National Affairs – Current Affairs · 12 Oct 2026

జంతర్ మంతర్ న్యూఢిల్లీలోని పార్లమెంట్ స్ట్రీట్‌లో ఉన్న ఖగోళ వేధశాల. దీనిని 1724లో జైపూర్ మహారాజా సవాయి జైసింగ్-II నిర్మించారు. పార్లమెంటుకు దగ్గరగా ఉండటంతో దశాబ్దాలుగా ఇది దేశ రాజధానిలో ప్రధాన నిరసన కేంద్రంగా ఉంది.

12 అక్టోబర్ 2026 నాటి ఢిల్లీ పోలీసు సర్క్యులర్ ప్రకారం ఇకపై జంతర్ మంతర్ నిర్దేశిత నిరసన వేదిక కాదు. కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ కమిటీ సిఫార్సుల మేరకు రామ్‌లీలా గ్రౌండ్, బురారీ గ్రౌండ్, తూర్పు ఢిల్లీలోని CBD గ్రౌండ్ కొత్త వేదికలయ్యాయి. ఓటర్ల జాబితా సవరణపై ఢిల్లీలో కొనసాగుతున్న నిరసనల నేపథ్యంలో ఈ నిర్ణయం వచ్చింది.

ఢిల్లీలో నిరసన చేయాలనుకునే సంఘాలు, రాజకీయ పార్టీలు, పౌరులపై ఇది ప్రభావం చూపుతుంది. శాంతియుత సమావేశ హక్కు (ఆర్టికల్ 19(1)(b)) మరియు దానిపై 'పబ్లిక్ ఆర్డర్' కోసం విధించే సహేతుక ఆంక్షలు (ఆర్టికల్ 19(3)) — ఈ అంశం పాలిటీ ప్రశ్నలకు ముఖ్యం.

ఒక విద్యార్థి సంఘం ఢిల్లీలో ధర్నా చేయాలనుకుంటే ఇకపై జంతర్ మంతర్ కాకుండా రామ్‌లీలా/బురారీ/CBD గ్రౌండ్‌లలో ఒకదానికి అనుమతి కోరాలి.

12 అక్టోబర్ 2026: జంతర్ మంతర్ తొలగింపు; మూడు కొత్త వేదికల ప్రకటన; సవరించిన SOP త్వరలో.

ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (CEC) గ్యానేశ్ కుమార్ రాజీనామా కోరుతూ, ఓటర్ల జాబితా సవరణపై అభ్యంతరాలతో ఢిల్లీలో గత కొన్ని రోజులుగా నిరసనలు జరుగుతున్నాయి. వందల మందిని అదుపులోకి తీసుకున్నట్లు నివేదికలు వచ్చాయి. ఈ నేపథ్యంలో దాఖలైన పిటిషన్లను విచారించిన సుప్రీంకోర్టు అక్రమ నిర్బంధాలను అనుమతించబోమని స్పష్టం చేసింది. న్యాయవాదులు 1975–77 ఎమర్జెన్సీ కాలాన్ని గుర్తు చేశారు.

12 అక్టోబర్ (సోమవారం) ప్రతిపక్ష పార్టీలు సుప్రీంకోర్టు వైపు ర్యాలీ చేపట్టాయి. ఢిల్లీ ట్రాఫిక్ పోలీసులు ఉదయం 6 గంటల నుంచి ట్రాఫిక్ మళ్లింపులు ప్రకటించగా, DMRC ఆరు సెంట్రల్ స్టేషన్లలో ప్రవేశ/నిష్క్రమణను మూసివేసింది. ఎన్నికల సంఘం, అధికార పక్షం అవకతవకల ఆరోపణలను తిరస్కరించాయి.

వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ (ఆర్టికల్ 21, 22), శాంతియుత సమావేశ హక్కు, రిట్ అధికార పరిధి (ఆర్టికల్ 32) — పాలిటీ పరీక్షల్లో తరచుగా అడిగే అంశాలు. ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రత, CEC తొలగింపు విధానం (ఆర్టికల్ 324(5)) కూడా ముఖ్యం.

