ఒలింపిక్స్ & పారాలింపిక్స్ (Olympics & Paralympics)

ఆధునిక ఒలింపిక్ క్రీడలు ప్రాచీన గ్రీస్ ఒలింపిక్ ఆటల స్ఫూర్తితో మొదలయ్యాయి. వీటి నిర్వహణ సంస్థ, చిహ్నాలు, నినాదం పరీక్షల్లో తరచూ అడుగుతారు.

• ఆధునిక ఒలింపిక్స్ పితామహుడు: ఫ్రాన్స్‌కు చెందిన పియర్ డి కూబర్టిన్ (Pierre de Coubertin).
• అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ (IOC):
  1. 1894లో పారిస్‌లో స్థాపన
  2. ప్రధాన కార్యాలయం లాసాన్ (స్విట్జర్లాండ్).
• మొదటి ఆధునిక ఒలింపిక్స్: 1896, ఏథెన్స్ (గ్రీస్). ప్రతి నాలుగేళ్లకు జరుగుతాయి.
• ఒలింపిక్ నినాదం: 'సిటియస్, ఆల్టియస్, ఫోర్టియస్' (Citius, Altius, Fortius) – వేగంగా, ఎత్తుగా, బలంగా. 2021లో 'కమ్యూనిటర్ (కలిసి)' పదాన్ని చేర్చారు.
• ఒలింపిక్ చిహ్నం: ఐదు వలయాలు (Five Rings) – నీలం, పసుపు, నలుపు, ఆకుపచ్చ, ఎరుపు రంగులు, తెలుపు నేపథ్యంపై. ఇవి ఐదు ఖండాలను సూచిస్తాయి. కూబర్టిన్ రూపకల్పన.
• ఒలింపిక్ జ్యోతి: గ్రీస్‌లోని ఒలింపియాలో వెలిగించి ఆతిథ్య నగరానికి తీసుకెళ్తారు.
• శీతాకాల ఒలింపిక్స్: మొదటిసారి 1924, చమోనిక్స్ (ఫ్రాన్స్).
• యువత ఒలింపిక్స్ (Youth Olympic Games): మొదటిసారి 2010, సింగపూర్.
• ఒలింపిక్ దినోత్సవం: జూన్ 23.
• రద్దయిన ఒలింపిక్స్: 1916, 1940, 1944 (ప్రపంచ యుద్ధాల వల్ల).

ఏ సంవత్సరంలో ఏ నగరం ఒలింపిక్స్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చిందో గుర్తుంచుకోవడం పరీక్షల్లో తరచూ ఉపయోగపడుతుంది. కాలక్రమంలో నేర్చుకోండి.

• ప్రారంభ క్రీడలు:
  1. 1896 ఏథెన్స్
  2. 1900 పారిస్
  3. 1904 సెయింట్ లూయిస్
  4. 1908 లండన్
  5. 1912 స్టాక్‌హోమ్
  6. 1920 ఆంట్వెర్ప్
  7. 1924 పారిస్
  8. 1928 ఆమ్‌స్టర్‌డామ్
  9. 1932 లాస్ ఏంజెలిస్
  10. 1936 బెర్లిన్.
• యుద్ధానంతరం:
  1. 1948 లండన్
  2. 1952 హెల్సింకి
  3. 1956 మెల్‌బోర్న్
  4. 1960 రోమ్
  5. 1964 టోక్యో
  6. 1968 మెక్సికో సిటీ
  7. 1972 మ్యూనిక్
  8. 1976 మాంట్రియల్
  9. 1980 మాస్కో
  10. 1984 లాస్ ఏంజెలిస్.
• ఇటీవల:
  1. 1988 సియోల్
  2. 1992 బార్సిలోనా
  3. 1996 అట్లాంటా
  4. 2000 సిడ్నీ
  5. 2004 ఏథెన్స్
  6. 2008 బీజింగ్
  7. 2012 లండన్
  8. 2016 రియో డి జనీరో
  9. 2020 టోక్యో (2021లో నిర్వహణ)
  10. 2024 పారిస్.
• తరువాతి ఆతిథ్యం:
  1. 2028 లాస్ ఏంజెలిస్
  2. 2032 బ్రిస్బేన్ (ఆస్ట్రేలియా).
• ప్రత్యేకతలు:
  1. లండన్ మూడుసార్లు (1908, 1948, 2012) ఆతిథ్యమిచ్చింది.
  2. పారిస్ మూడుసార్లు (1900, 1924, 2024).
  3. రియో 2016 – దక్షిణ అమెరికాలో జరిగిన మొదటి ఒలింపిక్స్.
  4. టోక్యో 2020 – కొవిడ్ వల్ల ఏడాది వాయిదా పడి 2021లో జరిగింది.
  5. ఆసియాలో జరిగిన వేసవి క్రీడలు: 1964 టోక్యో, 1988 సియోల్, 2008 బీజింగ్, 2020 టోక్యో.

