జాతీయాదాయం – GDP, GNP, NNP (National Income)

జాతీయాదాయం (National Income) అంటే ఒక దేశంలో ఒక సంవత్సర కాలంలో ఉత్పత్తి అయిన అన్ని అంతిమ వస్తువులు, సేవల మొత్తం ద్రవ్య విలువ. దేశ ఆర్థిక ఆరోగ్యాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఇది ముఖ్యమైన కొలమానం.

• స్థూల దేశీయోత్పత్తి (Gross Domestic Product – GDP): దేశ భౌగోళిక సరిహద్దుల లోపల, ఒక సంవత్సరంలో ఉత్పత్తి అయిన అంతిమ వస్తువులు, సేవల మార్కెట్ విలువ.
• ఉత్పత్తి చేసింది భారతీయులా, విదేశీయులా అని చూడరు – "ఎక్కడ" ఉత్పత్తి అయింది అనేదే ముఖ్యం.
• ఉదా: భారత్‌లో ఉన్న ఒక జపాన్ కార్ల కంపెనీ ఉత్పత్తి భారత GDPలో కలుస్తుంది.
• లెక్కించే కాలం: భారత్‌లో ఆర్థిక సంవత్సరం (Financial Year) – ఏప్రిల్ 1 నుండి మార్చి 31 వరకు.
• ఏవి లెక్కించరు:
  1. మాధ్యమిక వస్తువులు (Double Counting నివారణకు).
  2. పాత వస్తువుల అమ్మకాలు (Second-hand goods) – అవి ఈ సంవత్సరం ఉత్పత్తి కాదు.
  3. బదిలీ చెల్లింపులు (Transfer Payments) – వృద్ధాప్య పింఛను, స్కాలర్‌షిప్ వంటివి.
  4. షేర్ల కొనుగోలు–అమ్మకాలు (కేవలం యాజమాన్య మార్పు). బ్రోకర్ కమీషన్ మాత్రం సేవగా లెక్కపడుతుంది.
  5. గృహిణి ఇంట్లో చేసే పని (మార్కెట్ లావాదేవీ కాదు).
• వ్యయ పద్ధతి సూత్రం: GDP = C + I + G + (X – M)
• C = ప్రైవేటు వినియోగ వ్యయం, I = పెట్టుబడి, G = ప్రభుత్వ వ్యయం, X – M = నికర ఎగుమతులు.
• భారత GDPలో అతిపెద్ద భాగం – ప్రైవేటు అంతిమ వినియోగ వ్యయం (PFCE).

GDP ఒక్కటే కాదు – జాతీయాదాయాన్ని వేర్వేరు కోణాల్లో కొలవడానికి GNP, NDP, NNP వంటి సమగ్రాలు (Aggregates) ఉన్నాయి. వీటి మధ్య సంబంధం తెలిస్తే పరీక్షల్లో సూత్రం ప్రశ్నలు సులభంగా చేయవచ్చు.

• విదేశాల నుండి నికర కారక ఆదాయం (Net Factor Income from Abroad – NFIA): విదేశాల్లో ఉన్న భారతీయులు సంపాదించి పంపే ఆదాయం మైనస్ భారత్‌లో విదేశీయులు సంపాదించి తీసుకెళ్లే ఆదాయం.
• స్థూల జాతీయోత్పత్తి (Gross National Product – GNP): దేశ పౌరులు (ఎక్కడ ఉన్నా) ఉత్పత్తి చేసిన విలువ.
• GNP = GDP + NFIA
• NFIA ఋణాత్మకం (Negative) అయితే GNP < GDP. భారత్‌లో సాధారణంగా NFIA ఋణాత్మకం, కాబట్టి GNP కొంచెం తక్కువ.
• తరుగుదల (Depreciation): ఉత్పత్తిలో యంత్రాలు, భవనాలు అరిగిపోవడం వల్ల తగ్గే విలువ. దీన్ని "స్థిర మూలధన వినియోగం (Consumption of Fixed Capital)" అని కూడా అంటారు.
• నికర దేశీయోత్పత్తి (Net Domestic Product – NDP): NDP = GDP – తరుగుదల
• నికర జాతీయోత్పత్తి (Net National Product – NNP): NNP = GNP – తరుగుదల
• జాతీయాదాయం (National Income): కారక వ్యయం వద్ద NNP (NNP at Factor Cost) నే అసలైన జాతీయాదాయం అంటారు.
• గుర్తుంచుకునే చిట్కా:
  1. Domestic → National: + NFIA
  2. Gross → Net: – తరుగుదల
  3. Market Price → Factor Cost: – పరోక్ష పన్నులు + సబ్సిడీలు

