తుఫానులు (Cyclones)

ఉష్ణమండల తుఫాను (Tropical Cyclone) అంటే వెచ్చని సముద్రాల మీద ఏర్పడే, తక్కువ పీడనం గల, గుండ్రంగా తిరిగే శక్తివంతమైన గాలుల వ్యవస్థ. సముద్రం నుండి భూమిని తాకినప్పుడు తీవ్ర నష్టం కలిగిస్తుంది.

• ఏర్పడే పరిస్థితులు:
  1. సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత సుమారు 26.5°C కంటే ఎక్కువ ఉండటం
  2. కొరియాలిస్ బలం (Coriolis Force) – అందుకే భూమధ్య రేఖ దగ్గర (సుమారు 5° అక్షాంశాల లోపల) తుఫానులు ఏర్పడవు
  3. తక్కువ పీడన ప్రాంతం, తేమతో కూడిన గాలి
  4. గాలి వేగంలో పెద్ద మార్పులు లేకపోవడం
• తిరిగే దిశ:
  1. ఉత్తరార్ధగోళంలో అపసవ్య దిశలో (anticlockwise)
  2. దక్షిణార్ధగోళంలో సవ్య దిశలో (clockwise).
• తుఫాను కన్ను (Eye): తుఫాను మధ్యలో ప్రశాంతంగా, మేఘాలు లేని, తక్కువ పీడనం గల ప్రాంతం. చుట్టూ ఉన్న గోడ ప్రాంతంలో అత్యంత వేగమైన గాలులు, భారీ వర్షం ఉంటాయి.
• లాండ్‌ఫాల్ (Landfall): తుఫాను సముద్రం నుండి భూమిపైకి ప్రవేశించే ప్రదేశం, సమయం.
• భూమిపై బలహీనపడటం: భూమిని చేరిన తర్వాత వెచ్చని సముద్ర నీటి శక్తి దొరక్క తుఫాను బలహీనపడుతుంది.
• తుఫాను ప్రమాదాలు: బలమైన గాలులు, భారీ వర్షం, తుఫాను అలల ఉప్పెన (Storm Surge) – ఇదే ఎక్కువ ప్రాణ నష్టం కలిగించేది.

ఒకే రకమైన తుఫానును వేర్వేరు ప్రాంతాల్లో వేర్వేరు పేర్లతో పిలుస్తారు. ఏ ప్రాంతంలో ఏ పేరు వాడతారో పరీక్షల్లో జతపరచమని అడుగుతారు.

• సైక్లోన్ (Cyclone): హిందూ మహాసముద్రం (బంగాళాఖాతం, అరేబియా సముద్రం), దక్షిణ పసిఫిక్.
• హరికేన్ (Hurricane): ఉత్తర అట్లాంటిక్ సముద్రం, కరీబియన్, తూర్పు పసిఫిక్ (USA తీరాలు).
• టైఫూన్ (Typhoon): పశ్చిమ పసిఫిక్, దక్షిణ చైనా సముద్రం (చైనా, జపాన్, ఫిలిప్పీన్స్).
• విల్లీ-విల్లీస్ (Willy-willies): ఆస్ట్రేలియా ప్రాంతం.
• టొర్నడో (Tornado): తుఫాను కాదు – అమెరికా మైదానాల్లో ఏర్పడే చిన్న, అత్యంత శక్తివంతమైన గాలి సుడిగుండం.
• ఎక్స్‌ట్రా-ట్రాపికల్ సైక్లోన్: మధ్య అక్షాంశాల్లో ఏర్పడే తుఫాను (భారత్‌లో పశ్చిమ అలజడులు ఇలాంటివి).
• తుఫానుల పేర్లు ఎందుకు?: సులభంగా గుర్తించడానికి, సమాచారం ఇవ్వడానికి, గందరగోళం నివారించడానికి.
• హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతం పేర్లు: వాతావరణ ప్రపంచ సంస్థ (WMO), ESCAP – ఉష్ణమండల తుఫానుల ప్యానెల్ సభ్య దేశాలు వరుసగా పేర్లు సూచిస్తాయి. భారత్ కూడా ఈ ప్యానెల్ సభ్యురాలు.
• ఉదా: హుద్‌హుద్ (2014) పేరు ఒమన్ సూచించింది.
• IMD పాత్ర: ఉత్తర హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతానికి WMO గుర్తించిన ప్రాంతీయ ప్రత్యేక వాతావరణ కేంద్రం (RSMC), ఢిల్లీ.

