పర్యావరణం & జీవవైవిధ్యం (Environment & Ecology) / AP & తెలంగాణ పర్యావరణం (Environment of AP & Telangana)

AP అడవులు & అభయారణ్యాలు (AP Forests & Sanctuaries)

ఆంధ్రప్రదేశ్ అడవుల రకాలు, తూర్పు కనుమలు, జాతీయ పార్కులు, వన్యప్రాణి అభయారణ్యాలు, కొల్లేరు, పులికాట్, కోరింగ, శేషాచలం ముఖ్యాంశాలు.

7 notes 60 questions

Start reading Practice

Notes in this chapter

  1. 1ఆంధ్రప్రదేశ్ అడవుల రకాలు & తూర్పు కనుమలు (Forests of Andhra Pradesh)Read notePractice 11
  2. 2నాగార్జునసాగర్–శ్రీశైలం పులుల అభయారణ్యం (Nagarjunasagar-Srisailam Tiger Reserve)Read notePractice 10
  3. 3ఆంధ్రప్రదేశ్ జాతీయ పార్కులు – పాపికొండలు, శ్రీ వేంకటేశ్వర (National Parks of AP)Read notePractice 9
  4. 4ఆంధ్రప్రదేశ్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యాలు (Wildlife Sanctuaries of AP)Read notePractice 9
  5. 5కొల్లేరు & పులికాట్ సరస్సులు (Kolleru Lake, Pulicat Lake)Read notePractice 8
  6. 6శేషాచలం జీవావరణ రిజర్వు & ఎర్రచందనం (Seshachalam Biosphere Reserve, Red Sanders)Read notePractice 8
  7. 7ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర చిహ్నాలు & అటవీ తెగలు (AP State Symbols, Forest Tribes)Read notePractice 5
By ExamBadi

1. ఆంధ్రప్రదేశ్ అడవుల రకాలు & తూర్పు కనుమలు (Forests of Andhra Pradesh)

ఆంధ్రప్రదేశ్ అడవులు ప్రధానంగా తూర్పు కనుమల (Eastern Ghats) ప్రాంతంలో విస్తరించి ఉన్నాయి. రాష్ట్రంలో ఏ ప్రాంతంలో ఏ రకం అడవి ఉందో తెలుసుకోవడం APPSC పరీక్షలకు ఉపయోగపడుతుంది.

ముఖ్య విషయాలు

  • ప్రధాన అటవీ రకం: ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే అడవులు (Tropical Dry Deciduous Forests). వీటిలో టేకు, ఎర్రచందనం, వెదురు, చందనం వంటివి ఉంటాయి.
  • తూర్పు కనుమల పర్వత శ్రేణులు: నల్లమల, ఎర్రమల, శేషాచలం, వెలిగొండ, పాలకొండ కొండలు రాష్ట్రంలో ఉన్నాయి.
  • నల్లమల అడవులు: కర్నూలు, ప్రకాశం, గుంటూరు, కడప జిల్లాల్లో విస్తరించి, తెలంగాణలో కూడా కొనసాగుతాయి. చెంచు గిరిజనులు ఇక్కడ నివసిస్తారు.
  • మడ అడవులు (Mangroves): గోదావరి, కృష్ణా నదుల డెల్టాల్లో, సముద్ర తీర ప్రాంతాల్లో ఉన్నాయి. కోరింగ, కృష్ణా అభయారణ్యాలు వీటికి ఉదాహరణ.
  • తీర రేఖ: ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరం సుమారు 974 కి.మీ. గుజరాత్ తరువాత భారతదేశంలో రెండో పొడవైన తీరం.
  • అటవీ విస్తీర్ణం: రాష్ట్ర భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో అడవుల వాటా జాతీయ లక్ష్యమైన 33% కంటే తక్కువే. అటవీ సర్వే సంస్థ (FSI) ప్రతి రెండేళ్లకు భారత అటవీ స్థితి నివేదిక (ISFR) ఇస్తుంది.
  • ప్రధాన అటవీ ఉత్పత్తులు: టేకు, వెదురు, బీడీ ఆకు (తునికాకు), చింతపండు, తేనె, చీపురు గడ్డి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ఉత్తరం నుండి దక్షిణం వరకు తూర్పు కనుమలు: పాలకొండ – వెలిగొండ – నల్లమల/ఎర్రమల – శేషాచలం.

