అంతర్జాతీయ సంస్థల అధిపతులు (Heads of International Bodies)

ఐక్యరాజ్యసమితి (United Nations – UN) రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత అంతర్జాతీయ శాంతి, భద్రత కోసం ఏర్పడింది. దాని అధిపతిని 'ప్రధాన కార్యదర్శి (Secretary-General)' అంటారు.

• స్థాపన: UN చార్టర్‌పై 1945 జూన్ 26న శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో సంతకాలు జరిగాయి. 1945 అక్టోబర్ 24న అమలులోకి వచ్చింది – అందుకే ఐక్యరాజ్యసమితి దినోత్సవం అక్టోబర్ 24.
• ప్రధాన కార్యాలయం: న్యూయార్క్ (అమెరికా).
• అధికారిక భాషలు (6): అరబిక్, చైనీస్, ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచ్, రష్యన్, స్పానిష్.
• భారతదేశం: UN వ్యవస్థాపక సభ్య దేశం (1945).
• ప్రధాన కార్యదర్శి నియామకం:
  1. భద్రతా మండలి సిఫార్సు మేరకు సాధారణ సభ నియమిస్తుంది. పదవీకాలం 5 సంవత్సరాలు
  2. మళ్లీ ఎన్నిక కావచ్చు.
• ప్రధాన కార్యదర్శుల వరుస (చారిత్రక):
  1. ట్రిగ్వే లీ (నార్వే) – 1946–52, తొలి SG
  2. డాగ్ హామర్‌షోల్డ్ (స్వీడన్) – 1953–61; విమాన ప్రమాదంలో మరణం; మరణానంతరం నోబెల్ శాంతి బహుమతి (1961)
  3. యు థాంట్ (బర్మా) – 1961–71, తొలి ఆసియా వ్యక్తి
  4. బౌట్రోస్ బౌట్రోస్-ఘాలీ (ఈజిప్ట్) – 1992–96
  5. కోఫీ అన్నన్ (ఘనా) – 1997–2006; నోబెల్ శాంతి (2001)
  6. బాన్ కీ-మూన్ (దక్షిణ కొరియా) – 2007–2016
  7. ఆంటోనియో గుటెరస్ (పోర్చుగల్) – 2017 నుండి (2025 నాటికి)

UNలో ఆరు ప్రధాన అంగాలు ఉన్నాయి. ప్రతి అంగానికి ప్రధాన కార్యాలయం, అధిపతి విధానం వేర్వేరుగా ఉంటాయి. ఇవి పరీక్షల్లో జతపరిచే ప్రశ్నలుగా వస్తాయి.

• సాధారణ సభ (General Assembly): అన్ని సభ్య దేశాలకు ఒక్కో ఓటు. ప్రతి ఏడాది సెప్టెంబర్‌లో న్యూయార్క్‌లో సమావేశం. అధ్యక్షుడిని ఏడాదికి ఒకసారి ఎన్నుకుంటారు.
• తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలు: విజయలక్ష్మీ పండిట్ (భారత్, 1953).
• భద్రతా మండలి (Security Council): 15 సభ్యులు – ఐదు శాశ్వత సభ్యులు (అమెరికా, బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్, రష్యా, చైనా) – వీటికి వీటో అధికారం ఉంది. పది తాత్కాలిక సభ్యులు రెండేళ్ల కాలానికి ఎన్నికవుతారు. అధ్యక్ష పదవి నెలకోసారి మారుతుంది.
• భారత్ ఎనిమిదిసార్లు తాత్కాలిక సభ్యదేశంగా ఉంది (చివరిది 2021–22).
• ఆర్థిక, సామాజిక మండలి (ECOSOC): 54 సభ్యులు.
• అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం (ICJ):
  1. హేగ్ (నెదర్లాండ్స్). 15 మంది న్యాయమూర్తులు
  2. పదవీకాలం 9 సంవత్సరాలు. భారత న్యాయమూర్తులు: నాగేంద్ర సింగ్ (అధ్యక్షుడు 1985–88), ఆర్.ఎస్. పాఠక్, దల్వీర్ భండారీ.
• సెక్రటేరియట్ (Secretariat): అధిపతి ప్రధాన కార్యదర్శి.
• ట్రస్టీషిప్ మండలి: 1994లో కార్యకలాపాలను నిలిపివేసింది.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా UN ఆరు అంగాల్లో ICJ ఒక్కటే న్యూయార్క్ బయట (హేగ్‌లో) ఉంది.

ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రత్యేక సంస్థల (Specialised Agencies) ప్రధాన కార్యాలయాలు, స్థాపన సంవత్సరాలు, అధిపతి పదవి పేరు తరచూ పరీక్షల్లో వస్తాయి. ఈ జాబితా కంఠస్థం చేయండి.