భారత వాతావరణ శాఖ (IMD) తుఫానులను గాలి వేగం ఆధారంగా వర్గీకరిస్తుంది. వేగం నాట్స్ (knots) లో కొలుస్తారు; 1 నాట్ సుమారు 1.85 కి.మీ./గం.

• అల్పపీడనం (Low Pressure Area): గాలి వేగం 17 నాట్స్ కంటే తక్కువ.
• వాయుగుండం (Depression): 17–27 నాట్స్.
• తీవ్ర వాయుగుండం (Deep Depression): 28–33 నాట్స్.
• తుఫాను (Cyclonic Storm): 34–47 నాట్స్.
• తీవ్ర తుఫాను (Severe Cyclonic Storm): 48–63 నాట్స్.
• అతి తీవ్ర తుఫాను (Very Severe Cyclonic Storm): 64–89 నాట్స్.
• అత్యంత తీవ్ర తుఫాను (Extremely Severe Cyclonic Storm): 90–119 నాట్స్.
• సూపర్ సైక్లోనిక్ స్టార్మ్: 120 నాట్స్ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ.
• పేరు పెట్టే దశ: గాలి వేగం 34 నాట్స్ చేరినప్పుడు (తుఫాను స్థాయి) పేరు పెడతారు.
• వేగం కొలత: గాలి వేగం గరిష్ట నిరంతర వేగం (Maximum Sustained Wind) ప్రకారం నిర్ణయిస్తారు.
• తుఫాను అలల ఎత్తు: తుఫాను తీవ్రత పెరిగే కొద్దీ తీరంలో ఉప్పెన ఎత్తు కూడా పెరుగుతుంది, అందుకే వర్గీకరణ తరలింపు నిర్ణయాలకు కీలకం.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా 17 – 28 – 34 – 48 – 64 – 90 – 120. ఈ ఏడు సంఖ్యలు క్రమంగా గుర్తుపెట్టుకుంటే మొత్తం వర్గీకరణ వస్తుంది.

భారత ఉపఖండంలో తుఫానులు ఎక్కువగా బంగాళాఖాతంలో ఏర్పడతాయి. అందుకే తూర్పు తీరం (ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా, తమిళనాడు, పశ్చిమ బెంగాల్) ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతుంది.

• తుఫానుల కాలం: రుతుపవనానికి ముందు (ఏప్రిల్–జూన్), రుతుపవనం తర్వాత (అక్టోబర్–డిసెంబర్). అక్టోబర్–నవంబర్ లో ఎక్కువ తుఫానులు వస్తాయి.
• బంగాళాఖాతం vs అరేబియా సముద్రం: బంగాళాఖాతంలో తుఫానులు ఎక్కువ, అరేబియా సముద్రంలో తక్కువ.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరం: దాదాపు 974 కి.మీ. పొడవైన తీరం – తుఫానులకు గురయ్యే ప్రాంతం.
• దివిసీమ ఉప్పెన (1977): నవంబర్ 19, 1977 – కృష్ణా జిల్లా దివిసీమ ప్రాంతంలో భారీ ప్రాణ నష్టం.
• ఒడిశా సూపర్ సైక్లోన్ (1999):
  1. అక్టోబర్ 1999 చివర్లో – పారాదీప్ దగ్గర తీరం దాటింది
  2. భారీ ప్రాణ నష్టం.
• ఫైలిన్ (2013): అక్టోబర్ 2013, ఒడిశా (గోపాల్‌పూర్ సమీపం) – ముందస్తు తరలింపుతో ప్రాణ నష్టం బాగా తగ్గింది.
• హుద్‌హుద్ (2014): అక్టోబర్ 2014, విశాఖపట్నం తీరం – విశాఖ నగరంలో భారీ నష్టం.
• ఫణి (2019), అంఫన్ (2020): ఒడిశా, పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభావిత తుఫానులు.
• మిచౌంగ్ (2023): డిసెంబర్ 2023, ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరాన్ని తాకింది.
• తుఫానుల ప్రభావిత రాష్ట్రాలు:
  1. ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా, తమిళనాడు, పశ్చిమ బెంగాల్ (తూర్పు తీరం)
  2. గుజరాత్, మహారాష్ట్ర (పశ్చిమ తీరం).