Practice this topicNext: నాగార్జునసాగర్–శ్రీశైలం పులుల అభయారణ్యం (Nagarjunasagar-Srisailam Tiger Reserve)

2. నాగార్జునసాగర్–శ్రీశైలం పులుల అభయారణ్యం (Nagarjunasagar-Srisailam Tiger Reserve)

నల్లమల అడవుల్లో ఉన్న నాగార్జునసాగర్–శ్రీశైలం పులుల అభయారణ్యం (NSTR) భారతదేశంలోని అతిపెద్ద పులుల అభయారణ్యాలలో ఒకటి. పరీక్షల్లో 'అత్యంత పెద్ద టైగర్ రిజర్వ్' అనే ప్రశ్నలో దీని పేరు వస్తుంది.

ముఖ్య విషయాలు

  • స్థానం: నల్లమల కొండల్లో కృష్ణా నది ఒడ్డున, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రెండింటిలో విస్తరించింది.
  • ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో: కర్నూలు, ప్రకాశం, గుంటూరు జిల్లాల పరిధి.
  • తెలంగాణలో: అమ్రాబాద్ పులుల అభయారణ్యం భాగంగా పరిగణిస్తారు.
  • ప్రత్యేకత: విస్తీర్ణం ప్రకారం భారతదేశంలో అతిపెద్ద పులుల అభయారణ్యం.
  • పేరు కారణం: దిగువన నాగార్జునసాగర్ ఆనకట్ట, ఎగువన శ్రీశైలం ఆనకట్ట – రెండింటి మధ్య ఉండటం వల్ల ఈ పేరు.
  • వన్యప్రాణులు: పులి, చిరుతపులి, ఎలుగుబంటి, కణతి (Sloth bear), అడవి కుక్కలు (Dhole), పునుగు పిల్లి, చుక్కల జింక, సాంబార్, నల్ల జింక.
  • ప్రాజెక్ట్ టైగర్ (Project Tiger): దేశంలో పులుల రక్షణకు 1973లో ప్రారంభమైంది. ఈ అభయారణ్యం ఆ ప్రాజెక్టు కింద వచ్చే రిజర్వుల్లో ఒకటి.
  • గిరిజనులు: చెంచులు ఈ అడవిలో సంప్రదాయ నివాసులు. వారు తేనె, అటవీ ఉత్పత్తులు సేకరిస్తారు.
  • శ్రీశైలం: అడవి మధ్యలోనే శ్రీశైల మల్లికార్జునస్వామి ఆలయం (ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాల్లో ఒకటి, అష్టాదశ శక్తిపీఠాల్లో ఒకటి) ఉంది.

సులభమైన ఉదాహరణ

శ్రీశైలం యాత్రికులు రాత్రి వేళ ఘాట్ రోడ్డులో వెళ్లేటప్పుడు వాహనాలపై ఆంక్షలు ఉండేది ఈ పులుల అభయారణ్యం పరిధిలోనే.

Practice this topicNext: ఆంధ్రప్రదేశ్ జాతీయ పార్కులు – పాపికొండలు, శ్రీ వేంకటేశ్వర (National Parks of AP)

3. ఆంధ్రప్రదేశ్ జాతీయ పార్కులు – పాపికొండలు, శ్రీ వేంకటేశ్వర (National Parks of AP)

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కొన్ని ముఖ్యమైన జాతీయ పార్కులు ఉన్నాయి. వీటిలో పాపికొండలు, శ్రీ వేంకటేశ్వర పార్కులు ఎక్కువగా అడుగుతారు.

