ఇటీవలి పార్లమెంటు చట్టాలు మరియు నూతన శాసనాలు

బ్రిటిష్ కాలం నాటి మూడు ప్రధాన క్రిమినల్ చట్టాల స్థానంలో పార్లమెంటు 2023 డిసెంబర్‌లో మూడు కొత్త చట్టాలు ఆమోదించింది. ఇవి 1 జూలై 2024 నుండి అమల్లోకి వచ్చాయి.

• భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS): భారత శిక్షాస్మృతి (IPC) 1860 స్థానంలో వచ్చింది.
• ఇందులో 358 సెక్షన్లు ఉన్నాయి (IPCలో 511).
• భారతీయ నాగరిక సురక్ష సంహిత (BNSS): నేర ప్రక్రియా స్మృతి (CrPC) 1973 స్థానంలో వచ్చింది.
• ఇందులో 531 సెక్షన్లు ఉన్నాయి.
• భారతీయ సాక్ష్య అధినియం (BSA): భారతీయ సాక్ష్య చట్టం (Evidence Act) 1872 స్థానంలో వచ్చింది.
• ఇందులో 170 సెక్షన్లు ఉన్నాయి.
• కొత్త అంశాలు:
  1. సంఘటిత నేరాలు (Organised Crime), ఉగ్రవాదం (Terrorism) నిర్వచనాలు చేర్చారు.
  2. మూకదాడి (Mob Lynching) ప్రత్యేక నేరం.
  3. చిన్న నేరాలకు సామాజిక సేవ (Community Service) శిక్షగా ప్రవేశపెట్టారు.
  4. 'రాజద్రోహం (Sedition – IPC 124A)' పదం తొలగించి, దేశ సార్వభౌమత్వానికి భంగం కలిగించే చర్యలకు కొత్త నిబంధన పెట్టారు.
  5. జీరో FIR, ఎలక్ట్రానిక్ పద్ధతిలో ఫిర్యాదు (e-FIR) సౌకర్యం.
  6. ఏడేళ్లు, అంతకంటే ఎక్కువ శిక్ష పడే నేరాల్లో ఫోరెన్సిక్ బృందం సాక్ష్యాల సేకరణ తప్పనిసరి.

లోక్‌సభ, రాష్ట్ర శాసనసభల్లో మహిళలకు మూడో వంతు సీట్లు కేటాయించే చట్టాన్ని 2023 సెప్టెంబర్‌లో పార్లమెంటు ఆమోదించింది. దీన్ని నారీ శక్తి వందన్ అధినియం అంటారు.

• రాజ్యాంగ సవరణ: 106వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 2023 (బిల్లుగా దీన్ని 128వ సవరణ బిల్లు అని పిలిచారు).
• రిజర్వేషన్: లోక్‌సభ, రాష్ట్ర శాసనసభల్లో మహిళలకు 33 శాతం సీట్లు.
• SC, ST వర్గాల సీట్లలో కూడా మూడో వంతు ఆ వర్గాల మహిళలకు కేటాయిస్తారు.
• ఢిల్లీ శాసనసభకూ ఇది వర్తిస్తుంది.
• చేర్చిన ఆర్టికల్స్: 330A (లోక్‌సభ), 332A (రాష్ట్ర శాసనసభలు), 334A (అమలు షరతులు).
• అమలు షరతు: జనాభా లెక్కల (Census) తర్వాత నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (Delimitation) పూర్తయ్యాకే అమలు అవుతుంది.
• వ్యవధి:
  1. ప్రారంభమైన తర్వాత 15 ఏళ్లు ఉంటుంది
  2. పార్లమెంటు పొడిగించవచ్చు.
• రాజ్యసభ, శాసన మండళ్లు: రాజ్యసభకు, రాష్ట్ర శాసన మండళ్లకు ఈ రిజర్వేషన్ వర్తించదు.
• రొటేషన్: రిజర్వ్ చేసిన సీట్లు ప్రతి పునర్విభజన తర్వాత మారుతూ ఉంటాయి.

వస్తు సేవల పన్ను (Goods and Services Tax – GST) 'ఒకే దేశం – ఒకే పన్ను' అనే నినాదంతో 1 జూలై 2017న అమల్లోకి వచ్చింది. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత అతిపెద్ద పరోక్ష పన్ను సంస్కరణగా దీన్ని చెబుతారు.