తుఫానుల వల్ల ప్రాణ నష్టం తగ్గడానికి కీలకం ముందస్తు హెచ్చరికలు. భారత్ ఈ రంగంలో గణనీయమైన పురోగతి సాధించింది.

• పర్యవేక్షణ సాధనాలు: ఉపగ్రహాలు (INSAT), రాడార్లు (Doppler Weather Radar), తేలియాడే బోయ్లు, వాతావరణ కేంద్రాలు.
• హెచ్చరికల నాలుగు దశలు (IMD):
  1. ప్రీ-సైక్లోన్ వాచ్ (Pre-cyclone Watch): తుఫాను ఏర్పడే అవకాశం, సుమారు 72 గంటల ముందు
  2. సైక్లోన్ అలర్ట్ (Alert): సుమారు 48 గంటల ముందు
  3. సైక్లోన్ వార్నింగ్ (Warning): సుమారు 24 గంటల ముందు
  4. పోస్ట్-ల్యాండ్‌ఫాల్ ఔట్‌లుక్: భూమిపైకి వచ్చిన తర్వాత పరిస్థితి
• రంగుల హెచ్చరికలు (Colour Code): ఆకుపచ్చ (సాధారణం), పసుపు (జాగ్రత్తగా ఉండండి), నారింజ (సిద్ధంగా ఉండండి), ఎరుపు (చర్య తీసుకోండి).
• వ్యాప్తి: రేడియో, టీవీ, SMS, మొబైల్ యాప్‌లు, సైరన్లు, మత్స్యకారులకు ప్రత్యేక సందేశాలు.
• మత్స్యకారులకు హెచ్చరిక: తుఫాను సమయంలో చేపల వేటకు వెళ్లవద్దని సంకేతాలు (పోర్టుల్లో ప్రమాద సూచిక సంకేతాలు).
• తుఫాను హెచ్చరిక కేంద్రాలు: విశాఖపట్నం, చెన్నై, కోల్‌కతా, ముంబై, అహ్మదాబాద్, భువనేశ్వర్.
• ఫలితాలు: మెరుగైన హెచ్చరికలు, తరలింపుల వల్ల తుఫాను మరణాలు గణనీయంగా తగ్గాయి.

తుఫానును ఆపలేం కానీ ప్రాణ నష్టాన్ని చాలా వరకు తగ్గించవచ్చు. నిర్మాణాత్మక, నిర్మాణేతర చర్యలు రెండూ ముఖ్యం.

• తుఫాను ఆశ్రయ భవనాలు (Cyclone Shelters): తీర ప్రాంతాల్లో బలమైన, ఎత్తైన భవనాలు. సాధారణ సమయంలో పాఠశాలలుగా, సమాజ భవనాలుగా వాడతారు.
• మడ అడవులు (Mangroves) & తీర రక్షణ వనాలు: ఉప్పెన, గాలుల వేగాన్ని తగ్గించే సహజ రక్షణ గోడ.
• ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్ కోరింగ, ఒడిశా భితార్‌కనిక మడ అడవులు
• తీర నిబంధనలు: తీర నియంత్రణ మండలి (CRZ) నియమాలు – తీరానికి దగ్గరగా నిర్మాణాలపై నియంత్రణ.
• తుఫాను నిరోధక గృహాలు: ఎత్తైన పునాది, బలమైన పైకప్పు, ఇళ్ల అనుసంధానం.
• జాతీయ తుఫాను రిస్క్ తగ్గింపు ప్రాజెక్ట్ (NCRMP):
  1. తుఫాను ప్రభావిత రాష్ట్రాల్లో షెల్టర్లు, తీర రోడ్లు, ముందస్తు హెచ్చరికల మెరుగుదల
  2. NDMA పర్యవేక్షణ.
• తరలింపు: ముందస్తు హెచ్చరిక రాగానే ప్రజలను సురక్షిత ప్రదేశాలకు తరలించడం.
• విద్యుత్, సమాచార వ్యవస్థల రక్షణ: భూగర్భ కేబుళ్లు, బలమైన టవర్లు.
• ఒడిశా నమూనా: ఒడిశా విపత్తు నిర్వహణ సంస్థ (OSDMA) ముందస్తు తరలింపుతో ఆదర్శంగా నిలిచింది.