ముఖ్య విషయాలు

  • పాపికొండల జాతీయ పార్కు (Papikonda National Park):
    1. గోదావరి నది లోయలో, తూర్పు గోదావరి, పశ్చిమ గోదావరి, అల్లూరి సీతారామరాజు ప్రాంతాల్లో విస్తరించి ఉంది.
    2. గోదావరి నది పాపికొండల గుండా ఇరుకైన లోయలా ప్రవహిస్తుంది. రాజమహేంద్రవరం నుండి పడవ ప్రయాణం ప్రసిద్ధం.
    3. పోలవరం ప్రాజెక్టు ముంపు ప్రాంతానికి సమీపంలో ఉంది.
    4. ఇక్కడ పులి, చిరుతపులి, ఎలుగుబంటి, అడవి దున్న, అనేక పక్షులు ఉన్నాయి.
  • శ్రీ వేంకటేశ్వర జాతీయ పార్కు (Sri Venkateswara National Park):
    1. చిత్తూరు, కడప జిల్లాల పరిధిలో, తిరుమల కొండలు (శేషాచలం) భాగంలో ఉంది.
    2. ఇది శేషాచలం జీవావరణ రిజర్వు (Seshachalam Biosphere Reserve) పరిధిలో ఉంది.
    3. ఇక్కడ తలకోన జలపాతం, గుంజన జలపాతం వంటివి ఉన్నాయి.
    4. శేషాచలం అడవుల్లో ఎర్రచందనం పెరుగుతుంది.
  • జాతీయ పార్కుకు అభయారణ్యానికి తేడా: జాతీయ పార్కుల్లో వేట, మేత, ప్రైవేటు హక్కులు పూర్తిగా నిషేధం.

సులభమైన ఉదాహరణ

గోదావరి మీద పాపికొండల లోయలో పడవలో వెళ్లేటప్పుడు రెండు వైపులా పచ్చని కొండలు, కొండల మధ్య ఇరుకైన నది కనిపిస్తాయి. అదే పాపికొండల అందం.

Practice this topicNext: ఆంధ్రప్రదేశ్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యాలు (Wildlife Sanctuaries of AP)

4. ఆంధ్రప్రదేశ్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యాలు (Wildlife Sanctuaries of AP)

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అనేక అభయారణ్యాలు ఉన్నాయి. పరీక్షల్లో 'ఏ అభయారణ్యం ఏ జిల్లాలో? ఏ జీవికి ప్రసిద్ధం?' అనే జతపరిచే ప్రశ్నలు ఎక్కువగా వస్తాయి.

ముఖ్య విషయాలు

  • కోరింగ అభయారణ్యం (Coringa WLS): తూర్పు గోదావరి జిల్లా, కాకినాడ దగ్గర. గోదావరి డెల్టాలో విస్తరించిన మడ అడవులు. భారతదేశంలో రెండో అతిపెద్ద మడ అడవి.
  • కృష్ణా అభయారణ్యం (Krishna WLS): కృష్ణా నది డెల్టాలో మడ అడవులు, పక్షులు.
  • కొల్లేరు అభయారణ్యం (Kolleru WLS):
    1. కొల్లేరు సరస్సు చుట్టూ
    2. పక్షుల రక్షణ కోసం. పెలికాన్ పక్షులు ప్రసిద్ధి.
  • పులికాట్ సరస్సు పక్షుల అభయారణ్యం (Pulicat WLS):
    1. నెల్లూరు జిల్లా (తమిళనాడు వరకు విస్తరణ). ఉప్పునీటి సరస్సు
    2. ఫ్లెమింగోలు వస్తాయి.
  • నేలపట్టు పక్షుల అభయారణ్యం (Nelapattu):
    1. నెల్లూరు జిల్లా
    2. పెయింటెడ్ స్టార్క్, స్పాట్-బిల్డ్ పెలికాన్ వంటి వలస పక్షులు.
  • రోళ్లపాడు అభయారణ్యం (Rollapadu WLS):
    1. కర్నూలు జిల్లా
    2. అంతరించే పక్షి గ్రేట్ ఇండియన్ బస్టర్డ్ (Great Indian Bustard) కు ప్రసిద్ధి.
  • శ్రీ లంకమల్లేశ్వర అభయారణ్యం:
    1. కడప జిల్లా
    2. జెర్డన్స్ కోర్సర్ (Jerdon's Courser) అనే అరుదైన పక్షిని 1986లో తిరిగి కనుగొన్న ప్రాంతం.
  • గుండ్ల బ్రహ్మేశ్వరం అభయారణ్యం: నల్లమల అడవుల్లో, కర్నూలు, ప్రకాశం జిల్లాల పరిధి.
  • కంబాలకొండ అభయారణ్యం: విశాఖపట్నం సమీపంలో.
  • శ్రీ పెనుశిల నరసింహ అభయారణ్యం: నెల్లూరు, కడప జిల్లాల పరిధి.
Practice this topicNext: కొల్లేరు & పులికాట్ సరస్సులు (Kolleru Lake, Pulicat Lake)