• రాజ్యాంగ సవరణ: 101వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 2016.
• కొత్త ఆర్టికల్స్:
  1. 246A: GSTపై చట్టం చేసే ప్రత్యేక అధికారం
  2. 269A: అంతర్రాష్ట్ర వాణిజ్యంలో GST వసూలు
  3. 279A: GST కౌన్సిల్ ఏర్పాటు
• GST కౌన్సిల్:
  1. అధ్యక్షుడు కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి
  2. రాష్ట్రాల ఆర్థిక మంత్రులు సభ్యులు. నిర్ణయాలు 3/4వ వంతు వెయిటెడ్ మెజారిటీతో జరుగుతాయి (కేంద్రానికి 1/3, రాష్ట్రాలకు 2/3 వెయిటేజీ).
• ముఖ్య చట్టాలు: CGST, SGST, IGST, UTGST, GST (రాష్ట్రాలకు పరిహారం) చట్టం.
• రాష్ట్రం లోపల అమ్మకాలపై CGST + SGST
• రాష్ట్రాల మధ్య అమ్మకాలపై IGST.
• కలిసిపోయిన పన్నులు: సేవా పన్ను, VAT, ఎక్సైజ్ సుంకం (కొన్ని), ఎంట్రీ టాక్స్ మొదలైనవి.
• GST వెలుపల:
  1. మానవ వినియోగానికి మద్యం GST పరిధిలో లేదు
  2. పెట్రోలియం ఉత్పత్తులను ప్రారంభంలో చేర్చలేదు.
• పరిహారం: GST వల్ల రాష్ట్రాలకు నష్టం వస్తే 2022 జూన్ వరకు ఐదేళ్లు పరిహారం ఇచ్చారు.

గత దశాబ్దంలో ఆర్థిక వ్యవస్థను క్రమబద్ధీకరించేందుకు అనేక చట్టాలు వచ్చాయి. పరీక్షల్లో చట్టం పేరు, సంవత్సరం, ఉద్దేశం అడుగుతారు.

• దివాలా, ఆర్థిక అసమర్థత కోడ్ (Insolvency and Bankruptcy Code – IBC) 2016: కంపెనీల దివాలా సమస్యలను నిర్ణీత గడువులో పరిష్కరించేందుకు. వివాదాలను NCLT విచారిస్తుంది.
• స్థిరాస్తి (నియంత్రణ, అభివృద్ధి) చట్టం – RERA 2016:
  1. ఇళ్ల కొనుగోలుదారుల హక్కుల రక్షణ
  2. ప్రతి రాష్ట్రంలో రియల్ ఎస్టేట్ నియంత్రణ సంస్థ.
• బినామీ లావాదేవీల (నిషేధ) సవరణ చట్టం 2016: బినామీ ఆస్తుల జప్తు.
• పారిపోయిన ఆర్థిక నేరస్థుల చట్టం (Fugitive Economic Offenders Act) 2018: విదేశాలకు పారిపోయే ఆర్థిక నేరస్థుల ఆస్తుల జప్తు.
• వినియోగదారుల రక్షణ చట్టం 2019:
  1. 1986 చట్టం స్థానంలో వచ్చింది
  2. కేంద్ర వినియోగదారుల రక్షణ ప్రాధికార సంస్థ (CCPA) ఏర్పాటు.
• డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా రక్షణ చట్టం (DPDP Act) 2023:
  1. డేటా ప్రిన్సిపల్ (వ్యక్తి), డేటా ఫిడ్యూషియరీ (సంస్థ) అనే పదాలు.
  2. పర్యవేక్షణకు 'డేటా ప్రొటెక్షన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా'.
  3. గరిష్ఠ జరిమానా రూ. 250 కోట్ల వరకు.
  4. ఆధారం: పుట్టస్వామి తీర్పు (2017) లో గోప్యతా హక్కు.
• జన్ విశ్వాస్ చట్టం 2023: అనేక చిన్న నేరాలను నేరరహితం (decriminalise) చేసింది.

ప్రజల హక్కులు, భద్రత కోసం పార్లమెంటు అనేక సామాజిక చట్టాలు చేసింది. కింది చట్టాలు పరీక్షల్లో తరచూ వస్తాయి.