భారతదేశం ఒలింపిక్స్‌లో 1900 నుండి పాల్గొంటోంది. హాకీ స్వర్ణ యుగం, తొలి వ్యక్తిగత పతకాల వివరాలు పరీక్షల్లో తరచూ వస్తాయి.

• తొలి పాల్గొనడం: 1900 పారిస్ ఒలింపిక్స్ – నార్మన్ ప్రిచర్డ్ అథ్లెటిక్స్‌లో రెండు రజతాలు గెలిచారు.
• భారత ఒలింపిక్ సంఘం (IOA):
  1. 1927లో స్థాపన
  2. మొదటి అధ్యక్షుడు సర్ దొరాబ్జీ టాటా.
• పురుషుల హాకీ: మొత్తం 8 స్వర్ణాలు.
• మొదటి స్వర్ణం: 1928 ఆమ్‌స్టర్‌డామ్
• వరుసగా 6 స్వర్ణాలు: 1928 నుండి 1956 వరకు
• ఇతర స్వర్ణాలు: 1964 టోక్యో, 1980 మాస్కో (చివరి స్వర్ణం)
• ధ్యాన్‌చంద్ 1928, 1932, 1936లలో మూడు స్వర్ణాలు గెలిచిన జట్టులో ఉన్నారు.
• స్వతంత్ర భారత్‌లో తొలి వ్యక్తిగత పతకం: కె.డి. జాదవ్ – 1952 హెల్సింకి, కుస్తీలో కాంస్యం.
• తొలి వ్యక్తిగత స్వర్ణం: అభినవ్ బింద్రా – 2008 బీజింగ్, 10 మీ. ఎయిర్ రైఫిల్ (షూటింగ్).
• తొలి భారత మహిళా పతక విజేత: కర్ణం మల్లేశ్వరి – 2000 సిడ్నీ, వెయిట్‌లిఫ్టింగ్‌లో కాంస్యం (ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందినవారు).
• లియాండర్ పేస్: 1996 అట్లాంటా టెన్నిస్ కాంస్యం.
• రాజ్యవర్ధన్ సింగ్ రాఠోడ్: 2004 ఏథెన్స్, డబుల్ ట్రాప్ షూటింగ్‌లో రజతం.

ఇటీవలి ఒలింపిక్స్‌లో భారత్ ఎక్కువ పతకాలు గెలవడం మొదలుపెట్టింది. ఏ ఆటగాడు ఏ ఏడాది, ఏ ఆటలో పతకం సాధించారో జతలుగా గుర్తుంచుకోండి.

• 2008 బీజింగ్:
  1. అభినవ్ బింద్రా (స్వర్ణం, షూటింగ్)
  2. సుశీల్ కుమార్ (కాంస్యం, కుస్తీ)
  3. విజేందర్ సింగ్ (కాంస్యం, బాక్సింగ్).
• 2012 లండన్:
  1. సుశీల్ కుమార్ (రజతం)
  2. విజయ్ కుమార్ (రజతం, షూటింగ్)
  3. సైనా నెహ్వాల్ (కాంస్యం, బ్యాడ్మింటన్)
  4. మేరీ కోమ్ (కాంస్యం, బాక్సింగ్)
  5. గగన్ నారంగ్ (కాంస్యం, షూటింగ్)
  6. యోగేశ్వర్ దత్ (కాంస్యం, కుస్తీ).
• 2016 రియో:
  1. పి.వి. సింధు (రజతం, బ్యాడ్మింటన్)
  2. సాక్షి మాలిక్ (కాంస్యం, కుస్తీ) – ఒలింపిక్ పతకం గెలిచిన తొలి భారత మహిళా రెజ్లర్.
• 2020 టోక్యో:
  1. నీరజ్ చోప్రా (స్వర్ణం, జావెలిన్)
  2. మీరాబాయి చాను (రజతం, వెయిట్‌లిఫ్టింగ్)
  3. రవి దహియా (రజతం, కుస్తీ)
  4. పి.వి. సింధు (కాంస్యం)
  5. లవ్లీనా బోర్గోహైన్ (కాంస్యం, బాక్సింగ్)
  6. బజరంగ్ పునియా (కాంస్యం, కుస్తీ)
  7. పురుషుల హాకీ జట్టు (కాంస్యం).
• పి.వి. సింధు:
  1. రెండు ఒలింపిక్ పతకాలు (2016 రజతం, 2020 కాంస్యం) గెలిచిన మొదటి భారత మహిళ
  2. ఆమె హైదరాబాద్‌కు చెందినవారు.
• సుశీల్ కుమార్: రెండు వ్యక్తిగత ఒలింపిక్ పతకాలు (2008 కాంస్యం, 2012 రజతం) గెలిచిన మొదటి భారతీయుడు.

