వంటి వర్గాలుగా ప్రకటిస్తున్నారు.
• భారత్ చేపట్టిన సంస్కరణలు:
  1. దివాలా & దివాలాతనం కోడ్ (IBC) – 2016.
  2. వస్తు, సేవల పన్ను (GST) – 1 జూలై 2017.
  3. జాతీయ సింగిల్ విండో వ్యవస్థ (NSWS) – 2021.
  4. జన్ విశ్వాస్ (నిబంధనల సవరణ) చట్టం, 2023 – చిన్న నేరాలను నేరరహితం (Decriminalisation) చేసింది.
  5. కంపెనీ నమోదుకు SPICe+ ఆన్‌లైన్ ఫారం; కార్పొరేట్ పన్ను తగ్గింపు (2019).