• విద్యా హక్కు చట్టం (RTE) 2009:
  1. 6–14 ఏళ్ల పిల్లలకు ఉచిత, నిర్బంధ విద్య
  2. 1 ఏప్రిల్ 2010 నుండి అమలు. (86వ సవరణ 2002 – ఆర్టికల్ 21A)
• జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం (NFSA) 2013: లక్షిత ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ ద్వారా సబ్సిడీ ఆహార ధాన్యాలు.
• భూసేకరణ చట్టం 2013 (RFCTLARR): భూమి కోల్పోయే వారికి న్యాయమైన పరిహారం, పునరావాసం.
• లోక్‌పాల్, లోకాయుక్త చట్టం 2013:
  1. అవినీతి నిరోధానికి
  2. లోక్‌పాల్ మొదటి అధ్యక్షుడు జస్టిస్ పినాకి చంద్ర ఘోష్ (2019).
• వికలాంగుల హక్కుల చట్టం 2016: 21 రకాల వైకల్యాలకు గుర్తింపు.
• ప్రసూతి ప్రయోజన (సవరణ) చట్టం 2017: ప్రసూతి సెలవు 26 వారాలు.
• ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తుల (హక్కుల రక్షణ) చట్టం 2019.
• ముస్లిం మహిళల (వివాహ హక్కుల రక్షణ) చట్టం 2019: ఒకేసారి మూడుసార్లు తలాక్ చెప్పడం నేరం (షయారా బానో తీర్పు 2017 తర్వాత).
• అద్దె గర్భం (నియంత్రణ) చట్టం 2021 (Surrogacy Act).
• బాల నేరస్థుల న్యాయ చట్టం 2015: తీవ్రమైన నేరాల్లో 16–18 ఏళ్ల వారిని పెద్దలుగా విచారించే అవకాశం.
• నేర చట్ట సవరణ 2013: నిర్భయ ఘటన తర్వాత జస్టిస్ జె.ఎస్. వర్మ కమిటీ సిఫార్సులతో.

2019లో పార్లమెంటు ఆమోదించిన రెండు చట్టాలు దేశవ్యాప్తంగా విస్తృత చర్చకు కారణమయ్యాయి. రెండూ పరీక్షల్లో ముఖ్యమైనవి.

• పౌరసత్వ సవరణ చట్టం (CAA) 2019:
  1. 1955 పౌరసత్వ చట్టాన్ని సవరించింది.
  2. అఫ్ఘానిస్థాన్, బంగ్లాదేశ్, పాకిస్థాన్ నుండి 31 డిసెంబర్ 2014 లోపు భారత్‌కు వచ్చిన హిందూ, సిక్కు, బౌద్ధ, జైన, పార్సీ, క్రైస్తవ మతస్థులకు పౌరసత్వం త్వరగా ఇచ్చే నిబంధన.
  3. నివాస కాల అర్హత 11 ఏళ్ల నుండి 5 ఏళ్లకు తగ్గించారు.
  4. ఈ చట్టం నియమాలను 2024లో నోటిఫై చేశారు.
• జమ్మూ కాశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం 2019:
  1. ఆర్టికల్ 370 ప్రత్యేక హోదా రద్దు (ఆగస్టు 2019).
  2. జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభతో కూడిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతం; లడఖ్ శాసనసభ లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతం.
  3. 31 అక్టోబర్ 2019 నుండి అమలు.
  4. ఇది అమలైన తర్వాత దేశంలో 28 రాష్ట్రాలు, 9 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు ఉండేవి. తర్వాత దాద్రా & నగర్ హవేలీ, డామన్ & డయ్యూ కలిపి 8 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలయ్యాయి.
• సుప్రీంకోర్టు: 2023 డిసెంబర్‌లో ఆర్టికల్ 370 రద్దును సమర్థించింది.

వ్యవసాయం, కార్మిక రంగాల్లో సంస్కరణల కోసం తెచ్చిన చట్టాలు చాలా చర్చనీయాంశమయ్యాయి. వాటి ప్రధాన అంశాలు పరీక్షలకు ముఖ్యం.