• WHO (ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ):
  1. జెనీవా (స్విట్జర్లాండ్)
  2. 1948 (ఏప్రిల్ 7 – ప్రపంచ ఆరోగ్య దినోత్సవం). అధిపతి – డైరెక్టర్ జనరల్ (DG). DG టెడ్రోస్ అధనమ్ గెబ్రెయేసస్ (ఇథియోపియా) – 2017 నుండి
  3. ఈ పదవికి వచ్చిన తొలి ఆఫ్రికా వ్యక్తి (2025 నాటికి).
• FAO (ఆహార, వ్యవసాయ సంస్థ):
  1. రోమ్ (ఇటలీ)
  2. 1945.
• ILO (అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ):
  1. జెనీవా
  2. 1919 (వెర్సైల్స్ ఒప్పందం)
  3. లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ కాలం నాటి సంస్థ UNలో విలీనమైంది.
• UNESCO:
  1. పారిస్ (ఫ్రాన్స్)
  2. 1945 (రాజ్యాంగం 1946 నవంబర్ 4 నుండి అమలు).
• ICAO (పౌర విమానయాన సంస్థ): మాంట్రియల్ (కెనడా).
• UPU (ప్రపంచ తపాలా సంఘం): బెర్న్ (స్విట్జర్లాండ్).
• ITU: జెనీవా.
• IAEA (అంతర్జాతీయ పరమాణు శక్తి సంస్థ):
  1. వియన్నా (ఆస్ట్రియా)
  2. 1957. UNతో సంబంధం ఉన్న స్వతంత్ర సంస్థ.
• UNEP:
  1. నైరోబీ (కెన్యా)
  2. 1972.
• UNICEF:
  1. న్యూయార్క్
  2. 1946.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా జెనీవా: WHO, ILO, ITU, WMO. రోమ్: FAO. పారిస్: UNESCO. వియన్నా: IAEA, UNIDO. నైరోబీ: UNEP. న్యూయార్క్: UNICEF, UNDP.

అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సంస్థల ప్రధాన కార్యాలయాలు, అధిపతుల పదవి పేర్లు, సంప్రదాయాలు పరీక్షల్లో చాలా ముఖ్యం.

• IMF (అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి):
  1. వాషింగ్టన్ డీసీ (అమెరికా). 1944 బ్రెట్టన్ వుడ్స్ సమావేశంలో నిర్ణయం
  2. 1945లో ఏర్పాటు. అధిపతి – మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ (MD)
  3. సంప్రదాయంగా ఐరోపా వ్యక్తి. క్రిస్టాలినా జార్జివా (బల్గేరియా) 2019 నుండి MD (2025 నాటికి).
• ప్రపంచ బ్యాంకు (World Bank):
  1. వాషింగ్టన్ డీసీ. అధిపతి – అధ్యక్షుడు (President)
  2. సంప్రదాయంగా అమెరికా వ్యక్తి. అజయ్ బంగా (భారత సంతతి) 2023 జూన్ నుండి అధ్యక్షుడు (2025 నాటికి).
• WTO (ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ):
  1. జెనీవా
  2. 1995 జనవరి 1న GATT స్థానంలో ఏర్పడింది. అధిపతి – డైరెక్టర్ జనరల్. న్గోజీ ఒకోంజో-ఇవేలా (నైజీరియా) – తొలి మహిళ, తొలి ఆఫ్రికా వ్యక్తి (2021 నుండి).
• ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకు (ADB):
  1. మనీలా (ఫిలిప్పీన్స్)
  2. 1966. అధ్యక్షుడు సంప్రదాయంగా జపాన్ వ్యక్తి.
• AIIB:
  1. బీజింగ్ (చైనా)
  2. 2016.
• న్యూ డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్ (NDB):
  1. షాంఘై (చైనా)
  2. BRICS దేశాల సంస్థ
  3. 2015.
• ఆర్థిక సహకార సంస్థ OECD: పారిస్.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా IMF = ఐరోపా MD; ప్రపంచ బ్యాంకు = అమెరికా అధ్యక్షుడు; ADB = జపాన్ అధ్యక్షుడు. ఈ సంప్రదాయం గుర్తుంచుకోండి.

ప్రాంతీయ అంతర్జాతీయ సంస్థల ప్రధాన కార్యాలయాలు, స్థాపన సంవత్సరాలు, అధిపతి పదవులు పరీక్షల్లో జతపరిచే ప్రశ్నలుగా వస్తాయి.

• NATO (ఉత్తర అట్లాంటిక్ ఒప్పంద సంస్థ):
  1. బ్రస్సెల్స్ (బెల్జియం)
  2. 1949. అధిపతి – సెక్రటరీ జనరల్. మార్క్ రుట్టే (నెదర్లాండ్స్) 2024 అక్టోబర్ నుండి (2025 నాటికి).
• ASEAN (ఆగ్నేయాసియా దేశాల సంఘం):
  1. జకార్తా (ఇండోనేషియా)
  2. 1967 ఆగస్టు 8 (బ్యాంకాక్ డిక్లరేషన్). 10 సభ్యదేశాలు. అధిపతి – సెక్రటరీ జనరల్.
• SAARC (దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సహకార సంఘం):
  1. ఖాట్మండు (నేపాల్)
  2. 1985 డిసెంబర్ 8.
• OPEC (పెట్రోలియం ఎగుమతి దేశాల సంస్థ):
  1. వియన్నా (ఆస్ట్రియా)
  2. 1960.
• యూరోపియన్ యూనియన్ (EU):
  1. బ్రస్సెల్స్
  2. మాస్ట్రిక్ట్ ఒప్పందం (1992, అమలు 1993). యూరోపియన్ కమిషన్ అధ్యక్షురాలు ఉర్సులా వాన్ డెర్ లెయెన్ (2019 నుండి, 2025 నాటికి).
• కామన్వెల్త్ (Commonwealth):
  1. లండన్
  2. అధిపతి – సెక్రటరీ జనరల్.
• వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరం (WEF):
  1. దావోస్/జెనీవా (స్విట్జర్లాండ్)
  2. 1971లో క్లాస్ ష్వాబ్ స్థాపించారు.
• అంతర్జాతీయ క్రీడా సంస్థలు: IOC (లాసన్), FIFA (జ్యూరిచ్).

