సునామీ (Tsunami)

సునామీ (Tsunami) అనేది జపనీస్ పదం. 'సు' అంటే ఓడరేవు (harbour), 'నామి' అంటే అల. అంటే 'ఓడరేవు అలలు'. సముద్రం అడుగున జరిగే భారీ కదలికల వల్ల ఏర్పడే అతి పెద్ద అలల వరుస సునామీ.

• ప్రధాన కారణం: సముద్ర గర్భ భూకంపాలు, ముఖ్యంగా పలకలు ఒకదాని కింద ఒకటి జారే (Subduction) ప్రాంతాల్లో.
• ఇతర కారణాలు:
  1. సముద్ర గర్భ అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలు
  2. సముద్ర గర్భ కొండచరియలు విరిగిపడటం
  3. పెద్ద ఉల్కాపాతం (అరుదు)
• అలల లక్షణాలు:
  1. లోతైన సముద్రంలో ఎత్తు తక్కువ, వేగం చాలా ఎక్కువ (గంటకు సుమారు 700–800 కి.మీ.)
  2. తీరానికి దగ్గరగా వచ్చేసరికి వేగం తగ్గి ఎత్తు బాగా పెరుగుతుంది
  3. ఒకే అల కాకుండా అనేక అలలు వరుసగా వస్తాయి; మొదటి అల పెద్దది కాకపోవచ్చు
• ప్రమాద సంకేతం: తీరం నుండి సముద్రం అకస్మాత్తుగా వెనక్కి వెళ్లడం – ఇది సునామీ రాబోతోందనే హెచ్చరిక.
• సునామీ vs సాధారణ అలలు:
  1. సాధారణ అలలు గాలి వల్ల
  2. సునామీ సముద్ర గర్భ కదలికల వల్ల. సునామీ అలలు ఆటుపోట్లకు సంబంధం లేనివి.
• ఎక్కువగా వచ్చే ప్రాంతం: పసిఫిక్ మహాసముద్రం (రింగ్ ఆఫ్ ఫైర్ చుట్టూ), తర్వాత హిందూ మహాసముద్రం.

భారత్‌ను అత్యంత తీవ్రంగా కుదిపిన సునామీ 2004 డిసెంబర్ 26న వచ్చింది. భారత సునామీ హెచ్చరిక వ్యవస్థ ఏర్పాటుకు ఇది ప్రధాన కారణం.

• తేదీ: 26 డిసెంబర్ 2004 (ఆదివారం ఉదయం).

• ప్రభావిత దేశాలు: ఇండోనేషియా (ఎక్కువ నష్టం), శ్రీలంక, భారత్, థాయిలాండ్, మాల్దీవులు, సోమాలియా తదితర 14 దేశాలు. సుమారు 2 లక్షలకు పైగా మరణాలు.
• భారత్‌లో ప్రభావిత ప్రాంతాలు:
  1. తమిళనాడు (నాగపట్టణం జిల్లాలో అత్యధిక నష్టం)
  2. ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరం
  3. కేరళ
  4. పుదుచ్చేరి
  5. అండమాన్ నికోబార్ దీవులు (కార్ నికోబార్ తీవ్రంగా)
• భారత్ స్పందన:
  1. ఈ సునామీ తర్వాత విపత్తు నిర్వహణ చట్టం 2005 రూపొందింది
  2. సునామీ హెచ్చరిక వ్యవస్థ ఏర్పాటుకు చర్యలు వేగవంతమయ్యాయి.
• దక్షిణాసియా సునామీ: ఇది హిందూ మహాసముద్రంలో గత కొన్ని వందల ఏళ్లలో అత్యంత ఘోరమైన సునామీ.
• ఇతర సునామీ: 27 నవంబర్ 1945లో మక్రాన్ భూకంపం వల్ల అరేబియా సముద్రంలో సునామీ వచ్చింది.

భారత తీరం 7,516 కి.మీ. పొడవు ఉంది. కొన్ని తీర ప్రాంతాలకు సునామీ ముప్పు ఎక్కువ. ఏ ప్రాంతాలకు ఏ మూలం నుండి ముప్పో తెలుసుకోవడం ముఖ్యం.

