జాతీయ సదస్సులు, ప్రాముఖ్యత కలిగిన వేదికలు మరియు ఉత్సవాలు

G20 (గ్రూప్ ఆఫ్ ట్వంటీ) ప్రపంచంలోని ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థల కూటమి. 2023లో భారతదేశం ఈ కూటమికి అధ్యక్షత వహించింది; ఇది భారత్ దౌత్య చరిత్రలో ఒక ముఖ్య ఘట్టం.

• G20 ఏర్పాటు:
  1. 1999లో ఆసియా ఆర్థిక సంక్షోభం తర్వాత (ఆర్థిక మంత్రులు, కేంద్ర బ్యాంకు గవర్నర్ల స్థాయిలో)
  2. 2008 నుండి దేశాధినేతల స్థాయి శిఖరాగ్ర సదస్సులు.
• సభ్యులు:
  1. 19 దేశాలు + యూరోపియన్ యూనియన్
  2. 2023లో ఆఫ్రికన్ యూనియన్‌కు శాశ్వత సభ్యత్వం (న్యూఢిల్లీ సదస్సులో).
• భారత అధ్యక్షత కాలం: 1 డిసెంబర్ 2022 నుండి 30 నవంబర్ 2023.
• శిఖరాగ్ర సదస్సు: 9–10 సెప్టెంబర్ 2023, న్యూఢిల్లీలోని భారత్ మండపం (ప్రగతి మైదాన్)లో.
• థీమ్: 'వసుధైవ కుటుంబకం – ఒకే భూమి, ఒకే కుటుంబం, ఒకే భవిష్యత్తు (One Earth, One Family, One Future)'.
• లోగో: కమలం (Lotus) పై భూమి.
• న్యూఢిల్లీ నాయకుల ప్రకటన: ఉమ్మడి డిక్లరేషన్ ఆమోదం.
• భారత్–మధ్యప్రాచ్యం–యూరప్ ఆర్థిక కారిడార్ (IMEC): ఈ సదస్సు సందర్భంగా ప్రకటించారు.
• తర్వాతి అధ్యక్షులు: బ్రెజిల్ (2024), దక్షిణాఫ్రికా (2025).
• దేశవ్యాప్త కార్యక్రమాలు: G20 సమావేశాలు దేశంలోని అనేక నగరాల్లో జరిగాయి.

భారత్ సభ్యత్వం ఉన్న ప్రాంతీయ, అంతర్జాతీయ కూటముల సమాచారం పరీక్షల్లో తరచూ వస్తుంది. ఏర్పాటు సంవత్సరం, ప్రధాన కార్యాలయం, సభ్య దేశాలు గుర్తుంచుకోండి.

• BRICS:
  1. బ్రెజిల్, రష్యా, ఇండియా, చైనా, దక్షిణాఫ్రికా. 'BRIC' పదాన్ని 2001లో జిమ్ ఓ'నీల్ (గోల్డ్‌మన్ సాక్స్) ఉపయోగించారు
  2. దక్షిణాఫ్రికా 2010లో చేరింది. 2024లో కొత్త సభ్యులు చేరారు.
• న్యూ డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్ (NDB) – ప్రధాన కార్యాలయం షాంఘై (2015).
• 2016లో 8వ BRICS సదస్సు గోవాలో జరిగింది.
• షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO):
  1. 2001లో ఏర్పాటు
  2. భారత్, పాకిస్థాన్ 2017లో పూర్తి సభ్యత్వం పొందాయి (అస్తానా సదస్సు). 2023లో భారత్ అధ్యక్షత (వర్చువల్ సదస్సు).
• క్వాడ్ (Quad):
  1. భారత్, అమెరికా, జపాన్, ఆస్ట్రేలియా
  2. ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంత భద్రత, సహకారం
  3. మొదటి నాయకుల సదస్సు 2021 (వర్చువల్).
• BIMSTEC:
  1. 1997 (బ్యాంకాక్ డిక్లరేషన్)
  2. 7 సభ్యులు – బంగ్లాదేశ్, భారత్, మయన్మార్, శ్రీలంక, థాయ్‌లాండ్, నేపాల్, భూటాన్
  3. ప్రధాన కార్యాలయం ఢాకా.
• SAARC:
  1. 1985, ఢాకాలో
  2. 8 సభ్య దేశాలు (అఫ్ఘానిస్థాన్ 2007లో చేరింది)
  3. ప్రధాన కార్యాలయం ఖాట్మండు.
• ASEAN:
  1. 1967
  2. ప్రధాన కార్యాలయం జకార్తా
  3. భారత్ 'యాక్ట్ ఈస్ట్' విధానం (2014).
• అలీన ఉద్యమం (NAM):
  1. 1961 బెల్‌గ్రేడ్
  2. 1983లో 7వ సదస్సు న్యూఢిల్లీలో (ఇందిరా గాంధీ అధ్యక్షత).
• కామన్వెల్త్ ప్రభుత్వాధినేతల సమావేశం (CHOGM): 1983లో గోవాలో.