అంతర్జాతీయ సంస్థల్లో కీలక పదవులు పొందిన భారతీయులు, భారత సంతతి వ్యక్తుల గురించి పరీక్షల్లో ప్రశ్నలు వస్తాయి. ఈ పేర్లను ఒకేచోట చూడండి.

• విజయలక్ష్మీ పండిట్:
  1. UN సాధారణ సభ తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలు (1953)
  2. నెహ్రూ సోదరి.
• నాగేంద్ర సింగ్: ICJ అధ్యక్షుడు (1985–88).
• దల్వీర్ భండారీ:
  1. ICJ న్యాయమూర్తి (2012 నుండి
  2. 2017లో తిరిగి ఎన్నికయ్యారు).
• అజయ్ బంగా: ప్రపంచ బ్యాంకు అధ్యక్షుడు (2023 జూన్ నుండి, 2025 నాటికి) – భారత సంతతి.
• గీతా గోపీనాథ్: IMF ప్రధాన ఆర్థికవేత్త (2019–22).
• రఘురామ్ రాజన్:
  1. IMF ప్రధాన ఆర్థికవేత్త (2003–2006)
  2. తర్వాత RBI గవర్నర్.
• కౌశిక్ బసు: ప్రపంచ బ్యాంకు ప్రధాన ఆర్థికవేత్త (2012–16).
• సౌమ్య స్వామినాథన్: WHO ప్రధాన శాస్త్రవేత్త (2019).
• డా. హర్షవర్ధన్: WHO ఎగ్జిక్యూటివ్ బోర్డు చైర్మన్ (2020).
• పూనమ్ ఖేత్రపాల్ సింగ్: WHO ఆగ్నేయాసియా ప్రాంతీయ డైరెక్టర్ (2014 నుండి).
• శశి థరూర్: 2006లో UN ప్రధాన కార్యదర్శి పదవికి పోటీ పడ్డారు (బాన్ కీ-మూన్ గెలిచారు).

ప్రధాన కార్యాలయాల జాబితా పరీక్షల్లో ఎక్కువగా వస్తుంది. ఇది ఒకే చోట చూడటానికి వీలుగా ఇచ్చాం.

• న్యూయార్క్ (అమెరికా): UN ప్రధాన కార్యాలయం, UNICEF, UNDP.
• వాషింగ్టన్ డీసీ: IMF, ప్రపంచ బ్యాంకు.
• జెనీవా (స్విట్జర్లాండ్): WHO, WTO, ILO, ITU, WMO, UNHCR.
• పారిస్ (ఫ్రాన్స్): UNESCO, OECD.
• రోమ్ (ఇటలీ): FAO, IFAD.
• వియన్నా (ఆస్ట్రియా): IAEA, OPEC, UNIDO.
• నైరోబీ (కెన్యా): UNEP, UN-హ్యాబిటాట్.
• హేగ్ (నెదర్లాండ్స్): అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం (ICJ).
• బ్రస్సెల్స్ (బెల్జియం): NATO, యూరోపియన్ యూనియన్ ప్రధాన కార్యాలయం.
• ఇతర ప్రాంతీయ సంస్థలు:
  1. ASEAN – జకార్తా
  2. SAARC – ఖాట్మండు
  3. ADB – మనీలా
  4. AIIB – బీజింగ్.
• అధిపతి పదవుల పేర్లు:
  1. UN, NATO, ASEAN – సెక్రటరీ జనరల్
  2. WHO, WTO, FAO, UNESCO, ILO – డైరెక్టర్ జనరల్
  3. IMF – మేనేజింగ్ డైరెక్టర్
  4. ప్రపంచ బ్యాంకు, ADB – అధ్యక్షుడు (President)
• గుర్తింపు కోసం: GATT స్థానంలో వచ్చిన WTO జెనీవాలో ఉంది. IMF, ప్రపంచ బ్యాంకు బ్రెట్టన్ వుడ్స్ (1944) సమావేశంలో రూపొందాయి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా జెనీవా = ఆరోగ్యం (WHO), వాణిజ్యం (WTO), కార్మికులు (ILO). వాషింగ్టన్ = డబ్బు (IMF, ప్రపంచ బ్యాంకు).