ప్రపంచ ఎడారులు & గడ్డిభూములు (Deserts & Grasslands)

సంవత్సరానికి సుమారు 25 సెం.మీ. (250 మి.మీ.) కంటే తక్కువ వర్షం పడే ప్రాంతాన్ని ఎడారి (Desert) అంటారు. ఎడారి అంటే కేవలం ఇసుక మాత్రమే కాదు – రాళ్లు, కంకర, మంచుతో కూడిన ఎడారులు కూడా ఉంటాయి. వర్షం తక్కువగా ఉండటమే ముఖ్య లక్షణం.

• ఉష్ణ ఎడారులు (Hot Deserts): ఎక్కువగా 15°–30° అక్షాంశాల మధ్య, ఖండాల పశ్చిమ తీరాల వైపు ఉంటాయి.
• కారణం 1: ఈ అక్షాంశాల్లో గాలి కిందకు దిగుతుంది (అధిక పీడనం) – మేఘాలు ఏర్పడవు.
• కారణం 2:
  1. వాణిజ్య పవనాలు (Trade Winds) తూర్పు నుండి వీస్తాయి
  2. పశ్చిమ తీరానికి చేరే సరికి తేమ కోల్పోతాయి.
• కారణం 3: పశ్చిమ తీరం వెంట చల్లని సముద్ర ప్రవాహాలు (Cold Ocean Currents) గాలిలో తేమను తగ్గిస్తాయి.
• ఉదా: సహారా, అరేబియా, కలహారి, థార్, ఆస్ట్రేలియా ఎడారులు.
• చల్లని సముద్ర ప్రవాహం – ఎడారి జతలు:
  1. హంబోల్ట్ / పెరూ ప్రవాహం (Humboldt Current) – అటకామా (చిలీ)
  2. బెంగ్యులా ప్రవాహం (Benguela Current) – నమీబ్, కలహారి
  3. కాలిఫోర్నియా ప్రవాహం – మొజావే, సోనోరన్
  4. పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియా ప్రవాహం – ఆస్ట్రేలియా ఎడారులు
  5. కానరీ ప్రవాహం (Canary Current) – సహారా పశ్చిమ తీరం
• శీతల ఎడారులు (Cold Deserts): ఎత్తైన ప్రాంతాలు లేదా సముద్రానికి దూరంగా ఉండే ప్రాంతాలు – గోబీ, తక్లమకాన్, లడఖ్.
• వర్షచ్ఛాయ ఎడారులు (Rain-shadow Deserts): పర్వతాలు తేమ గాలిని అడ్డుకోవడం వల్ల అవతలి వైపు ఏర్పడతాయి – ఉదా: పటగోనియా (అర్జెంటీనా, ఆండీస్ వెనుక).
• ధ్రువ ఎడారులు (Polar Deserts): అంటార్కిటికా, ఆర్కిటిక్ – వర్షపాతం చాలా తక్కువ. విస్తీర్ణం ప్రకారం ప్రపంచంలో అతిపెద్ద ఎడారి అంటార్కిటికా.
• ఎడారి భూరూపాలు: ఇసుక దిబ్బలు (Sand Dunes), బార్కాన్‌లు (Barchans – అర్ధచంద్రాకార దిబ్బలు), ఒయాసిస్ (Oasis – భూగర్భ జలం పైకి వచ్చే పచ్చని ప్రదేశం).
• ఎడారి మొక్కలు: ముళ్ల పొదలు, కాక్టస్, ఖర్జూరం – తక్కువ నీటితో బతికే మొక్కలు (Xerophytes).

సహారా ప్రపంచంలో అతిపెద్ద ఉష్ణ ఎడారి (Hot Desert). ఇది ఉత్తర ఆఫ్రికాలో పశ్చిమాన అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం నుండి తూర్పున ఎర్ర సముద్రం వరకు విస్తరించి ఉంది. 'సహారా' అనే పదానికి అరబిక్ భాషలో 'ఎడారి' అని అర్థం.

