AP పరిశ్రమలు & మౌలిక సదుపాయాలు (AP Industries)

పారిశ్రామిక కారిడార్ (Industrial Corridor) అంటే రోడ్లు, రైలు, ఓడరేవుల వెంట పరిశ్రమల కోసం భూమి, విద్యుత్, నీరు సిద్ధం చేసిన పొడవైన ప్రాంతం. AP గుండా మూడు ప్రధాన కారిడార్లు వెళ్తాయి.

విభజన చట్టం 13వ షెడ్యూల్‌లో కూడా విశాఖ–చెన్నై కారిడార్ ప్రస్తావన ఉంది.

• 1. విశాఖపట్నం–చెన్నై పారిశ్రామిక కారిడార్ (VCIC):
  1. దేశంలో మొదటి తీర ప్రాంత (Coastal) పారిశ్రామిక కారిడార్
  2. ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకు (ADB) సహకారంతో అభివృద్ధి
  3. తూర్పు తీర ఆర్థిక కారిడార్ (East Coast Economic Corridor – కోల్‌కతా నుండి తూత్తుకుడి)లో భాగం
  4. ప్రధాన నోడ్లు: విశాఖపట్నం, మచిలీపట్నం, దొనకొండ, శ్రీకాళహస్తి–చిత్తూరు
• 2. చెన్నై–బెంగళూరు పారిశ్రామిక కారిడార్ (CBIC):
  1. AP లో ముఖ్య నోడ్: కృష్ణపట్నం (నెల్లూరు జిల్లా)
  2. జాతీయ పారిశ్రామిక కారిడార్ అభివృద్ధి సంస్థ (NICDC) ద్వారా అభివృద్ధి
• 3. హైదరాబాద్–బెంగళూరు పారిశ్రామిక కారిడార్ (HBIC):
  1. AP లో ముఖ్య నోడ్: ఓర్వకల్లు (కర్నూలు జిల్లా)
• ఆగస్టు 2024 కేంద్ర నిర్ణయం: జాతీయ పారిశ్రామిక కారిడార్ కార్యక్రమం కింద దేశవ్యాప్తంగా ఆమోదించిన 12 పారిశ్రామిక స్మార్ట్ సిటీల్లో AP లోని ఓర్వకల్లు, కొప్పర్తి (కడప) ఉన్నాయి.
• కొప్పర్తి: కడప జిల్లాలో మెగా పారిశ్రామిక హబ్ – ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ క్లస్టర్ (EMC) కూడా ఉంది.

శ్రీసిటీ (Sri City) AP–తమిళనాడు సరిహద్దులో ఉన్న ఒక పెద్ద సమీకృత వ్యాపార నగరం (Integrated Business City). ఇక్కడ పరిశ్రమలు, ఉద్యోగుల నివాసాలు, విద్యా సంస్థలు అన్నీ ఒకే చోట ఉంటాయి. విదేశీ కంపెనీలు AP కి రావడంలో శ్రీసిటీ ముఖ్య పాత్ర పోషించింది.

• స్థానం: తిరుపతి జిల్లా (పాత చిత్తూరు జిల్లా) – సత్యవేడు, వరదయ్యపాలెం ప్రాంతం. చెన్నై నగరానికి, చెన్నై ఓడరేవుకు దగ్గరగా ఉంటుంది.
• ప్రారంభం: 2008 ప్రాంతంలో అభివృద్ధి మొదలైంది – ప్రైవేటు రంగం అభివృద్ధి చేసిన పారిశ్రామిక నగరం.
• ప్రత్యేకతలు:
  1. బహుళ ఉత్పత్తుల ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి (Multi-product SEZ)
  2. దేశీయ పారిశ్రామిక ప్రాంతం (Domestic Tariff Zone – DTZ)
  3. ఫ్రీ ట్రేడ్ & వేర్‌హౌసింగ్ జోన్ (FTWZ)
  4. అనేక దేశాల కంపెనీలు – ఆహార ఉత్పత్తులు, ఆటోమొబైల్, ఎయిర్ కండిషనర్లు, మెట్రో రైలు కోచ్‌లు, ఎలక్ట్రానిక్స్
• విద్యా సంస్థ: IIIT శ్రీసిటీ (Public-Private Partnership విధానంలో) ఇక్కడే ఉంది.
• ప్రాముఖ్యత: CBIC (చెన్నై–బెంగళూరు కారిడార్) కు దగ్గరగా ఉండటం, పోర్టు అనుసంధానం వల్ల ఎగుమతి ఆధారిత పరిశ్రమలకు అనుకూలం.

