తెలంగాణ ప్రభుత్వ పథకాలు (Telangana Government Schemes)

తెలంగాణ రాష్ట్రం 2014 జూన్ 2న ఏర్పడింది. రాష్ట్ర ఆవిర్భావం తర్వాత వచ్చిన ప్రభుత్వాలు తమ తమ పథకాలను ప్రారంభించాయి. పరీక్షల్లో 'ఈ పథకం ఏ ప్రభుత్వం ప్రారంభించింది?', 'ఎవరి కోసం?' అనే ప్రశ్నలు ఎక్కువగా వస్తాయి.

• రాష్ట్ర ఏర్పాటు:
  1. ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014 ప్రకారం తెలంగాణ దేశంలో 29వ రాష్ట్రంగా ఏర్పడింది
  2. రాజధాని హైదరాబాద్.
• మొదటి ప్రభుత్వం (2014–2023):
  1. తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి (TRS) తర్వాత భారత రాష్ట్ర సమితి (BRS) ప్రభుత్వం
  2. ముఖ్యమంత్రి కె. చంద్రశేఖర రావు (KCR).
• రెండో ప్రభుత్వం (2023 డిసెంబర్ నుండి):
  1. కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం
  2. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి.
• పథకాల వర్గాలు:
  1. రైతుల కోసం: రైతు బంధు, రైతు బీమా, రైతు భరోసా.
  2. మహిళలు, పేదల కోసం: కళ్యాణ లక్ష్మి / షాదీ ముబారక్, ఆసరా పింఛన్లు, మహాలక్ష్మి.
  3. తాగునీరు, సాగునీరు: మిషన్ భగీరథ, మిషన్ కాకతీయ, కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు.
  4. పరిశ్రమలు, ఐటీ: TS-iPASS, T-Hub.
• గమనిక: వివిధ ప్రభుత్వాల్లో పథకాల పేర్లు మారవచ్చు. కొత్త ప్రభుత్వం పాత పథకాన్ని కొత్త పేరుతో కొనసాగించవచ్చు, లేదా కొత్త పథకాన్ని తెస్తుంది. కాబట్టి పథకం పేరుతో పాటు ప్రారంభించిన ప్రభుత్వాన్ని, లబ్ధిదారుల వర్గాన్ని గుర్తుంచుకోండి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా KCR కాలం = రైతు బంధు, కళ్యాణ లక్ష్మి, ఆసరా, భగీరథ, కాకతీయ. రేవంత్ రెడ్డి కాలం = ఆరు గ్యారంటీలు (మహాలక్ష్మి, రైతు భరోసా, ఇందిరమ్మ ఇళ్లు మొదలైనవి).

తెలంగాణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో వ్యవసాయం ముఖ్యమైనది. రైతులకు పెట్టుబడి సాయం, బీమా ఇచ్చే పథకాలు పరీక్షల్లో తరచూ అడుగుతారు. పథకాల పేర్లు ప్రభుత్వాన్ని బట్టి మారవచ్చు.