• విస్తీర్ణం: సుమారు 90 లక్షల చ.కి.మీ.కు పైగా – దాదాపు అమెరికా (USA) దేశమంత.
• విస్తరించిన దేశాలు: అల్జీరియా, ఈజిప్టు, లిబియా, మాలి, మారిటేనియా, మొరాకో, నైజర్, చాద్, సూడాన్, ట్యునీషియా, పశ్చిమ సహారా.
• భూస్వరూపం: సహారా అంతా ఇసుక కాదు.
• ఎర్గ్ (Erg) – ఇసుక దిబ్బల సముద్రం.
• రెగ్ (Reg) – కంకర, చిన్న రాళ్ల మైదానం.
• హమాదా (Hamada) – రాతి పీఠభూమి.
• ఆహగ్గర్ (Ahaggar), టిబెస్టి (Tibesti) పర్వతాలు కూడా ఉన్నాయి.
• నైలు నది:
  1. సహారా గుండా ప్రవహించే ముఖ్య శాశ్వత నది
  2. ఈజిప్టుకు జీవనాధారం.
• ఉష్ణోగ్రత: పగలు చాలా వేడి, రాత్రి బాగా చల్లగా ఉంటుంది – ఎందుకంటే మేఘాలు లేక వేడి త్వరగా బయటకు పోతుంది.
• గమనిక: లిబియాలోని అల్ అజీజియాలో 1922లో నమోదైన 58°C రికార్డును 2012లో ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ (WMO) రద్దు చేసింది. ప్రస్తుత అధికారిక ప్రపంచ రికార్డు – డెత్ వ్యాలీ (USA), 56.7°C (1913).
• ప్రజలు: టువారెగ్ (Tuareg), బెడూయిన్ (Bedouin) సంచార జాతులు – ఒంటెలు, మేకల పెంపకం. ఒంటెను 'ఎడారి ఓడ (Ship of the Desert)' అంటారు.
• ఒయాసిస్‌లు: ఖర్జూరం (Date Palm) సాగు ముఖ్యం.
• ఖనిజాలు: అల్జీరియా, లిబియాలో పెట్రోలియం, సహజ వాయువు నిల్వలు.
• సహెల్ (Sahel): సహారాకు దక్షిణాన ఉన్న అర్ధశుష్క పట్టీ. అతిగా పశువుల మేత, అడవుల నరికివేత వల్ల ఇక్కడ ఎడారీకరణ (Desertification) వేగంగా జరుగుతోంది.
• దీనిని అడ్డుకోవడానికి ఆఫ్రికా దేశాలు 'గ్రేట్ గ్రీన్ వాల్ (Great Green Wall)' అనే చెట్ల పట్టీ ప్రాజెక్టు చేపట్టాయి.

ఆసియాలో ఉష్ణ ఎడారులు, శీతల ఎడారులు రెండూ ఉన్నాయి. పశ్చిమ ఆసియాలో అరేబియా ఎడారి వేడిగా ఉంటే, మధ్య ఆసియా, చైనా, మంగోలియాలోని ఎడారులు చలికాలంలో చాలా చల్లగా ఉంటాయి. భారతదేశంలోని థార్ ఎడారిపై ప్రశ్నలు ఎక్కువగా వస్తాయి.

• అరేబియా ఎడారి (Arabian Desert):
  1. ఆసియాలో అతిపెద్ద ఎడారి
  2. సౌదీ అరేబియా, యెమెన్, ఒమన్, UAE తదితర దేశాలు.
• రుబ్ అల్ ఖాలీ (Rub' al Khali) – 'ఖాళీ భాగం (Empty Quarter)'
• ప్రపంచంలో అతిపెద్ద నిరంతర ఇసుక ఎడారి.
• ప్రపంచంలో అతిపెద్ద పెట్రోలియం నిల్వలు ఈ ప్రాంతంలో ఉన్నాయి.
• గోబీ ఎడారి (Gobi Desert): మంగోలియా, ఉత్తర చైనా.
• శీతల ఎడారి – చలికాలంలో ఉష్ణోగ్రత బాగా పడిపోతుంది.
• ఎక్కువ భాగం ఇసుక కాదు, రాతి నేల.
• డైనోసార్ శిలాజాలు, గుడ్లు దొరికిన ప్రదేశంగా ప్రసిద్ధి.
• తక్లమకాన్ ఎడారి (Taklamakan): చైనాలోని షిన్‌జియాంగ్ ప్రాంతం, తారిమ్ బేసిన్‌లో. ప్రాచీన పట్టు మార్గం (Silk Route) దీని అంచుల వెంట వెళ్లేది.
• థార్ ఎడారి (Thar / Great Indian Desert): భారత్–పాకిస్తాన్.
• ఎక్కువ భాగం భారత్‌లో, ముఖ్యంగా రాజస్థాన్‌లో ఉంది
• గుజరాత్, పంజాబ్, హర్యానా అంచుల వరకు విస్తరణ.
• పాకిస్తాన్‌లో దీనిని చోలిస్తాన్ (Cholistan) అంటారు.
• లూని నది (Luni) – థార్‌లో ప్రవహించే ముఖ్య నది
• కచ్ రణ్‌లో కలుస్తుంది.
• ఇందిరాగాంధీ కాలువ (Indira Gandhi Canal) థార్‌కు సాగునీరు అందిస్తోంది.
• జైసల్మేర్ – 'స్వర్ణ నగరం (Golden City)'
• పోఖ్రాన్ – అణు పరీక్షల ప్రదేశం (1974, 1998).
• మధ్య ఆసియా ఎడారులు:
  1. కారాకుమ్ (Karakum) – తుర్క్‌మెనిస్తాన్ ('నల్ల ఇసుక').
  2. కిజిల్కుమ్ (Kyzylkum) – ఉజ్బెకిస్తాన్, కజకిస్తాన్ ('ఎర్ర ఇసుక').
• ఇరాన్ ఎడారులు: దష్త్-ఎ-కవిర్ (ఉప్పు ఎడారి), దష్త్-ఎ-లూట్.
• లడఖ్: భారతదేశంలోని శీతల ఎడారి – హిమాలయాల వర్షచ్ఛాయ ప్రాంతం.