ఔషధాల తయారీ (Pharmaceuticals) AP పరిశ్రమల్లో ముఖ్యమైనది. విశాఖపట్నం, అనకాపల్లి ప్రాంతం ఫార్మా కంపెనీలకు కేంద్రంగా ఎదిగింది. ఓడరేవు దగ్గరగా ఉండటం ముడిసరుకు దిగుమతికి, ఔషధాల ఎగుమతికి సులభం.

• జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఫార్మా సిటీ: విశాఖపట్నం సమీపంలో పరవాడ – ఫార్మా కంపెనీల కోసం ప్రత్యేక పారిశ్రామిక ప్రాంతం (SEZ).
• బల్క్ డ్రగ్ పార్క్ (Bulk Drug Park): కేంద్ర పథకం కింద దేశంలో ఆమోదించిన మూడు బల్క్ డ్రగ్ పార్కుల్లో ఒకటి AP కి వచ్చింది – అనకాపల్లి జిల్లా నక్కపల్లి ప్రాంతం. మిగతా రెండు – గుజరాత్, హిమాచల్ ప్రదేశ్.
• బల్క్ డ్రగ్ అంటే:
  1. మాత్రల్లో అసలు పనిచేసే ముడి పదార్థం – API (Active Pharmaceutical Ingredient). దీని కోసం భారత్ ఎక్కువగా చైనాపై ఆధారపడుతోంది
  2. ఆ ఆధారాన్ని తగ్గించడమే పార్కుల లక్ష్యం.
• AP మెడ్‌టెక్ జోన్ (AMTZ): విశాఖపట్నంలో – దేశంలో వైద్య పరికరాల (Medical Devices) తయారీకి ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటైన మొదటి పార్కుల్లో ఒకటి (2016-17లో ప్రారంభం).
• ఇతర రసాయన/ఫార్మా ప్రాంతాలు:
  1. శ్రీకాకుళం జిల్లా పైడిభీమవరం – ఫార్మా యూనిట్లు
  2. నెల్లూరు, తిరుపతి ప్రాంతాల్లో ఫార్మా యూనిట్లు
• జాగ్రత్తలు: ఫార్మా, రసాయన యూనిట్లలో భద్రత ముఖ్యం. 2020లో విశాఖలో LG పాలిమర్స్ గ్యాస్ లీకేజీ ఘటన పారిశ్రామిక భద్రత చర్చను తెచ్చింది.

పొడవైన తీర రేఖ ఉండటం AP కి పెద్ద బలం. ఓడరేవులు (Ports) ద్వారా బొగ్గు, ఇనుప ఖనిజం, ఎరువులు, ఆహార ధాన్యాలు, కంటైనర్లు రవాణా అవుతాయి. ఓడరేవుల ఆధారిత అభివృద్ధిని "పోర్ట్-లెడ్ డెవలప్‌మెంట్ (Port-led Development)" అంటారు.

• మేజర్ పోర్ట్ (Major Port): విశాఖపట్నం పోర్ట్ – AP లో ఉన్న ఏకైక కేంద్ర ప్రభుత్వ మేజర్ పోర్ట్. ఇది సహజమైన, రక్షిత నౌకాశ్రయం (Natural Protected Harbour).
• ఇతర ముఖ్య ఓడరేవులు (నాన్-మేజర్ – రాష్ట్ర పరిధి):
  1. గంగవరం – విశాఖ దగ్గర లోతైన సముద్ర ఓడరేవు (Deep-water Port)
  2. కృష్ణపట్నం – నెల్లూరు జిల్లా
  3. కాకినాడ – డీప్ వాటర్ పోర్ట్ + యాంకరేజ్ పోర్ట్
  4. కొత్తగా అభివృద్ధి: రామాయపట్నం, మచిలీపట్నం, మూలపేట (శ్రీకాకుళం)
• దుగరాజపట్నం → రామాయపట్నం: 13వ షెడ్యూల్‌లో చెప్పిన దుగరాజపట్నం పోర్టు సాంకేతికంగా అనువైనది కాదని తేలింది. దానికి బదులు రామాయపట్నం పోర్టును రాష్ట్రం చేపట్టింది.
• AP మారిటైమ్ బోర్డు (APMB): రాష్ట్రంలోని నాన్-మేజర్ పోర్టుల అభివృద్ధి, నియంత్రణ.
• విమానాశ్రయాలు:
  1. అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాలు: విశాఖపట్నం, విజయవాడ (గన్నవరం), తిరుపతి
  2. భోగాపురం (విజయనగరం జిల్లా) – కొత్త గ్రీన్‌ఫీల్డ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (నిర్మాణ దశ)
• జాతీయ జలమార్గం-4 (NW-4): కృష్ణా, గోదావరి నదులు, బకింగ్‌హామ్ కాలువను కలిపే జలమార్గం – AP, తెలంగాణ, తమిళనాడు, పుదుచ్చేరి గుండా.