ఒక నిరసనకారుడిని కారణం చెప్పకుండా రెండు రోజులు పోలీస్ స్టేషన్‌లో ఉంచితే, కుటుంబ సభ్యులు హేబియస్ కార్పస్ రిట్ ద్వారా కోర్టును ఆశ్రయించవచ్చు.

12 అక్టోబర్ 2026: సుప్రీంకోర్టు అక్రమ నిర్బంధాలపై స్పష్టత; ప్రతిపక్షాల సుప్రీంకోర్టు ర్యాలీ; ఢిల్లీలో ట్రాఫిక్, మెట్రో ఆంక్షలు.

జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ (NHRC) మానవ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం (PHRA), 1993 కింద ఏర్పడిన చట్టబద్ధ (statutory) సంస్థ — రాజ్యాంగ సంస్థ కాదు. ఇది 12 అక్టోబర్ 1993న ఏర్పాటైంది; పారిస్ సూత్రాలు (Paris Principles) దీనికి స్ఫూర్తి.

ఛైర్‌పర్సన్‌గా భారత మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తి లేదా సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి ఉంటారు. ప్రధానమంత్రి అధ్యక్షతన గల కమిటీ సిఫార్సుపై రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు. 33వ వ్యవస్థాపక దినోత్సవాన్ని 12 అక్టోబర్ 2026న విజ్ఞాన్ భవన్‌లో CJI సూర్యకాంత్ ముఖ్య అతిథిగా నిర్వహించారు.

మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలపై సామాన్య పౌరులు నేరుగా ఫిర్యాదు చేయవచ్చు; కమిషన్ దర్యాప్తు చేసి పరిహారం, చర్యలను సిఫార్సు చేస్తుంది. పాలిటీలో 'చట్టబద్ధ సంస్థలు' అధ్యాయానికి ఇది ముఖ్యం.

పోలీసు కస్టడీలో ఒక వ్యక్తి గాయపడితే అతని కుటుంబం NHRCకి ఫిర్యాదు చేయవచ్చు; కమిషన్ నివేదిక కోరి, పరిహారం చెల్లించాలని ప్రభుత్వానికి సిఫార్సు చేయవచ్చు.

12 అక్టోబర్ 2026: NHRC 33వ వ్యవస్థాపక దినోత్సవం — విజ్ఞాన్ భవన్, ముఖ్య అతిథి CJI సూర్యకాంత్.

PM ధన్-ధాన్య కృషి యోజన (PMDDKY) 'ఆకాంక్షిత జిల్లాల కార్యక్రమం' తరహాలో వ్యవసాయంపై దృష్టి పెట్టిన జిల్లా-కేంద్రిత పథకం. తక్కువ పంట ఉత్పాదకత, తక్కువ పంటల తీవ్రత (cropping intensity), తక్కువ వ్యవసాయ రుణ పంపిణీ — ఈ మూడు ప్రమాణాలతో 100 జిల్లాలను ఎంపిక చేశారు; ప్రతి రాష్ట్రం/UTలో కనీసం ఒక జిల్లా ఉంటుంది.

పాలనా వ్యవస్థ మూడు అంచెల్లో ఉంటుంది — జాతీయ కార్యనిర్వాహక కమిటీ (వ్యవసాయ మంత్రి అధ్యక్షత), రాష్ట్ర సమితి (ప్రధాన కార్యదర్శి), జిల్లా సమితి (కలెక్టర్). జిల్లా కార్యాచరణ ప్రణాళికలు రాష్ట్ర వార్షిక ప్రణాళికల్లో కలుస్తాయి.

తక్కువ దిగుబడి గల జిల్లాల రైతులకు నీటిపారుదల, నిల్వ, రుణం, మార్కెట్ అనుసంధానం ఒకేచోట అందుతాయి. CPSEలు 2026–27, 2027–28లో CSR కింద ఈ జిల్లాలను దత్తత తీసుకోవాలని ప్రభుత్వ సంస్థల విభాగం (DPE) ఆదేశించింది.