ఇటీవలి రెండు ఒలింపిక్స్‌లో భారత్ ప్రదర్శన పరీక్షల్లో అత్యంత ముఖ్యమైన కరెంట్ అఫైర్స్ అంశం. పతకాల సంఖ్య, గెలిచిన క్రీడాకారులు గుర్తుంచుకోండి.

• టోక్యో 2020 (2021లో నిర్వహణ): భారత్ మొత్తం 7 పతకాలు గెలిచింది – ఇది ఒలింపిక్స్‌లో భారత్ అత్యుత్తమ ప్రదర్శన.
• 1 స్వర్ణం (నీరజ్ చోప్రా), 2 రజతాలు, 4 కాంస్యాలు.
• నీరజ్ చోప్రా జావెలిన్ త్రో (87.58 మీ.) – అథ్లెటిక్స్‌లో భారత్ తొలి ఒలింపిక్ స్వర్ణం.
• పురుషుల హాకీ కాంస్యం – 41 ఏళ్ల తర్వాత హాకీలో పతకం.
• పారిస్ 2024: భారత్ 6 పతకాలు (1 రజతం, 5 కాంస్యాలు).
• రజతం: నీరజ్ చోప్రా (జావెలిన్, 89.45 మీ.) – వరుసగా రెండు ఒలింపిక్ పతకాలు గెలిచిన భారత అథ్లెటిక్స్ క్రీడాకారుడు.
• కాంస్యాలు: మను భాకర్ (10 మీ. ఎయిర్ పిస్టల్), మను భాకర్ – సరబ్‌జోత్ సింగ్ (మిక్స్‌డ్ టీమ్), స్వప్నిల్ కుసాలే (50 మీ. రైఫిల్ 3 పొజిషన్స్), పురుషుల హాకీ జట్టు, అమన్ సెహ్రావత్ (కుస్తీ).
• మను భాకర్ – ఒకే ఒలింపిక్స్‌లో రెండు పతకాలు గెలిచిన తొలి భారతీయ మహిళ
• స్వతంత్ర భారత్‌లో ఇలా సాధించిన తొలి భారతీయ క్రీడాకారిణి.
• భారత హాకీ జట్టు వరుసగా రెండో ఒలింపిక్ కాంస్యం.
• అమన్ సెహ్రావత్ – భారత అతి చిన్న వయస్సు (21 ఏళ్లు) ఒలింపిక్ పతక విజేత.
• వినేశ్ ఫోగట్ ఫైనల్‌కు ముందు బరువు పరిమితి కారణంగా అనర్హతకు గురయ్యారు.

శారీరక వైకల్యం ఉన్న క్రీడాకారుల కోసం నిర్వహించే అంతర్జాతీయ క్రీడలు పారాలింపిక్స్. భారతీయ పారా క్రీడాకారులు ఇటీవల అద్భుత ప్రదర్శన చేశారు.

• ప్రారంభం: 1948లో లుడ్విగ్ గట్ట్‌మాన్ (Ludwig Guttmann) ఇంగ్లండ్‌లోని స్టోక్ మాండెవిల్ ఆసుపత్రిలో వీల్‌చైర్ క్రీడలు నిర్వహించారు. మొదటి అధికారిక పారాలింపిక్స్ 1960, రోమ్.
• అంతర్జాతీయ పారాలింపిక్ కమిటీ (IPC):
  1. 1989లో ఏర్పడింది
  2. ప్రధాన కార్యాలయం బాన్ (జర్మనీ).
• భారత తొలి పారాలింపిక్ పతకం: మురళీకాంత్ పేట్కర్ – 1972 హైడెల్‌బర్గ్, ఈతలో స్వర్ణం.
• దేవేంద్ర ఝఝారియా:
  1. జావెలిన్ త్రోలో 2004, 2016లో స్వర్ణాలు
  2. టోక్యోలో రజతం.
• మరియప్పన్ తంగవేలు: 2016 రియోలో హై జంప్ స్వర్ణం.
• దీపా మాలిక్: 2016 రియోలో షాట్‌పుట్ రజతం – పారాలింపిక్ పతకం గెలిచిన తొలి భారత మహిళ.
• టోక్యో 2020 పారాలింపిక్స్:
  1. భారత్ 19 పతకాలు (5 స్వర్ణాలు). అవని లేఖరా (షూటింగ్) – పారాలింపిక్ స్వర్ణం గెలిచిన తొలి భారత మహిళ
  2. సుమిత్ అంతిల్ (జావెలిన్) స్వర్ణం.
• పారిస్ 2024 పారాలింపిక్స్: భారత్ 29 పతకాలు (7 స్వర్ణాలు, 9 రజతాలు, 13 కాంస్యాలు) – అత్యుత్తమ ప్రదర్శన. అవని లేఖరా, సుమిత్ అంతిల్ మళ్లీ స్వర్ణాలు గెలిచారు.
• పారాలింపిక్ నినాదం: 'స్పిరిట్ ఇన్ మోషన్'.