ఉత్తర, దక్షిణ అమెరికా ఖండాల్లో ఎడారులు ఎక్కువగా పశ్చిమ వైపు ఉన్నాయి. చల్లని సముద్ర ప్రవాహాలు, ఎత్తైన పర్వతాల వర్షచ్ఛాయ వీటి ఏర్పాటుకు ప్రధాన కారణాలు. ప్రపంచంలో అత్యంత పొడి ప్రాంతం, అత్యంత వేడి ప్రాంతం రెండూ ఈ ఖండాల్లోనే ఉన్నాయి.

• అటకామా ఎడారి (Atacama Desert): ఉత్తర చిలీ, పసిఫిక్ తీరం వెంట.
• ధ్రువ ప్రాంతాలు కాకుండా ప్రపంచంలో అత్యంత పొడి (Driest) ఎడారి – కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఏళ్ల తరబడి వర్షం పడలేదు.
• కారణాలు: హంబోల్ట్ (పెరూ) చల్లని ప్రవాహం, ఆండీస్ పర్వతాల వర్షచ్ఛాయ.
• రాగి (Copper), సోడియం నైట్రేట్, లిథియం నిక్షేపాలకు ప్రసిద్ధి.
• పొడి గాలి, మేఘాలు లేని ఆకాశం వల్ల ప్రపంచంలోని పెద్ద ఖగోళ అబ్జర్వేటరీలు (Telescopes) ఇక్కడ ఉన్నాయి.
• పటగోనియా ఎడారి (Patagonian Desert): అర్జెంటీనా.
• అమెరికా ఖండాల్లో అతిపెద్ద ఎడారి
• శీతల ఎడారి.
• ఆండీస్ పర్వతాలు పశ్చిమ పవనాల తేమను అడ్డుకోవడం వల్ల ఏర్పడిన వర్షచ్ఛాయ ఎడారి – తూర్పు తీరంలో ఉన్న అరుదైన ఎడారి.
• ఉత్తర అమెరికా ఎడారులు:
  1. మొజావే (Mojave) – కాలిఫోర్నియా, నెవాడా; దీనిలో డెత్ వ్యాలీ (Death Valley) ఉంది.
  2. డెత్ వ్యాలీ – ప్రపంచంలో అధికారికంగా నమోదైన అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 56.7°C (1913); ఉత్తర అమెరికాలో అత్యంత లోతైన ప్రదేశం.
  3. సోనోరన్ (Sonoran) – USA (అరిజోనా)–మెక్సికో; సగువారో కాక్టస్ (Saguaro Cactus)కు ప్రసిద్ధి.
  4. చిహువాహువాన్ (Chihuahuan) – మెక్సికో, USA; ఉత్తర అమెరికాలో అతిపెద్ద ఉష్ణ ఎడారి.
  5. గ్రేట్ బేసిన్ (Great Basin) – నెవాడా, ఉటా; శీతల ఎడారి.
• లాస్ వేగాస్: మొజావే ఎడారిలోనే ఉన్న ప్రసిద్ధ నగరం – కొలరాడో నదిపై హూవర్ డ్యామ్ నుండి నీరు, విద్యుత్ అందుతాయి.