• రెండు ప్రధాన ముప్పు మూలాలు:
  1. అండమాన్–సుమత్రా సబ్డక్షన్ జోన్ (తూర్పు వైపు, బంగాళాఖాతం)
  2. మక్రాన్ సబ్డక్షన్ జోన్ (పశ్చిమ వైపు, అరేబియా సముద్రం; పాకిస్తాన్, ఇరాన్ తీరం సమీపం)
• తూర్పు తీరం: తమిళనాడు, పుదుచ్చేరి, ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా, పశ్చిమ బెంగాల్ – అండమాన్ మూలం నుండి సునామీ ముప్పు.
• అండమాన్ నికోబార్ దీవులు: భూకంప, సునామీ ప్రమాదం అత్యధికంగా ఉన్న ప్రాంతం – ఇవి సబ్డక్షన్ జోన్‌కు దగ్గరగా ఉన్నాయి.
• పశ్చిమ తీరం: గుజరాత్, మహారాష్ట్ర, గోవా, కర్ణాటక, కేరళ – మక్రాన్ నుండి ముప్పు (1945లో సునామీ వచ్చింది).
• సమయ వ్యవధి:
  1. అండమాన్ మూలం నుండి తూర్పు తీరానికి సునామీ చేరడానికి 1–2 గంటలు
  2. మక్రాన్ నుండి పశ్చిమ తీరానికి సుమారు కొన్ని గంటలు.
• తీర ప్రాంత దుర్బలత్వం: ఎక్కువ జనసాంద్రత, పోర్టులు, మత్స్యకార గ్రామాలు, అణు విద్యుత్ కేంద్రాలు, పర్యాటక ప్రాంతాలు.
• సునామీ ప్రమాద పటాలు: తీర ప్రాంతాల్లో ముంపు ప్రాంతాల గుర్తింపు (Inundation Maps).

2004 సునామీ తర్వాత భారత్ సొంత సునామీ హెచ్చరిక వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసింది. ఈ వ్యవస్థ హైదరాబాద్‌లో ఉన్న INCOIS ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తుంది.

• INCOIS: భారత జాతీయ సముద్ర సమాచార సేవా కేంద్రం (Indian National Centre for Ocean Information Services). కేంద్రం హైదరాబాద్. భూ విజ్ఞాన మంత్రిత్వ శాఖ (MoES) పరిధిలో ఉంది.
• ITEWC: భారత సునామీ ముందస్తు హెచ్చరిక కేంద్రం (Indian Tsunami Early Warning Centre) – అక్టోబర్ 2007 నుండి పనిచేస్తోంది.
• భాగాలు:
  1. భూకంప కేంద్రాల నెట్‌వర్క్ (భూకంపం గుర్తింపు)
  2. సముద్ర గర్భంలో ప్రెషర్ రికార్డర్లు, బోయ్లు (సునామీ అలల గుర్తింపు)
  3. తీరంలో టైడ్ గేజ్‌లు (అలల ఎత్తు కొలత)
  4. ఉపగ్రహ, కంప్యూటర్ మోడళ్లు
• హెచ్చరిక సంకేతాలు: భూకంపం జరిగిన కొద్ది నిమిషాల్లోనే హెచ్చరిక బులెటిన్ జారీ.
• హెచ్చరిక స్థాయిలు: వాచ్, అలర్ట్, వార్నింగ్ (INCOIS విధానం).
• ప్రాంతీయ సేవలు: హిందూ మహాసముద్రంలోని ఇతర దేశాలకు కూడా హెచ్చరికలు ఇస్తుంది (యునెస్కో గుర్తింపు పొందిన ప్రాంతీయ సునామీ సేవా ప్రదాత).
• పసిఫిక్ వ్యవస్థ: పసిఫిక్ సునామీ హెచ్చరిక కేంద్రం హవాయిలో ఉంది (PTWC).
• విస్తరణ: మొబైల్ SMS, టీవీ, రేడియో, సైరన్లు, ఈమెయిల్ ద్వారా తీర ప్రజలకు సమాచారం.

సునామీని ఆపలేం, కానీ ముందస్తు హెచ్చరిక, తీర ప్రణాళిక, ప్రజల అవగాహనతో ప్రాణ నష్టం చాలా తగ్గించవచ్చు.