5. కొల్లేరు & పులికాట్ సరస్సులు (Kolleru Lake, Pulicat Lake)

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని రెండు ముఖ్యమైన సరస్సులు కొల్లేరు, పులికాట్. రెండూ పక్షులకు ప్రసిద్ధి; పరీక్షల్లో ఈ సరస్సుల గురించి తరచూ ప్రశ్నలు వస్తాయి.

ముఖ్య విషయాలు

  • కొల్లేరు సరస్సు (Kolleru Lake):
    1. కృష్ణా, గోదావరి డెల్టాల మధ్య ఉన్న మంచి నీటి సరస్సు (Freshwater lake). ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అతిపెద్ద మంచి నీటి సరస్సు.
    2. బుడమేరు, తమ్మిలేరు వంటి వాగులు దీనిలోకి చేరతాయి.
    3. 2002లో రామ్‌సర్ జాబితాలో (అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యం గల తడి నేల) చేరింది.
    4. పెలికాన్లు, ఇతర వలస పక్షులు ఇక్కడ విడిది చేస్తాయి.
    5. చేపల చెరువుల ఆక్రమణలు ఈ సరస్సుకు పెద్ద సమస్య. 'ఆపరేషన్ కొల్లేరు' పేరుతో ఆక్రమణల తొలగింపు జరిగింది.
  • పులికాట్ సరస్సు (Pulicat Lake):
    1. ఆంధ్రప్రదేశ్ (నెల్లూరు జిల్లా), తమిళనాడు సరిహద్దులో విస్తరించింది.
    2. భారతదేశంలో రెండో అతిపెద్ద ఉప్పునీటి లగూన్ (Lagoon). మొదటి స్థానం ఒడిశాలోని చిలికా సరస్సుది.
    3. సరస్సు మధ్యలో ఉన్న శ్రీహరికోట ద్వీపంలో ఇస్రో (ISRO) ప్రయోగ కేంద్రం (సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం) ఉంది.
    4. శీతాకాలంలో ఫ్లెమింగోలు, ఇతర వలస పక్షులు వస్తాయి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా చిలికా – 1వ, పులికాట్ – 2వ (ఉప్పునీటి లగూన్లు). కొల్లేరు మాత్రం మంచినీటి సరస్సు అని గుర్తుపెట్టుకోండి.

Practice this topicNext: శేషాచలం జీవావరణ రిజర్వు & ఎర్రచందనం (Seshachalam Biosphere Reserve, Red Sanders)

6. శేషాచలం జీవావరణ రిజర్వు & ఎర్రచందనం (Seshachalam Biosphere Reserve, Red Sanders)

తిరుపతి సమీపంలోని శేషాచలం కొండలు జీవవైవిధ్యానికి, ఎర్రచందనానికి ప్రసిద్ధి. ఎర్రచందనం ప్రపంచంలో ఎక్కడా సహజంగా పెరగని, భారతదేశంలో అతి తక్కువ ప్రాంతానికి పరిమితమైన వృక్షం.