ఒకే ఉత్పత్తి విలువను మూడు రకాల ధరల్లో లెక్కించవచ్చు. తేడా అంతా పన్నులు, సబ్సిడీలను కలపడం లేదా తీసివేయడంలోనే ఉంటుంది. భారత్ 2015 నుండి అంతర్జాతీయ పద్ధతిని అనుసరిస్తోంది.

• కారక వ్యయం (Factor Cost): ఉత్పత్తి కారకాలకు (భూమి, శ్రమ, మూలధనం, వ్యవస్థాపన) చెల్లించిన మొత్తం – భాటకం, వేతనాలు, వడ్డీ, లాభం. ఉత్పత్తిదారుడి దృష్టిలో ఖర్చు.
• మార్కెట్ ధర (Market Price): వినియోగదారుడు అసలు చెల్లించే ధర.
• మార్కెట్ ధర = కారక వ్యయం + పరోక్ష పన్నులు – సబ్సిడీలు
• కారక వ్యయం = మార్కెట్ ధర – పరోక్ష పన్నులు + సబ్సిడీలు
• నికర పరోక్ష పన్నులు (Net Indirect Taxes) = పరోక్ష పన్నులు – సబ్సిడీలు.
• మౌలిక ధర (Basic Price): కారక వ్యయానికి "ఉత్పత్తి పన్నులు (Production Taxes)" కలిపి, "ఉత్పత్తి సబ్సిడీలు" తీసివేసినది.
• ఉత్పత్తి పన్నులు: ఉత్పత్తి పరిమాణంతో సంబంధం లేకుండా కట్టేవి – భూమి శిస్తు, స్టాంప్ డ్యూటీ, వృత్తి పన్ను.
• ఉత్పాదక పన్నులు (Product Taxes – GST, ఎక్సైజ్) మౌలిక ధరలో ఉండవు.
• 2015 మార్పు: జనవరి 2015లో కేంద్ర గణాంక సంస్థ (CSO) కొత్త సిరీస్ విడుదల చేసింది.
• రంగాల వారీ వృద్ధిని ఇప్పుడు మౌలిక ధరల వద్ద స్థూల విలువ జోడింపు (Gross Value Added – GVA at Basic Prices) ద్వారా కొలుస్తారు.
• హెడ్‌లైన్ వృద్ధి రేటును మార్కెట్ ధరల వద్ద GDP ద్వారా చెబుతారు (అంతర్జాతీయ పద్ధతి).
• GDP = మౌలిక ధరల వద్ద GVA + ఉత్పాదక పన్నులు – ఉత్పాదక సబ్సిడీలు.

GDP పెరిగింది అంటే నిజంగా ఉత్పత్తి పెరిగిందా, లేక కేవలం ధరలు పెరిగాయా? ఈ తేడా తెలుసుకోవడానికి నామమాత్ర, వాస్తవ GDP అనే రెండు భావనలు వాడతారు.