• సహజ రక్షణ: మడ అడవులు, కొబ్బరి, సరుగుడు తోటలు (తీర వనాలు) – అలల శక్తిని తగ్గిస్తాయి. 2004 సునామీలో మడ అడవులున్న ప్రాంతాల్లో నష్టం తక్కువ.
• తీర నియంత్రణ మండలి (CRZ): తీరానికి దగ్గరగా నిర్మాణాలపై నియంత్రణ.
• నిర్మాణాత్మక చర్యలు: సముద్ర గోడలు, ఎత్తైన ఆశ్రయ భవనాలు, తీర రహదారులు.
• తరలింపు ప్రణాళిక: ఎత్తైన ప్రదేశాలకు వెళ్లే మార్గాలు, గుర్తులు.
• ప్రజల భద్రత చర్యలు:
  1. సముద్రం వెనక్కి వెళ్లడం లేదా పెద్ద భూకంపం అనిపిస్తే వెంటనే ఎత్తైన ప్రదేశానికి వెళ్లండి
  2. హెచ్చరిక కోసం వేచి చూడకండి
  3. మొదటి అల తర్వాత కూడా తీరానికి వెళ్లకండి – అనేక అలలు రావచ్చు
  4. అధికారిక సమాచారం మాత్రమే నమ్మండి
• సునామీ రెడీ కార్యక్రమం (UNESCO): సముదాయాలు సిద్ధంగా ఉండేందుకు ఇచ్చే గుర్తింపు. భారత్‌లో ఒడిశాలోని రెండు గ్రామాలకు ఈ గుర్తింపు లభించింది (2020).
• ప్రపంచ సునామీ అవగాహన దినం: నవంబర్ 5 (ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రకటన).
• మాక్ డ్రిల్స్: తీర గ్రామాల్లో క్రమం తప్పకుండా సన్నద్ధత ప్రదర్శనలు.

సునామీ, తుఫాను ఉప్పెన రెండూ సముద్ర నీరు తీరాన్ని ముంచెత్తే విపత్తులే అయినా కారణాలు వేరు. ఇలాంటి పోలికలు పరీక్షల్లో అడుగుతారు.

• సునామీ: సముద్ర గర్భ భూకంపం, అగ్నిపర్వతం, కొండచరియల వల్ల ఏర్పడుతుంది. వాతావరణంతో సంబంధం లేదు.
• తుఫాను ఉప్పెన (Storm Surge): తుఫాను గాలుల, తక్కువ పీడనం వల్ల సముద్ర నీటి మట్టం అసాధారణంగా పెరగడం.
• హెచ్చరిక సమయం:
  1. తుఫాను ఉప్పెనకు తుఫాను ట్రాకింగ్ వల్ల ఎక్కువ సమయం ఉంటుంది (రోజులు)
  2. సునామీకి తక్కువ సమయం (నిమిషాల నుండి గంటలు).
• హెచ్చరిక ఇచ్చే సంస్థ:
  1. తుఫాను – IMD
  2. సునామీ – INCOIS.
• ఆటుపోట్లు (Tides): చంద్రుడు, సూర్యుడి గురుత్వాకర్షణ వల్ల వచ్చేవి – సునామీ కాదు. అందుకే సునామీని 'Tidal Wave' అనడం తప్పు.
• భూకంపంతో సంబంధం: ప్రతి సముద్ర భూకంపం సునామీ కలిగించదు. పెద్ద తీవ్రత (సుమారు 7.5 కంటే ఎక్కువ), సముద్ర గర్భంలో నిలువు కదలిక, తక్కువ లోతు ఉన్నప్పుడు సునామీ వచ్చే అవకాశం ఎక్కువ.
• తీరంపై ప్రభావం:
  1. సునామీ అలలు తీరం దాటి లోపలి వరకు కొట్టుకువస్తాయి (Run-up)
  2. ఎత్తు, వేగం తీరం ఆకారం, సముద్ర లోతుపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
• ఇతర భారతీయ సునామీ ఉదాహరణలు: 2004 (ప్రధాన), 1945 (మక్రాన్).