భారత్ గతంలో, ఇటీవల ఆతిథ్యమిచ్చిన ముఖ్య సదస్సులు, క్రీడలు, సమావేశాలు పరీక్షల్లో ఎక్కువగా వస్తాయి.

• ఆసియా క్రీడలు:
  1. మొదటివి 1951లో న్యూఢిల్లీలో
  2. రెండోసారి 1982లో న్యూఢిల్లీ.
• కామన్వెల్త్ క్రీడలు 2010: న్యూఢిల్లీ (19వ కామన్వెల్త్ గేమ్స్).
• వాయిస్ ఆఫ్ గ్లోబల్ సౌత్ సమ్మిట్ (జనవరి 2023): భారత్ నిర్వహించిన వర్చువల్ సదస్సు.
• రైసినా డైలాగ్:
  1. విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ, అబ్జర్వర్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ (ORF) నిర్వహించే వార్షిక భౌగోళిక-రాజకీయ సదస్సు
  2. 2016 నుండి న్యూఢిల్లీలో.
• ప్రవాసీ భారతీయ దివస్:
  1. జనవరి 9 (1915లో గాంధీజీ దక్షిణాఫ్రికా నుండి తిరిగి వచ్చిన రోజు)
  2. 2003 నుండి.
• వైబ్రెంట్ గుజరాత్ గ్లోబల్ సమ్మిట్: 2003 నుండి గుజరాత్‌లో పెట్టుబడుల సదస్సు.
• గ్లోబల్ ఎంట్రప్రెన్యూర్‌షిప్ సమ్మిట్ (నవంబర్ 2017):
  1. హైదరాబాద్‌లో
  2. భారత్–అమెరికా సహకారంతో.
• ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు (డిసెంబర్ 2017): హైదరాబాద్‌లో.
• అంతర్జాతీయ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ (ఏప్రిల్ 2023): ప్రాజెక్ట్ టైగర్ 50 ఏళ్ల సందర్భంగా మైసూరులో ప్రకటన.
• ప్రపంచ వారసత్వ కమిటీ 46వ సమావేశం (జూలై 2024): న్యూఢిల్లీలో.
• అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి (ISA): ప్రధాన కార్యాలయం గురుగ్రామ్.
• హాకీ ప్రపంచ కప్ 2023: భువనేశ్వర్, రూర్కెలా (ఒడిశా).

దినోత్సవాల తేదీలు పరీక్షల్లో సులభంగా మార్కులు తెచ్చే అంశం. వీటిని నెలల వారీగా గుర్తుపెట్టుకోండి.

• జనవరి 9: ప్రవాసీ భారతీయ దివస్
• జనవరి 12: జాతీయ యువజన దినోత్సవం (స్వామి వివేకానంద జయంతి)
• జనవరి 15: ఆర్మీ డే
• జనవరి 23:
  1. పరాక్రమ్ దివస్ (నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ జయంతి
  2. 2021 నుండి)
• జనవరి 24: జాతీయ బాలికా దినోత్సవం
• జనవరి 25:
  1. జాతీయ ఓటర్ల దినోత్సవం (ఎన్నికల సంఘం ఏర్పాటు 1950కి గుర్తుగా
  2. 2011 నుండి)
• జనవరి 26: గణతంత్ర దినోత్సవం
• జనవరి 30: అమరవీరుల దినోత్సవం (గాంధీజీ వర్ధంతి)
• ఫిబ్రవరి 28: జాతీయ విజ్ఞాన దినోత్సవం
• మార్చి 8: అంతర్జాతీయ మహిళా దినోత్సవం
• మార్చి 23: షహీద్ దివస్ (భగత్ సింగ్, సుఖ్‌దేవ్, రాజ్‌గురు బలిదానం)
• మార్చి 22: ప్రపంచ జల దినోత్సవం
• ఏప్రిల్ 14: అంబేడ్కర్ జయంతి
• ఏప్రిల్ 24:
  1. జాతీయ పంచాయతీరాజ్ దినోత్సవం (73వ సవరణ అమలుకు గుర్తుగా
  2. 2010 నుండి)
• మే 1: అంతర్జాతీయ కార్మిక దినోత్సవం
• మే 11: జాతీయ సాంకేతిక దినోత్సవం
• జూన్ 5: ప్రపంచ పర్యావరణ దినోత్సవం
• జూన్ 21: అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవం

సంవత్సరం రెండో భాగంలో వచ్చే ముఖ్య దినోత్సవాలు పరీక్షల్లో తరచూ అడుగుతారు.