దక్షిణ అర్ధగోళంలో కూడా మకర రేఖ (Tropic of Capricorn) చుట్టూ, ఖండాల పశ్చిమ వైపు ఎడారులు ఉన్నాయి. దక్షిణ ఆఫ్రికాలో కలహారి, నమీబ్; ఆస్ట్రేలియాలో అనేక ఎడారులు ఈ కోవలోకే వస్తాయి.

• కలహారి ఎడారి (Kalahari Desert): బోట్స్వానా (ఎక్కువ భాగం), నమీబియా, దక్షిణాఫ్రికా.
• పూర్తి ఎడారి కాదు – కొంత గడ్డి, పొదలు పెరిగే అర్ధ ఎడారి (Semi-desert).
• సాన్ ప్రజలు (San / Bushmen) – వేట, ఆహార సేకరణతో జీవించే ఆదిమ జాతి.
• బోట్స్వానాలో వజ్రాల గనులు.
• ఒకవాంగో డెల్టా (Okavango Delta) – సముద్రంలో కలవకుండా కలహారి ఇసుకలోనే ఇంకిపోయే నది డెల్టా (Inland Delta).
• నమీబ్ ఎడారి (Namib Desert): నమీబియా అట్లాంటిక్ తీరం వెంట.
• ప్రపంచంలో అత్యంత పురాతన ఎడారిగా పరిగణిస్తారు.
• బెంగ్యులా చల్లని ప్రవాహం వల్ల ఏర్పడింది
• తీరంలో దట్టమైన పొగమంచు ఉంటుంది.
• స్కెలిటన్ కోస్ట్ (Skeleton Coast) – పొగమంచులో ఓడలు ధ్వంసమైన తీరం.
• ప్రపంచంలో ఎత్తైన ఇసుక దిబ్బల్లో కొన్ని (సోసుస్‌వ్లెయ్ ప్రాంతం) ఇక్కడ ఉన్నాయి.
• ఆస్ట్రేలియా ఎడారులు: ఆస్ట్రేలియాలో పెద్ద భాగం ఎడారి లేదా అర్ధ ఎడారి – అందుకే దానిని మనుషులు నివసించే ఖండాల్లో అత్యంత పొడి ఖండం అంటారు.
• గ్రేట్ విక్టోరియా ఎడారి (Great Victoria) – ఆస్ట్రేలియాలో అతిపెద్ద ఎడారి.
• గ్రేట్ శాండీ (Great Sandy), గిబ్సన్ (Gibson), సింప్సన్ (Simpson), తనామి (Tanami).
• కారణం: పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియా చల్లని ప్రవాహం, ఉపఉష్ణమండల అధిక పీడనం, తూర్పున గ్రేట్ డివైడింగ్ రేంజ్ వర్షచ్ఛాయ.
• ఉలూరు (Uluru / Ayers Rock) – మధ్య ఆస్ట్రేలియా ఎడారిలో ఉన్న భారీ ఇసుకరాతి శిల
• అబొరిజినల్ ప్రజలకు పవిత్ర స్థలం.
• ఆస్ట్రేలియా 'అవుట్‌బ్యాక్ (Outback)': జనసాంద్రత చాలా తక్కువగా ఉండే లోపలి పొడి ప్రాంతం.

చెట్లు తక్కువగా, గడ్డి ఎక్కువగా పెరిగే విశాలమైన ప్రాంతాలను గడ్డిభూములు (Grasslands) అంటారు. అడవి పెరగడానికి సరిపడా వర్షం లేదు, కానీ ఎడారి అయ్యేంత తక్కువ కూడా కాదు – మధ్యస్థ వర్షపాతం ఉండే ప్రాంతాలు ఇవి.

ఒకే రకమైన గడ్డిభూమిని వేర్వేరు దేశాల్లో వేర్వేరు పేర్లతో పిలుస్తారు – పరీక్షల్లో ఇదే ఎక్కువగా అడుగుతారు.