• రైతు బంధు (Rythu Bandhu):
  1. 2018లో KCR ప్రభుత్వం ప్రారంభించింది.
  2. వ్యవసాయ పెట్టుబడి సహాయ పథకం – ప్రతి సీజన్‌లో (ఖరీఫ్, రబీ) ఎకరాకు నిర్ణీత మొత్తం రైతు ఖాతాలో జమ.
  3. దేశంలోనే రైతులకు నేరుగా పెట్టుబడి సాయం అందించిన తొలి పథకాల్లో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి; తర్వాత కేంద్రం PM-కిసాన్ పథకం తెచ్చింది.
• రైతు బీమా (Rythu Bima):
  1. రైతు మరణిస్తే అతని కుటుంబానికి (నామినీకి) బీమా సొమ్ము.
  2. ప్రీమియం మొత్తాన్ని ప్రభుత్వమే చెల్లిస్తుంది.
• రైతు భరోసా (Rythu Bharosa):
  1. 2023లో కాంగ్రెస్ ఇచ్చిన ఆరు గ్యారంటీల్లో ఒకటి.
  2. రైతులకు, కౌలు రైతులకు, వ్యవసాయ కూలీలకు సాయం ఇస్తామని హామీ; అమలు వివరాలు, మొత్తాలు ప్రభుత్వ ప్రకటనల ప్రకారం చూడాలి.
• ఇతర వ్యవసాయ పథకాలు:
  1. మిషన్ కాకతీయ – చెరువుల పునరుద్ధరణ (తర్వాతి నోట్‌లో).
  2. రైతు వేదికలు – రైతులు సమావేశమయ్యే, శిక్షణ పొందే కేంద్రాలు.
  3. ఉచిత విద్యుత్ – వ్యవసాయ పంపుసెట్లకు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా 'బంధు' = KCR (BRS), 'భరోసా' = కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం. రెండింటి ఉద్దేశం ఒక్కటే – రైతుకు పెట్టుబడి సాయం.

పేద కుటుంబాల్లోని ఆడపిల్లలు, వృద్ధులు, వితంతువులు, దివ్యాంగుల కోసం తెలంగాణలో అనేక సంక్షేమ పథకాలు ఉన్నాయి. ఇవి TGPSC, పోలీస్, గ్రూప్ పరీక్షల్లో జతపరిచే ప్రశ్నలుగా వస్తాయి.

• కళ్యాణ లక్ష్మి (Kalyana Lakshmi):
  1. 2014లో KCR ప్రభుత్వం ప్రారంభించింది.
  2. పేద కుటుంబాల్లోని (ప్రధానంగా SC, ST, BC వర్గాలు) ఆడపిల్లల వివాహానికి ఆర్థిక సాయం.
  3. ఆడపిల్ల వయసు వివాహ సమయంలో 18 ఏళ్లు నిండి ఉండాలి – బాల్య వివాహాల నివారణకు ఇది తోడ్పడుతుంది.
• షాదీ ముబారక్ (Shaadi Mubarak):
  1. ముస్లిం మైనారిటీ కుటుంబాల్లోని ఆడపిల్లల వివాహానికి ఇదే విధమైన సాయం.
  2. కళ్యాణ లక్ష్మి, షాదీ ముబారక్ రెండూ కలిసి 'జంట పథకాలు'గా గుర్తుంచుకోవచ్చు.
• ఆసరా పింఛన్లు (Aasara Pensions):
  1. 2014లో ప్రారంభం; వృద్ధులు, వితంతువులు, దివ్యాంగులు, చేనేత కార్మికులు, గీత కార్మికులు, ఒంటరి మహిళలు వంటి వర్గాలకు నెలవారీ పింఛన్.
  2. 2023 తర్వాత కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం 'చేయూత' పేరుతో పింఛన్లు పెంచుతామని హామీ ఇచ్చింది; అమలు వివరాలు మారవచ్చు.
• ఇతర సంక్షేమ పథకాలు:
  1. KCR కిట్ – ప్రభుత్వ ఆసుపత్రిలో ప్రసవించిన తల్లులకు, నవజాత శిశువులకు అవసరమైన వస్తువుల కిట్.
  2. దళిత బంధు (2021) – SC కుటుంబాలకు స్వయం ఉపాధి కోసం ఆర్థిక సాయం (ప్రారంభంలో హుజూరాబాద్ నియోజకవర్గంలో).

గుర్తుంచుకునే చిట్కా కళ్యాణ లక్ష్మి = వివాహ సాయం. ఆసరా = పింఛన్. షాదీ ముబారక్ = మైనారిటీ వివాహ సాయం. పథకాల మొత్తాలు ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులతో మారుతూ ఉంటాయి కాబట్టి పేరు, లబ్ధిదారులు గుర్తుంచుకోండి.