పరిశ్రమలు పెట్టాలంటే మొదట భూమి, రోడ్లు, విద్యుత్, నీరు కావాలి. ఈ మౌలిక సదుపాయాలను సిద్ధం చేసే రాష్ట్ర సంస్థే APIIC. పెట్టుబడిదారులకు అనుమతులు త్వరగా ఇవ్వడానికి సింగిల్ విండో (Single Window) విధానం కూడా ఉంది.

• APIIC పూర్తి పేరు: ఆంధ్రప్రదేశ్ ఇండస్ట్రియల్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ కార్పొరేషన్ (Andhra Pradesh Industrial Infrastructure Corporation).
• స్థాపన: 1973 (ఉమ్మడి AP లో). విభజన తర్వాత తెలంగాణలో వేరుగా TSIIC (ఇప్పుడు TGIIC) ఏర్పడింది.
• APIIC విధులు:
  1. పారిశ్రామిక పార్కులు, ఎస్టేట్ల అభివృద్ధి
  2. ల్యాండ్ బ్యాంక్ (Land Bank) – పరిశ్రమలకు భూమి కేటాయింపు
  3. SEZ లు, ప్రత్యేక పార్కుల (ఫార్మా, ఫుడ్, ఎలక్ట్రానిక్స్) నిర్మాణం
• సింగిల్ డెస్క్ (Single Desk): AP లో పరిశ్రమల అనుమతులను ఆన్‌లైన్‌లో ఒకే పోర్టల్ ద్వారా ఇచ్చే వ్యవస్థ. AP పారిశ్రామిక సింగిల్ విండో క్లియరెన్స్ చట్టం మొదట 2002లో వచ్చింది.
• AP ఎకనామిక్ డెవలప్‌మెంట్ బోర్డ్ (APEDB): పెట్టుబడుల ఆకర్షణ, ప్రచారం కోసం ఏర్పాటైన సంస్థ.
• ముఖ్య పెట్టుబడులు (ఉదాహరణలు):
  1. కియా మోటార్స్ – అనంతపురం జిల్లా పెనుకొండ దగ్గర కార్ల తయారీ ప్లాంట్ (2019లో ఉత్పత్తి ప్రారంభం)
  2. ఇసుజు – శ్రీసిటీ
  3. కొప్పర్తి – ఎలక్ట్రానిక్స్ క్లస్టర్
• MSME లు: సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలు ఉపాధిలో పెద్ద వాటా ఇస్తాయి – రాష్ట్ర పారిశ్రామిక విధానాలు వీటికి ప్రత్యేక ప్రోత్సాహకాలు ఇస్తాయి.

కేంద్ర ప్రభుత్వ DPIIT (పరిశ్రమలు & అంతర్గత వాణిజ్య ప్రోత్సాహక విభాగం) రాష్ట్రాలకు "వ్యాపార సంస్కరణల కార్యాచరణ ప్రణాళిక (Business Reform Action Plan – BRAP)" ఆధారంగా ర్యాంకులు ఇస్తుంది.

దీన్నే రాష్ట్రాల వ్యాపార సౌలభ్యం (Ease of Doing Business – EoDB) ర్యాంకింగ్ అంటారు. ఈ ర్యాంకుల్లో AP చాలాసార్లు ముందు నిలిచింది.