• నామమాత్ర GDP (Nominal GDP): ఆ సంవత్సరపు ప్రస్తుత ధరల (Current Prices) వద్ద లెక్కించిన GDP. ధరలు పెరిగినా ఇది పెరుగుతుంది.
• వాస్తవ GDP (Real GDP): ఒక ఆధార సంవత్సరపు స్థిర ధరల (Constant Prices) వద్ద లెక్కించిన GDP. ధరల ప్రభావం తొలగిపోతుంది కాబట్టి అసలు ఉత్పత్తి పెరుగుదల తెలుస్తుంది.
• ఆర్థిక వృద్ధి రేటు (GDP Growth Rate) ను వాస్తవ GDP ఆధారంగానే చెబుతారు.
• GDP డిఫ్లేటర్ (GDP Deflator):
  1. GDP డిఫ్లేటర్ = (నామమాత్ర GDP ÷ వాస్తవ GDP) × 100
  2. ఇది ఆర్థిక వ్యవస్థలోని అన్ని వస్తువులు, సేవల ధరల మార్పును చూపిస్తుంది – CPI, WPI కంటే విస్తృతమైనది.
• ఆధార సంవత్సరం (Base Year): ధరలను పోల్చడానికి "సాధారణ సంవత్సరం"గా తీసుకునేది.
• ప్రస్తుత జాతీయ ఖాతాల సిరీస్ ఆధార సంవత్సరం: 2011-12 (జనవరి 2015లో 2004-05 నుండి మార్చారు).
• ఆధార సంవత్సరాన్ని కాలానుగుణంగా మారుస్తారు, ఎందుకంటే వినియోగ విధానాలు, ఆర్థిక నిర్మాణం మారుతుంటాయి.
• తదుపరి ఆధార సంవత్సరంగా 2022-23 కు మార్చే ప్రక్రియను గణాంకాలు, కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI) చేపట్టింది.
• ఇతర సూచీల ఆధార సంవత్సరాలు:
  1. టోకు ధరల సూచీ (WPI) – 2011-12
  2. పారిశ్రామికోత్పత్తి సూచీ (IIP) – 2011-12.

జాతీయాదాయాన్ని మూడు పద్ధతుల్లో లెక్కించవచ్చు. ఉత్పత్తి అయిన విలువ = ఆ ఉత్పత్తిలో పాల్గొన్నవారి ఆదాయం = ఆ ఆదాయంతో చేసిన ఖర్చు. కాబట్టి సిద్ధాంతపరంగా మూడు పద్ధతులూ ఒకే సమాధానం ఇవ్వాలి.

• 1. ఉత్పత్తి / విలువ జోడింపు పద్ధతి (Product / Value Added Method):
  1. ప్రతి రంగంలో ప్రతి దశలో జోడించిన విలువను (ఉత్పత్తి విలువ – మాధ్యమిక వినియోగం) కలుపుతారు.
  2. వ్యవసాయం, పరిశ్రమలు వంటి వస్తు ఉత్పత్తి రంగాలకు భారత్ ఎక్కువగా ఈ పద్ధతి వాడుతుంది.
• 2. ఆదాయ పద్ధతి (Income Method):
  1. ఉత్పత్తి కారకాలకు అందిన ఆదాయాలను కలుపుతారు: ఉద్యోగుల వేతనాలు + భాటకం + వడ్డీ + లాభం + మిశ్రమ ఆదాయం (స్వయం ఉపాధి).
  2. బ్యాంకింగ్, ప్రభుత్వ పాలన వంటి సేవా రంగాలకు ఎక్కువగా ఈ పద్ధతి.
• 3. వ్యయ పద్ధతి (Expenditure Method):
  1. అంతిమ వస్తువులపై చేసిన ఖర్చులు కలుపుతారు: C + I + G + (X – M).
  2. భారత్‌లో ఎక్కువగా ఇతర రెండు పద్ధతుల ఫలితాలను సరిచూడడానికి (Cross-check) వాడతారు.
• భారత్ పద్ధతి: భారత్‌లో ఉత్పత్తి, ఆదాయ పద్ధతుల కలయిక (Combination) వాడతారు. ఇందుకు కారణం – అసంఘటిత రంగం పెద్దది, అందరి ఆదాయాల సమాచారం దొరకదు.
• లెక్కింపులో ఇబ్బందులు: పెద్ద అసంఘటిత రంగం, సొంత వినియోగానికి పండించే వ్యవసాయం (Non-monetised sector), నిరక్షరాస్యత వల్ల సరైన లెక్కలు లేకపోవడం, Double Counting ప్రమాదం.