• రెండు ప్రధాన రకాలు:
  1. ఉష్ణమండల గడ్డిభూములు (Tropical Grasslands) – భూమధ్యరేఖకు ఇరువైపులా; పొడవైన గడ్డి (కొన్ని చోట్ల 3–4 మీ. వరకు), సాధారణ పేరు సవన్నా.
  2. సమశీతోష్ణ గడ్డిభూములు (Temperate Grasslands) – మధ్య అక్షాంశాల్లో, ఖండాల లోపలి ప్రాంతాల్లో; పొట్టి, మెత్తని గడ్డి.
• సమశీతోష్ణ గడ్డిభూములు – పేర్లు:
  1. ప్రయరీలు (Prairies) – ఉత్తర అమెరికా (USA, కెనడా)
  2. పంపాలు (Pampas) – అర్జెంటీనా, ఉరుగ్వే
  3. స్టెప్పీలు (Steppes) – యురేషియా (ఉక్రెయిన్, రష్యా, కజకిస్తాన్)
  4. వెల్డ్ (Veld / Veldt) – దక్షిణాఫ్రికా
  5. డౌన్స్ (Downs) – ఆస్ట్రేలియా
  6. కాంటర్‌బరీ (Canterbury) – న్యూజిలాండ్
  7. పుస్టాలు (Puszta) – హంగేరీ
  8. మంచూరియా గడ్డిభూములు – చైనా
• ఉష్ణమండల గడ్డిభూములు – పేర్లు:
  1. సవన్నా (Savanna) – ఆఫ్రికా (కెన్యా, టాంజానియా మొదలైనవి)
  2. లానోస్ (Llanos) – వెనిజులా, కొలంబియా (ఒరినోకో నదీ పరీవాహకం)
  3. కాంపోస్ (Campos) – బ్రెజిల్ పీఠభూమి
  4. ఉత్తర ఆస్ట్రేలియాలో కూడా సవన్నా గడ్డిభూములు ఉన్నాయి.
• భారతదేశంలో:
  1. సవన్నా తరహా గడ్డిభూములు – ఉదా: తరాయ్ ప్రాంత పొడవైన గడ్డిభూములు
  2. హిమాలయాల్లో ఎత్తైన పచ్చిక మైదానాలు 'బుగ్యాల్‌లు (Bugyals)' (ఉత్తరాఖండ్), 'మార్గ్‌లు' (కశ్మీర్ – ఉదా: గుల్‌మార్గ్, సోన్‌మార్గ్).

సమశీతోష్ణ గడ్డిభూములు ప్రపంచానికి గోధుమలు, మాంసం, ఉన్ని అందించే ముఖ్య ప్రాంతాలు. ఇక్కడ వేసవి వెచ్చగా, చలికాలం చల్లగా ఉంటుంది; వర్షపాతం మధ్యస్థంగా ఉంటుంది. ఆధునిక యంత్రాలతో విస్తృత వ్యవసాయం (Extensive Farming) ఇక్కడ ప్రత్యేకత.

• ప్రయరీలు (Prairies) – ఉత్తర అమెరికా:
  1. రాకీ పర్వతాలు, గ్రేట్ లేక్స్ మధ్య విస్తరించి ఉన్నాయి.
  2. 'ప్రపంచ గోధుమ కోష్ఠాగారం (Granary / Wheat Basket of the World)'.
  3. పశువుల పెంపకం కేంద్రాలను 'రాంచ్‌లు (Ranches)', పశువుల కాపరులను 'కౌబాయ్‌లు (Cowboys)' అంటారు.
  4. చినూక్ (Chinook) – రాకీల నుండి వీచే వెచ్చని గాలి; మంచును కరిగిస్తుంది కాబట్టి 'స్నో ఈటర్ (Snow Eater)' అంటారు.
  5. బైసన్ (Bison) – ఇక్కడి ముఖ్య జంతువు.
• పంపాలు (Pampas) – అర్జెంటీనా, ఉరుగ్వే:
  1. గోధుమ, మొక్కజొన్న సాగు; పశువుల పెంపకం – అర్జెంటీనా మాంసం (Beef) ఎగుమతులకు ప్రసిద్ధి.
  2. పెద్ద వ్యవసాయ క్షేత్రాలను 'ఎస్టాన్సియాలు (Estancias)', పశువుల కాపరులను 'గౌచోలు (Gauchos)' అంటారు.
  3. బ్యూనస్ ఎయిర్స్ (Buenos Aires) ఈ ప్రాంతంలోని ముఖ్య నగరం, ఓడరేవు.
• స్టెప్పీలు (Steppes) – యురేషియా:
  1. తూర్పు యూరప్ (ఉక్రెయిన్) నుండి మధ్య ఆసియా వరకు విస్తరించాయి.
  2. నల్ల రేగడి వంటి సారవంతమైన 'చెర్నోజెమ్ (Chernozem)' నేలలు – గోధుమ సాగు.
  3. ఉక్రెయిన్‌ను 'యూరప్ బ్రెడ్ బాస్కెట్ (Breadbasket of Europe)' అంటారు.
  4. కిర్గిజ్, కజక్ వంటి సంచార పశుపాలక జాతులు.
• వెల్డ్ (Veld) – దక్షిణాఫ్రికా:
  1. ఎత్తైన పీఠభూమి (Highveld); మెరినో గొర్రెలు, మొక్కజొన్న సాగు.
  2. జోహన్నెస్‌బర్గ్ పరిసరాల్లో బంగారం, కింబర్లీలో వజ్రాల గనులు.
• డౌన్స్ (Downs) – ఆస్ట్రేలియా:
  1. ముర్రే–డార్లింగ్ పరీవాహక ప్రాంతం; మెరినో గొర్రెల పెంపకం – ఉన్ని ఉత్పత్తిలో ఆస్ట్రేలియా ప్రపంచంలో ముందుంది.
  2. గొర్రెల పెంపక క్షేత్రాలను 'స్టేషన్లు (Sheep Stations)' అంటారు.
• కాంటర్‌బరీ (Canterbury) – న్యూజిలాండ్: గొర్రెల పెంపకం, మాంసం, ఉన్ని, పాల ఉత్పత్తులు.