ఒక జిల్లాలో ఏడాదికి ఒకే పంట వేస్తుంటే, సూక్ష్మ సేద్యం, రుణ సౌకర్యం ద్వారా రెండో పంట వేయగలిగితే పంటల తీవ్రత పెరిగి ర్యాంకింగ్ మెరుగుపడుతుంది.

11 అక్టోబర్ 2026: PMDDKY మొదటి వార్షికోత్సవం (2025లో ప్రారంభం).

భారత ఎన్నికల సంఘం (ECI) ఆర్టికల్ 324 కింద 25 జనవరి 1950న ఏర్పడిన రాజ్యాంగ సంస్థ. ఇది పార్లమెంటు, రాష్ట్ర శాసనసభలు, రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నికలను నిర్వహిస్తుంది. డిప్యూటీ ఎన్నికల కమిషనర్లు కమిషన్ సచివాలయంలోని సీనియర్ అధికారులు — వీరు రాజ్యాంగ పదవి (CEC/EC) కాదు.

ECI 1950–89 వరకు ఏకసభ్య సంస్థ; 1989లో త్రిసభ్యంగా మారి 1990లో మళ్లీ ఏకసభ్యమైంది; 1993 నుంచి త్రిసభ్య సంస్థ. టి.ఎన్. శేషన్ vs భారత ప్రభుత్వం (1995) కేసులో సుప్రీంకోర్టు బహుళ సభ్య వ్యవస్థను సమర్థించింది.

ఎన్నికల నిర్వహణలో సీనియర్ పరిపాలనా నాయకత్వం కొనసాగింపునకు ఇది ఉపయోగపడుతుంది. ECI నిర్మాణం, పదవీకాలం, తొలగింపు విధానాలు పాలిటీ ప్రశ్నల్లో తరచుగా వస్తాయి.

CEC, ECలు 'బోర్డు'లా విధాన నిర్ణయాలు తీసుకుంటే, డిప్యూటీ EC వంటి అధికారులు ఆ నిర్ణయాలను రాష్ట్రాల్లో అమలు చేసే 'కార్యనిర్వాహకులు'.

10–11 అక్టోబర్ 2026: సిబ్బంది మంత్రిత్వ శాఖ ఉత్తర్వులు — 27 అధికారుల పునర్వ్యవస్థీకరణ.

ఆర్థరైటిస్ అంటే కీళ్ల వాపు, నొప్పి, బిగుసుకుపోవడం. ఇందులో ముఖ్య రకాలు — ఆస్టియోఆర్థరైటిస్ (వయస్సుతో కీళ్ల మృదులాస్థి అరిగిపోవడం) మరియు రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్ (రోగనిరోధక వ్యవస్థ స్వంత కీళ్లపై దాడి చేసే ఆటోఇమ్యూన్ వ్యాధి).

ప్రపంచ ఆర్థరైటిస్ దినోత్సవాన్ని 1996లో Arthritis and Rheumatism International ప్రారంభించింది. 2026 థీమ్ 'Achieve Your Dreams' — RMDs ఉన్నవారు విద్య, ఉద్యోగం, కుటుంబ జీవితంలో పూర్తిగా పాల్గొనేలా చేయడంపై దృష్టి.

ముందస్తు నిర్ధారణ, చికిత్స, పునరావాసం, సామాజిక భాగస్వామ్యంపై అవగాహన పెరుగుతుంది. ఆరోగ్య దినోత్సవాలు, థీమ్‌లు పోటీ పరీక్షల్లో తరచుగా అడుగుతారు.

60 ఏళ్ల వ్యక్తికి మోకాళ్ల నొప్పి నడిచినప్పుడు పెరిగితే అది సాధారణంగా ఆస్టియోఆర్థరైటిస్; యువతికి ఉదయాన్నే చేతి వేళ్లు బిగుసుకుపోతే రుమటాయిడ్ కావచ్చు.

12 అక్టోబర్ 2026: ప్రపంచ ఆర్థరైటిస్ దినోత్సవం; థీమ్ 'Achieve Your Dreams'.