బ్రిటిష్ కాలంలో ప్రభుత్వం భారత జాతీయాదాయాన్ని అధికారికంగా లెక్కించలేదు. భారతీయ మేధావులే మొదటి అంచనాలు వేసి, దేశ పేదరికాన్ని ప్రపంచానికి చూపించారు. ఈ పేర్లు పరీక్షల్లో తరచుగా అడుగుతారు.

• దాదాభాయి నౌరోజీ (Dadabhai Naoroji):
  1. భారత జాతీయాదాయాన్ని మొదట అంచనా వేసింది ఆయనే – 1867-68 సంవత్సరానికి.
  2. తలసరి ఆదాయం సంవత్సరానికి ₹20 అని అంచనా.
  3. పుస్తకం: "Poverty and Un-British Rule in India" (1901). ఇందులో "సంపద తరలింపు సిద్ధాంతం (Drain Theory)" వివరించారు.
  4. ఆయనను "Grand Old Man of India" అంటారు.
• వి.కె.ఆర్.వి. రావు (V.K.R.V. Rao):
  1. మొదటిసారి శాస్త్రీయ పద్ధతిలో జాతీయాదాయం అంచనా వేశారు – 1931-32 సంవత్సరానికి.
  2. ఆయన ఆర్థిక వ్యవస్థను సంఘటిత, అసంఘటిత రంగాలుగా విభజించి లెక్కించారు.
• ఇతర బ్రిటిష్ కాలపు అంచనాలు: విలియం డిగ్బీ, ఫిండ్లే షిరాస్, ఆర్.సి. దేశాయ్ మొదలైనవారు.
• స్వాతంత్ర్యం తర్వాత:
  1. జాతీయాదాయ కమిటీ (National Income Committee) – 1949లో పి.సి. మహలనోబిస్ అధ్యక్షతన ఏర్పాటు. సభ్యులు: డి.ఆర్. గాడ్గిల్, వి.కె.ఆర్.వి. రావు.
  2. ఈ కమిటీ మొదటి నివేదిక 1951లో వచ్చింది.
  3. తర్వాత కేంద్ర గణాంక సంస్థ (CSO) అధికారిక అంచనాలు ప్రారంభించింది.
• పి.సి. మహలనోబిస్:
  1. భారత గణాంక శాస్త్ర పితామహుడు
  2. భారతీయ గణాంక సంస్థ (ISI, కోల్‌కతా, 1931) స్థాపకుడు. ఆయన జన్మదినం జూన్ 29 – జాతీయ గణాంక దినోత్సవం.

భారత్‌లో జాతీయాదాయం, ఉపాధి, వినియోగ గణాంకాలను సేకరించి విడుదల చేసేది కేంద్ర ప్రభుత్వ గణాంక సంస్థలు. ఇవన్నీ గణాంకాలు, కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Statistics and Programme Implementation – MoSPI) కింద పనిచేస్తాయి.