• మూడు వ్యవసాయ చట్టాలు (2020):
  1. రైతుల ఉత్పత్తుల వాణిజ్యం, ప్రోత్సాహ చట్టం
  2. ధర హామీ, వ్యవసాయ సేవల ఒప్పంద చట్టం (కాంట్రాక్ట్ ఫార్మింగ్)
  3. నిత్యావసర వస్తువుల (సవరణ) చట్టం
• రైతుల ఆందోళన: ముఖ్యంగా పంజాబ్, హర్యానా రైతులు ఢిల్లీ సరిహద్దుల్లో చేసిన ఆందోళన తర్వాత, ప్రధానమంత్రి 19 నవంబర్ 2021న వీటిని రద్దు చేస్తామని ప్రకటించారు.
• రద్దు: వ్యవసాయ చట్టాల రద్దు చట్టం 2021 (Farm Laws Repeal Act) ద్వారా మూడు చట్టాలు రద్దయ్యాయి.
• నాలుగు లేబర్ కోడ్లు: 29 పాత కార్మిక చట్టాలను నాలుగు కోడ్లుగా కలిపారు.
• వేతనాల కోడ్ 2019
• పారిశ్రామిక సంబంధాల కోడ్ 2020
• సామాజిక భద్రతా కోడ్ 2020
• వృత్తిపరమైన భద్రత, ఆరోగ్యం, పని పరిస్థితుల కోడ్ 2020
• గిగ్ వర్కర్లు: సామాజిక భద్రతా కోడ్‌లో గిగ్, ప్లాట్‌ఫాం కార్మికులకు మొదటిసారి గుర్తింపు.
• సుప్రీంకోర్టు జోక్యం: 2021 జనవరిలో సుప్రీంకోర్టు మూడు వ్యవసాయ చట్టాల అమలుపై స్టే ఇచ్చి, నిపుణుల కమిటీని నియమించింది.
• కనీస మద్దతు ధర (MSP):
  1. ఆందోళనలో ప్రధాన డిమాండ్ MSPకు చట్టబద్ధ హామీ. MSPని ప్రభుత్వం ప్రకటిస్తుంది
  2. ఈ ధరల సిఫార్సు వ్యవసాయ ఖర్చులు, ధరల కమిషన్ (CACP) చేస్తుంది.

కొత్త చట్టాల వార్తలు అర్థం కావాలంటే బిల్లు చట్టంగా మారే ప్రక్రియ తెలియాలి. ఈ ప్రక్రియ రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్స్ 107–111లో ఉంది.

• బిల్లుల రకాలు:
  1. సాధారణ బిల్లు (Ordinary Bill)
  2. ధన బిల్లు (Money Bill) – ఆర్టికల్ 110; లోక్‌సభలో మాత్రమే ప్రవేశపెడతారు; ధన బిల్లు అవునా కాదా అని స్పీకర్ నిర్ణయిస్తారు.
  3. ఆర్థిక బిల్లు (Financial Bill)
  4. రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు – ఆర్టికల్ 368
• రాజ్యసభ పాత్ర:
  1. ధన బిల్లును రాజ్యసభ 14 రోజుల్లో సిఫార్సులతో తిరిగి పంపాలి
  2. వాటిని లోక్‌సభ అంగీకరించాల్సిన అవసరం లేదు.
• ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశం:
  1. ఆర్టికల్ 108
  2. సాధారణ బిల్లులపై ప్రతిష్టంభన వస్తే మాత్రమే. ధన బిల్లు, రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లుకు వర్తించదు. సంయుక్త సమావేశం జరిగిన సందర్భాలు 3: వరకట్న నిషేధ బిల్లు 1961, బ్యాంకింగ్ సర్వీస్ కమిషన్ బిల్లు 1978, పోటా బిల్లు 2002.
• రాష్ట్రపతి ఆమోదం: ఆర్టికల్ 111.
• ఆర్డినెన్స్:
  1. ఆర్టికల్ 123
  2. పార్లమెంటు సమావేశాల్లో లేనప్పుడు రాష్ట్రపతి జారీ చేస్తారు
  3. పార్లమెంటు తిరిగి సమావేశమైన 6 వారాల్లో ఆమోదం పొందాలి.
• స్థాయీ సంఘాలు: బిల్లులను లోతుగా పరిశీలించేందుకు శాఖా సంబంధిత స్థాయీ సంఘాలు (24), సెలెక్ట్ కమిటీలు, సంయుక్త కమిటీలు (JPC).