తాగునీరు, సాగునీరు తెలంగాణ ప్రభుత్వ ప్రాధాన్యతల్లో ముఖ్యమైనవి. ఈ పథకాల ఉద్దేశం, ప్రారంభ సంవత్సరం, పేర్లు పరీక్షల్లో ఎక్కువగా అడుగుతారు.

• మిషన్ భగీరథ (Mission Bhagiratha):
  1. ఇంటింటికీ సురక్షిత తాగునీరు (నల్లా నీరు) అందించే పథకం.
  2. KCR ప్రభుత్వం 2016లో ప్రారంభించింది; ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ సిద్దిపేట జిల్లా గజ్వేల్ ప్రాంతంలో ప్రారంభోత్సవంలో పాల్గొన్నారు.
  3. నదుల, జలాశయాల నీటిని శుద్ధి చేసి పైపుల ద్వారా గ్రామాలకు సరఫరా చేస్తారు.
• మిషన్ కాకతీయ (Mission Kakatiya):
  1. 2015లో ప్రారంభం; చెరువులు, కుంటల పునరుద్ధరణ, పూడిక తీత కార్యక్రమం.
  2. పేరు కాకతీయ రాజుల కాలంలో నిర్మించిన చెరువుల వ్యవస్థను గుర్తు చేస్తుంది (ఉదా: రామప్ప చెరువు, పాకాల చెరువు).
  3. లక్ష్యం: భూగర్భ జలాల పెరుగుదల, చిన్న నీటి పారుదల బలోపేతం.
• కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం (Kaleshwaram Lift Irrigation Project):
  1. గోదావరి నదిపై నిర్మించిన భారీ ఎత్తిపోతల ప్రాజెక్టు; 2019లో ప్రారంభోత్సవం.
  2. ప్రధాన బ్యారేజీలు: మేడిగడ్డ, అన్నారం, సుందిళ్ల.
• హరితహారం (Haritha Haram):
  1. 2015లో ప్రారంభమైన భారీ మొక్కల పెంపకం కార్యక్రమం
  2. అటవీ విస్తీర్ణం పెంచడం లక్ష్యం.
• కొత్త పేరుతో కొనసాగింపు:
  1. ప్రభుత్వాలు మారినప్పుడు పథకాల పేర్లు, ప్రాధాన్యతలు మారవచ్చు
  2. ప్రాజెక్టుల స్థితి వార్తల ప్రకారం చూడాలి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా భగీరథ = తాగునీరు (గంగను తెచ్చిన భగీరథుడి పేరు). కాకతీయ = చెరువులు (కాకతీయుల చెరువులు). కాళేశ్వరం = గోదావరి ఎత్తిపోతల.

తెలంగాణ ప్రభుత్వం పరిశ్రమలు, స్టార్టప్‌లు, ఐటీ రంగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి కొన్ని కార్యక్రమాలు తెచ్చింది. వీటి పేర్లు, ఉద్దేశం సాధారణ అవగాహన ప్రశ్నల్లో వస్తాయి.

• TS-iPASS (TS Industrial Project Approval and Self-Certification System):
  1. 2014లో ప్రవేశపెట్టిన పారిశ్రామిక అనుమతుల విధానం.
  2. ఒకే చోట (సింగిల్ విండో) వేగంగా అనుమతులు ఇవ్వడం లక్ష్యం; నిర్ణీత కాలంలో అనుమతి రాకపోతే 'డీమ్డ్ అప్రూవల్' సూత్రం.
  3. తర్వాత దీనిని 'TG-iPASS' గా పిలుస్తున్నారు; రాష్ట్రం పేరు సంక్షిప్తం TS నుండి TG గా మారిన నేపథ్యంలో ఇలా జరిగింది.
• T-Hub (టీ-హబ్):
  1. హైదరాబాద్‌లో 2015లో ప్రారంభమైన స్టార్టప్ ఇంక్యుబేటర్.
  2. ప్రభుత్వం, ప్రముఖ విద్యా సంస్థలు, పరిశ్రమల భాగస్వామ్యంతో నడుస్తుంది; కొత్త స్టార్టప్‌లకు మార్గదర్శకత్వం, వసతి, నెట్‌వర్కింగ్ అందిస్తుంది.
• హైదరాబాద్ ఐటీ రంగం: హైటెక్ సిటీ, ఫార్మా రంగం, 'జీనోమ్ వ్యాలీ' వంటి క్లస్టర్లు రాష్ట్ర పారిశ్రామిక ప్రత్యేకతలు.
• ఇతర ఉద్దేశాలు:
  1. పారిశ్రామిక పార్కుల అభివృద్ధి.
  2. స్థానిక యువతకు ఉద్యోగ అవకాశాలు.
  3. మహిళా పారిశ్రామికవేత్తల కోసం ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు (పథకాల పేర్లు మారవచ్చు).