• కేంద్ర గణాంక సంస్థ (Central Statistical Organisation – CSO):
  1. 1951లో ఏర్పాటు.
  2. జాతీయాదాయం, GDP అంచనాలు, పారిశ్రామికోత్పత్తి సూచీ (IIP), వినియోగదారుల ధరల సూచీ (CPI) విడుదల చేసేది.
• జాతీయ నమూనా సర్వే సంస్థ (National Sample Survey Organisation – NSSO):
  1. 1950లో ప్రారంభం (పి.సి. మహలనోబిస్ ఆలోచన).
  2. ఉపాధి–నిరుద్యోగం, గృహ వినియోగ వ్యయం వంటి పెద్ద నమూనా సర్వేలు నిర్వహిస్తుంది.
• జాతీయ గణాంక కార్యాలయం (National Statistical Office – NSO):
  1. 2019లో CSO, NSSO రెండింటినీ విలీనం చేసి NSO ఏర్పాటు చేశారు.
  2. ఇప్పుడు GDP అంచనాలు, ఆవర్తన శ్రామిక శక్తి సర్వే (Periodic Labour Force Survey – PLFS) వంటివి NSO విడుదల చేస్తుంది.
• జాతీయ గణాంక కమిషన్ (National Statistical Commission – NSC):
  1. సి. రంగరాజన్ అధ్యక్షతన ఏర్పాటైన గణాంక కమిషన్ (2001) సిఫారసు మేరకు ఏర్పాటు
  2. దేశ గణాంక వ్యవస్థకు మార్గదర్శక సంస్థ.
• GDP అంచనాల విడుదల క్రమం: ముందస్తు అంచనాలు (Advance Estimates), తాత్కాలిక అంచనాలు (Provisional Estimates), తర్వాత సవరించిన అంచనాలు (Revised Estimates). త్రైమాసిక GDP కూడా విడుదల చేస్తారు.
• రాష్ట్ర స్థాయి: రాష్ట్రాల ఆదాయాన్ని (GSDP) రాష్ట్ర అర్థ, గణాంక శాఖలు (Directorate of Economics and Statistics) లెక్కిస్తాయి.

తలసరి ఆదాయం (Per Capita Income) అంటే దేశంలోని ఒక్కో వ్యక్తికి సగటున వచ్చే ఆదాయం. దేశ ప్రజల జీవన ప్రమాణాన్ని స్థూలంగా పోల్చడానికి దీన్ని వాడతారు. రెండు దేశాల GDP పోల్చడం కంటే తలసరి ఆదాయం పోల్చడం ఎక్కువ అర్థవంతం.

• సూత్రం: తలసరి ఆదాయం = జాతీయాదాయం ÷ దేశ జనాభా
• భారత్‌లో అధికారికంగా సాధారణంగా తలసరి నికర జాతీయాదాయం (Per Capita NNI) గా చెబుతారు.
• పరిమితులు:
  1. ఇది కేవలం సగటు. ఆదాయ అసమానతలను చూపించదు – కొద్దిమంది ధనవంతులు సగటును పెంచేస్తారు.
  2. ఆరోగ్యం, విద్య, పర్యావరణం వంటి జీవన నాణ్యత అంశాలను చూపించదు. అందుకే మానవాభివృద్ధి సూచీ (HDI) వచ్చింది.
• కొనుగోలు శక్తి సమానత (Purchasing Power Parity – PPP): వేర్వేరు దేశాల్లో ధరలు వేరు కాబట్టి, అదే డాలర్‌తో ఎంత కొనగలమో అనే ఆధారంగా పోల్చే పద్ధతి. ప్రపంచ బ్యాంకు, IMF పోలికల్లో వాడతారు. HDIలో తలసరి GNI (PPP $) వాడతారు.
• ప్రపంచ బ్యాంకు ఆదాయ వర్గీకరణ: దేశాలను తక్కువ, దిగువ-మధ్య, ఎగువ-మధ్య, అధిక ఆదాయ దేశాలుగా విభజిస్తుంది. భారత్ దిగువ-మధ్య ఆదాయ (Lower-Middle Income) దేశం.
• చారిత్రక పోలిక: దాదాభాయి నౌరోజీ 1867-68కి తలసరి ఆదాయం ₹20 అని అంచనా వేశారు.
• రాష్ట్రాల తలసరి ఆదాయం:
  1. తలసరి నికర రాష్ట్ర దేశీయోత్పత్తి (Per Capita NSDP) ద్వారా పోలుస్తారు. చిన్న రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు (గోవా, సిక్కిం, ఢిల్లీ) పై వరుసలో ఉంటాయి
  2. బిహార్ కింది వరుసలో ఉంటుంది.