ముఖ్య విషయాలు

  • శేషాచలం జీవావరణ రిజర్వు (Seshachalam Biosphere Reserve): 2010లో జీవావరణ రిజర్వుగా ప్రకటన. చిత్తూరు, కడప జిల్లాల్లో విస్తరించింది.
  • ఇందులో శ్రీ వేంకటేశ్వర జాతీయ పార్కు ఉంది.
  • తిరుమల కొండలు ఏడు శిఖరాలు (సప్తగిరులు): శేషాద్రి, నీలాద్రి, గరుడాద్రి, అంజనాద్రి, వృషభాద్రి, నారాయణాద్రి, వేంకటాద్రి.
  • ఎర్రచందనం (Red Sanders – Pterocarpus santalinus): తూర్పు కనుమల్లో శేషాచలం, నల్లమల ప్రాంతాల్లో మాత్రమే సహజంగా పెరిగే స్థానిక (Endemic) వృక్షం.
  • చిత్తూరు, కడప, కర్నూలు, నెల్లూరు జిల్లాల్లో ఎక్కువ.
  • కలప విలువ చాలా ఎక్కువ
  • అక్రమ రవాణా పెద్ద సమస్య.
  • CITES ఒప్పందంలో అనుబంధం II (Appendix II) లో ఉంది.
  • కలపలోని సహజ ఎరుపు రంగు వల్ల దీనికి ఈ పేరు వచ్చింది.
  • తలకోన, కైలాసకోన: ఈ ప్రాంతంలో ప్రసిద్ధ జలపాతాలు.

సులభమైన ఉదాహరణ

మామిడి చెట్టు దేశమంతటా పెరుగుతుంది; కానీ ఎర్రచందనం శేషాచలం, నల్లమల ప్రాంతాల్లో తప్ప మరెక్కడా సహజంగా పెరగదు. అందుకే దాన్ని 'స్థానిక జాతి (Endemic)' అంటారు.

Practice this topicNext: ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర చిహ్నాలు & అటవీ తెగలు (AP State Symbols, Forest Tribes)

7. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర చిహ్నాలు & అటవీ తెగలు (AP State Symbols, Forest Tribes)

రాష్ట్ర జంతువు, పక్షి, పుష్పం, వృక్షం వంటి చిహ్నాలు ప్రతి రాష్ట్ర పరీక్షలో ఒక మార్కు ప్రశ్నగా తప్పనిసరిగా వస్తాయి. అడవులతో ముడిపడిన గిరిజన తెగలు కూడా ముఖ్యమే.

ముఖ్య విషయాలు

  • ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర చిహ్నాలు:
    1. రాష్ట్ర జంతువు: కృష్ణ జింక (Blackbuck)
    2. రాష్ట్ర పక్షి: రామచిలుక (Rose-ringed Parakeet)
    3. రాష్ట్ర వృక్షం: వేప (Neem)
    4. రాష్ట్ర పుష్పం: మల్లె (Jasmine)
  • అటవీ తెగలు (గిరిజనులు):
    1. చెంచులు (Chenchu): నల్లమల అడవులు – ప్రాచీన తెగ; వేట, తేనె సేకరణ ప్రధాన జీవనాధారం.
    2. యానాదులు: నెల్లూరు, ప్రకాశం, చిత్తూరు ప్రాంతాలు.
    3. సవరలు (Savara): శ్రీకాకుళం, విజయనగరం ప్రాంతాలు.
    4. కొండరెడ్లు, కోయలు, గదబలు, జాతపులు: ఉత్తరాంధ్ర, గోదావరి ప్రాంత కొండ ప్రాంతాలు.
  • చెంచులకు ప్రత్యేక గుర్తింపు: చెంచులు 'ప్రత్యేకంగా బలహీన గిరిజన సమూహం (PVTG)' గా గుర్తింపు పొందారు.
Practice this topic