ఉష్ణమండల గడ్డిభూములు భూమధ్యరేఖా వర్షారణ్యాలకు, ఉష్ణ ఎడారులకు మధ్యలో ఉంటాయి. ఇక్కడ వేడి ఏడాది పొడవునా ఉంటుంది; స్పష్టమైన వర్షాకాలం, ఎండాకాలం ఉంటాయి. సవన్నా ప్రాంతం వన్యప్రాణులకు ప్రపంచంలోనే ప్రసిద్ధి.

• సవన్నా (Savanna) – ఆఫ్రికా:
  1. ఆఫ్రికాలో చాలా పెద్ద భాగం సవన్నాయే – తూర్పు ఆఫ్రికా (కెన్యా, టాంజానియా)లో ప్రసిద్ధి.
  2. పొడవైన గడ్డి (ఏనుగు గడ్డి – Elephant Grass), అక్కడక్కడా చెట్లు – బావోబాబ్ (Baobab), అకేసియా (Acacia / తుమ్మ జాతి).
  3. ఎండాకాలంలో గడ్డి ఎండిపోయి పసుపు రంగుకు మారుతుంది; వర్షాకాలంలో మళ్లీ పచ్చగా అవుతుంది.
• వన్యప్రాణులు: సింహాలు, చిరుతలు, ఏనుగులు, జిరాఫీలు, జీబ్రాలు, వైల్డ్‌బీస్ట్‌లు – అందుకే దీనిని 'పెద్ద జంతువుల దేశం (Big Game Country)' అంటారు.
• సెరెంగెటి జాతీయ ఉద్యానవనం (Serengeti) – టాంజానియా.
• మసాయ్ మారా (Masai Mara) – కెన్యా.
• ఈ రెండింటి మధ్య ఏటా లక్షలాది వైల్డ్‌బీస్ట్‌లు, జీబ్రాలు వలస వెళ్తాయి – 'గ్రేట్ మైగ్రేషన్ (Great Migration)'.
• ప్రజలు:
  1. మసాయ్ (Masai / Maasai) – కెన్యా, టాంజానియాలోని పశుపాలక జాతి
  2. పశువులే వారి సంపద.
• లానోస్ (Llanos): వెనిజులా, కొలంబియా – ఒరినోకో నది (Orinoco) పరీవాహక ప్రాంతం. వర్షాకాలంలో చాలా భాగం నీట మునుగుతుంది.
• కాంపోస్ (Campos): బ్రెజిల్ పీఠభూమి – పశువుల పెంపకం. బ్రెజిల్‌లోని సెరాడో (Cerrado) కూడా సవన్నా తరహా ప్రాంతమే.
• ఆస్ట్రేలియా: ఉత్తర ఆస్ట్రేలియాలో సవన్నా గడ్డిభూములు.
• భారతదేశం: దక్కన్ పీఠభూమిలో కొన్ని ప్రాంతాలు, తరాయ్ గడ్డిభూములు సవన్నా తరహా లక్షణాలు కలిగి ఉంటాయి.