• జూలై 26: కార్గిల్ విజయ్ దివస్
• ఆగస్టు 7:
  1. జాతీయ చేనేత దినోత్సవం (1905 స్వదేశీ ఉద్యమం గుర్తుగా
  2. 2015 నుండి)
• ఆగస్టు 14: విభజన విషాద స్మారక దినం (2021 నుండి)
• ఆగస్టు 15: స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం
• ఆగస్టు 23: జాతీయ అంతరిక్ష దినోత్సవం
• ఆగస్టు 29:
  1. జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం (మేజర్ ధ్యాన్‌చంద్ జయంతి)
  2. తెలుగు భాషా దినోత్సవం
• సెప్టెంబర్ 5: ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం (డా. సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ జయంతి)
• సెప్టెంబర్ 14: హిందీ దివస్
• సెప్టెంబర్ 15: ఇంజినీర్స్ డే (ఎం. విశ్వేశ్వరయ్య జయంతి)
• అక్టోబర్ 2: గాంధీ జయంతి (అంతర్జాతీయ అహింసా దినోత్సవం)
• అక్టోబర్ 8: ఎయిర్ ఫోర్స్ డే
• అక్టోబర్ 31: జాతీయ ఐక్యతా దినోత్సవం (రాష్ట్రీయ ఏక్తా దివస్) – సర్దార్ పటేల్ జయంతి (2014 నుండి)
• నవంబర్ 14: బాలల దినోత్సవం (నెహ్రూ జయంతి)
• నవంబర్ 15:
  1. జనజాతీయ గౌరవ్ దివస్ (బిర్సా ముండా జయంతి
  2. 2021 నుండి)
• నవంబర్ 26:
  1. రాజ్యాంగ దినోత్సవం (సంవిధాన్ దివస్
  2. 2015 నుండి)
• డిసెంబర్ 4: నేవీ డే
• డిసెంబర్ 23: రైతు దినోత్సవం (చౌదరి చరణ్ సింగ్ జయంతి)
• డిసెంబర్ 25: సుపరిపాలన దినోత్సవం (వాజపేయి జయంతి)

ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన ప్రచార కార్యక్రమాలు, స్మారక ఉత్సవాల పేర్లు, ప్రారంభ తేదీలు పరీక్షల్లో జతలుగా అడుగుతారు.

• జన్ ధన్ యోజన (28 ఆగస్టు 2014): అందరికీ బ్యాంకు ఖాతా.
• మేక్ ఇన్ ఇండియా (25 సెప్టెంబర్ 2014): తయారీ రంగ ప్రోత్సాహం.
• స్వచ్ఛ భారత్ (2 అక్టోబర్ 2014).
• మన్ కీ బాత్ (3 అక్టోబర్ 2014): ప్రధానమంత్రి రేడియో కార్యక్రమం.
• బేటీ బచావో, బేటీ పఢావో (జనవరి 2015): హరియాణాలోని పానిపట్‌లో ప్రారంభం.
• స్కిల్ ఇండియా (15 జూలై 2015)
• డిజిటల్ ఇండియా (జూలై 2015).
• ఏక్ భారత్ శ్రేష్ఠ భారత్ (31 అక్టోబర్ 2015): రాష్ట్రాల మధ్య సాంస్కృతిక అనుసంధానం.
• స్టార్టప్ ఇండియా (జనవరి 2016).
• ఖేలో ఇండియా (2018)
• ఫిట్ ఇండియా (29 ఆగస్టు 2019).
• ఆత్మనిర్భర్ భారత్ (మే 2020): కొవిడ్ ఆర్థిక ప్యాకేజీ సందర్భంగా పిలుపు.
• ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవ్:
  1. 75 ఏళ్ల స్వాతంత్ర్య స్మరణ
  2. 12 మార్చి 2021న అహ్మదాబాద్ సబర్మతీ ఆశ్రమంలో ప్రారంభం (దండి యాత్ర వార్షికోత్సవం).
• హర్ ఘర్ తిరంగా (2022): ప్రతి ఇంటిపై జాతీయ జెండా.
• అమృత్ కాల్:
  1. 2022 – 2047 మధ్య 25 ఏళ్ల కాలం
  2. 'వికసిత్ భారత్ 2047' లక్ష్యం.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా 2014 నాలుగు: జన్ ధన్ (ఆగస్టు), మేక్ ఇన్ ఇండియా (సెప్టెంబర్), స్వచ్ఛ భారత్, మన్ కీ బాత్ (అక్టోబర్).