• ర్యాంకుల చరిత్ర:
  1. 2015 ర్యాంకింగ్: 1వ స్థానం గుజరాత్, 2వ స్థానం AP
  2. 2016 ర్యాంకింగ్: AP, తెలంగాణ సంయుక్తంగా 1వ స్థానం
  3. 2017-18 ర్యాంకింగ్ (జూలై 2018లో విడుదల): AP 1వ, తెలంగాణ 2వ
  4. 2019 ర్యాంకింగ్ (సెప్టెంబర్ 2020లో విడుదల): AP 1వ, ఉత్తరప్రదేశ్ 2వ, తెలంగాణ 3వ
• 2020 ర్యాంకింగ్ (జూన్ 2022లో విడుదల): సంఖ్యా ర్యాంకులకు బదులు వర్గాలు (Top Achievers, Achievers, Aspirers, Emerging) ప్రవేశపెట్టారు. AP "టాప్ అచీవర్స్ (Top Achievers)" వర్గంలో నిలిచింది.
• BRAP లో కొలిచే అంశాలు:
  1. నిర్మాణ అనుమతులు, భూమి కేటాయింపు
  2. కార్మిక చట్టాల అనుమతులు, పర్యావరణ అనుమతులు
  3. విద్యుత్, నీటి కనెక్షన్లు
  4. ఆన్‌లైన్ సింగిల్ విండో, తనిఖీల సంస్కరణలు
  5. ఒప్పందాల అమలు (Contract Enforcement)
• ఫీడ్‌బ్యాక్: 2017-18 నుండి వ్యాపారుల అభిప్రాయం (User Feedback) కు కూడా ర్యాంకులో ప్రాముఖ్యత ఇచ్చారు.
• ప్రపంచ బ్యాంకు Doing Business నివేదిక: దేశాల ర్యాంకింగ్ (2021లో నిలిపివేశారు) – రాష్ట్రాల ర్యాంకింగ్ దీనికి భిన్నం.

విశాఖపట్నం AP లో అతిపెద్ద నగరం, ఆర్థిక రాజధానిగా పేరు పొందింది. ఓడరేవు, ఉక్కు కర్మాగారం, నౌకాదళ కేంద్రం, IT కంపెనీలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. విభజన తర్వాత IT అభివృద్ధికి ప్రభుత్వం విశాఖపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టింది.

• విశాఖ IT:
  1. రుషికొండ, మధురవాడ IT హిల్స్ – IT SEZ లు
  2. IT, ITES, స్టార్టప్ కంపెనీలు, డేటా సెంటర్లు
  3. అక్టోబర్ 2025లో గూగుల్ సంస్థ విశాఖపట్నంలో పెద్ద AI డేటా సెంటర్ హబ్ ఏర్పాటు ప్రకటన చేసింది (సుమారు 15 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడి)
  4. సముద్ర అంతర్గత కేబుల్ (Submarine Cable) ల్యాండింగ్ అవకాశాలు డేటా సెంటర్లకు అనుకూలం
• విశాఖ ఉక్కు కర్మాగారం (Visakhapatnam Steel Plant – RINL):
  1. నిర్వహణ సంస్థ: రాష్ట్రీయ ఇస్పాత్ నిగమ్ లిమిటెడ్ (RINL) – కేంద్ర ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ
  2. దేశంలో మొదటి తీర ఆధారిత (Shore-based) సమీకృత ఉక్కు కర్మాగారం
  3. 1 ఆగస్టు 1992న జాతికి అంకితం
  4. "విశాఖ ఉక్కు – ఆంధ్రుల హక్కు" ఉద్యమం (1966) ఫలితంగా ఏర్పడింది
  5. జనవరి 2021లో కేంద్రం వ్యూహాత్మక పెట్టుబడుల ఉపసంహరణ (Strategic Disinvestment) నిర్ణయం ప్రకటించింది; దీనిపై నిరసనలు జరిగాయి
  6. జనవరి 2025లో కేంద్రం సుమారు ₹11,440 కోట్ల పునరుద్ధరణ ప్యాకేజీ ప్రకటించింది
• ఇతర ముఖ్య సంస్థలు:
  1. హిందుస్తాన్ షిప్‌యార్డ్ – నౌకల నిర్మాణం
  2. తూర్పు నౌకాదళ కమాండ్ (Eastern Naval Command) ప్రధాన కేంద్రం
  3. HPCL విశాఖ చమురు శుద్ధి కర్మాగారం