గుర్తుంచుకునే చిట్కా TS-iPASS = అనుమతులు వేగంగా (సింగిల్ విండో). T-Hub = స్టార్టప్‌లకు ఇంక్యుబేటర్. రెండూ హైదరాబాద్ కేంద్రంగా.

2023 ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ 'అభయహస్తం' పేరుతో ఆరు గ్యారంటీలను ప్రకటించింది. ఆ ఎన్నికల్లో గెలిచి 2023 డిసెంబర్‌లో ఎ. రేవంత్ రెడ్డి ముఖ్యమంత్రిగా ప్రభుత్వం ఏర్పడింది. ఈ గ్యారంటీల పేర్లు పరీక్షల్లో వస్తాయి.

అమలు వివరాలు, మొత్తాలు మారవచ్చు కాబట్టి అధికారిక ప్రకటనలు చూడండి.

• ఆరు గ్యారంటీలు (పేర్లు):
  1. మహాలక్ష్మి – మహిళలకు ఆర్థిక సాయం, TGSRTC బస్సుల్లో ఉచిత ప్రయాణం, తక్కువ ధరకు గ్యాస్ సిలిండర్.
  2. రైతు భరోసా – రైతులకు, కౌలు రైతులకు, వ్యవసాయ కూలీలకు సాయం.
  3. గృహ జ్యోతి – గృహాలకు ఉచిత విద్యుత్ (నిర్ణీత యూనిట్ల వరకు).
  4. ఇందిరమ్మ ఇళ్లు (Indiramma Illu) – ఇల్లు లేని పేదలకు ఇళ్ల నిర్మాణ సాయం.
  5. యువ వికాసం – విద్యార్థులు, యువతకు విద్యా సాయం.
  6. చేయూత – వృద్ధులు, వితంతువులు తదితరులకు పెరిగిన పింఛన్లు, ఆరోగ్య బీమా.
• మహాలక్ష్మి – ఉచిత బస్సు ప్రయాణం:
  1. 2023 డిసెంబర్‌లో మహిళలకు TGSRTC బస్సుల్లో ఉచిత ప్రయాణం ప్రారంభమైంది
  2. ఇది ఆరు గ్యారంటీల్లో మొదట అమలైన వాటిలో ఒకటి.
• ఆరోగ్యశ్రీ:
  1. రాజీవ్ ఆరోగ్యశ్రీ పథకం ద్వారా పేదలకు ఆరోగ్య చికిత్స సాయం
  2. కవరేజీ పరిమితిని పెంచినట్లు ప్రభుత్వం ప్రకటించింది (వివరాలు ప్రకటనల ప్రకారం).
• గమనిక: వివిధ ప్రభుత్వాల్లో పథకాల పేర్లు మారవచ్చు. 'ఇందిరమ్మ' పేరు గతంలో ఉమ్మడి రాష్ట్రంలోనూ గృహ పథకానికి వాడారు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ఆరు గ్యారంటీలు = మహిళ (మహాలక్ష్మి), రైతు (భరోసా), ఇల్లు (ఇందిరమ్మ), కరెంటు (గృహ జ్యోతి), యువత (వికాసం), వృద్ధులు (చేయూత).