భారతదేశంలోని వారసత్వ ప్రదేశాలు, సంప్రదాయాలు యునెస్కో గుర్తింపు పొందినప్పుడు వార్తల్లో నిలుస్తాయి. ఈ గుర్తింపులు ఎప్పటికీ పరీక్షల్లో వచ్చే స్థిరమైన అంశాలు.

• రామప్ప దేవాలయం (రుద్రేశ్వర ఆలయం), ములుగు (తెలంగాణ):
  1. 25 జూలై 2021న ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తింపు
  2. కాకతీయుల కళ.
• ధోలావీరా (గుజరాత్): 2021లో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం (సింధు నాగరికత ప్రదేశం).
• శాంతినికేతన్ (పశ్చిమ బెంగాల్): 2023లో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం.
• అసోం మొయిదాములు (అహోం రాజవంశ సమాధులు): 2024లో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం.
• కుంభమేళా: 2017లో అమూర్త సాంస్కృతిక వారసత్వ జాబితాలో (Intangible Cultural Heritage).
• యోగా: 2016లో అమూర్త సాంస్కృతిక వారసత్వ జాబితాలో.
• కోల్‌కతా దుర్గా పూజ: 2021లో అమూర్త వారసత్వ జాబితాలో.
• గర్బా (గుజరాత్): 2023లో అమూర్త వారసత్వ జాబితాలో.
• హైదరాబాద్: 2019లో యునెస్కో 'క్రియేటివ్ సిటీ ఆఫ్ గ్యాస్ట్రోనమీ' (ఆహార సంస్కృతి) గుర్తింపు.
• అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవం:
  1. 2014 డిసెంబర్ 11న ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ సభ ప్రకటించింది (ప్రధాని మోదీ ప్రతిపాదన)
  2. మొదటిసారి 21 జూన్ 2015న.
• అంతర్జాతీయ చిరుధాన్యాల సంవత్సరం 2023: భారత్ ప్రతిపాదనతో ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రకటించింది.

భారత్‌లో ప్రసిద్ధ ఉత్సవాలు, మేళాలు, అలాగే తెలుగు రాష్ట్రాల ప్రత్యేక దినోత్సవాలు APPSC, TGPSC పరీక్షల్లో ప్రత్యేకంగా అడుగుతారు.

• కుంభమేళా:
  1. హరిద్వార్, ప్రయాగ్‌రాజ్, ఉజ్జయిని, నాసిక్‌లలో
  2. మహా కుంభమేళా ప్రయాగ్‌రాజ్‌లో 12 ఏళ్లకోసారి
  3. అర్ధ కుంభం ప్రతి 6 ఏళ్లకు.
• హార్న్‌బిల్ ఉత్సవం: నాగాలాండ్ (కిసామా), డిసెంబర్ 1–10.
• సంగై ఉత్సవం: మణిపూర్, నవంబర్.
• పుష్కర్ మేళా:
  1. రాజస్థాన్
  2. సోనేపూర్ మేళా: బీహార్, ఆసియాలో అతిపెద్ద పశు మేళాల్లో ఒకటి.
• సూరజ్‌కుండ్ మేళా: హరియాణా, ఫిబ్రవరి (హస్తకళలు).
• ఖజురహో నృత్యోత్సవం:
  1. మధ్యప్రదేశ్
  2. కోణార్క్ ఉత్సవం: ఒడిశా.
• సమ్మక్క-సారలమ్మ జాతర:
  1. ములుగు జిల్లా మేడారం (తెలంగాణ)
  2. రెండేళ్లకోసారి మాఘ పౌర్ణమి సమయంలో.
• బతుకమ్మ:
  1. తెలంగాణ రాష్ట్ర పండుగ
  2. బోనాలు: హైదరాబాద్, ఆషాఢ మాసం.
• పుష్కరాలు:
  1. గోదావరి పుష్కరాలు 2015 (రాజమండ్రి), కృష్ణా పుష్కరాలు 2016
  2. 12 ఏళ్లకోసారి.
• తెలంగాణ ఆవిర్భావ దినోత్సవం:
  1. జూన్ 2 (2014
  2. 29వ రాష్ట్రం).
• ఆంధ్రప్రదేశ్:
  1. 1 అక్టోబర్ 1953న ఆంధ్ర రాష్ట్రం
  2. 1 నవంబర్ 1956న విశాలాంధ్ర (ఆంధ్రప్రదేశ్) ఏర్పాటు.
• తెలుగు భాషా దినోత్సవం: ఆగస్టు 29 (గిడుగు వెంకట రామమూర్తి జయంతి).
• సెప్టెంబర్ 17 (1948): హైదరాబాద్ సంస్థానం భారత్‌లో విలీనమైన రోజు.