By exambadi.in

1. పాకిస్తాన్: ఖైబర్ పఖ్తున్‌ఖ్వాలో ఎమర్జెన్సీ, ప్రావిన్షియల్ ప్రభుత్వం రద్దు

ఏమిటి?

ఖైబర్ పఖ్తున్‌ఖ్వా (KP) అఫ్గానిస్తాన్‌తో సరిహద్దు గల పాకిస్తాన్ వాయవ్య ప్రావిన్స్; రాజధాని పెషావర్. ఇది ఇమ్రాన్ ఖాన్ నేతృత్వంలోని PTI (పాకిస్తాన్ తెహ్రీక్-ఎ-ఇన్సాఫ్) బలమైన కోట.

ఫెడరల్ కేబినెట్ ఆమోదం తర్వాత అధ్యక్షుడు ఆసిఫ్ అలీ జర్దారీ 11 అక్టోబర్ 2026న ఎమర్జెన్సీ ప్రకటించారు. దీంతో ముఖ్యమంత్రి సొహైల్ అఫ్రిది, ఇతర పదవీధారుల పదవీకాలం ముగిసింది. 12 అక్టోబర్‌న అఫ్రిది సహా వందల మంది PTI సభ్యులను అదుపులోకి తీసుకున్నారు. ఇది షెహబాజ్ షరీఫ్ ప్రభుత్వం–PTI మధ్య ఉద్రిక్తతలను పెంచింది.

ఎవరికి? ఏ ప్రయోజనం?

భారత సరిహద్దు భద్రత, అఫ్గానిస్తాన్–పాకిస్తాన్ సరిహద్దు పరిస్థితులపై ఇది ప్రభావం చూపుతుంది. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 356 (రాష్ట్రపతి పాలన)తో పోల్చి చదవడం ఉపయోగకరం.

ముఖ్య విషయాలు

  • ప్రకటన: 11 అక్టోబర్ 2026 — అధ్యక్షుడు జర్దారీ.
ఆధారం:

పాక్ రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 232(1), 234(1).

  • పరిణామం:
    1. CM సొహైల్ అఫ్రిది ప్రభుత్వం రద్దు
    2. 12 అక్టోబర్‌న వందల మంది PTI సభ్యుల నిర్బంధం.
  • సలహా మండలి: 11 మంది సభ్యులు.
  • KP:
    1. రాజధాని పెషావర్
    2. అఫ్గాన్ సరిహద్దు (డ్యూరాండ్ రేఖ).
  • భారత పోలిక: ఆర్టికల్ 352 (జాతీయ ఎమర్జెన్సీ), 356 (రాష్ట్రపతి పాలన).

సులభమైన ఉదాహరణ

భారత పోలిక: ఒక రాష్ట్రంలో రాజ్యాంగ యంత్రాంగం విఫలమైతే ఆర్టికల్ 356 కింద రాష్ట్రపతి పాలన విధిస్తారు; పాక్‌లో KP విషయంలో జరిగింది దానికి దగ్గరగా ఉంటుంది.

తాజా మార్పు

11–12 అక్టోబర్ 2026: KPలో ఎమర్జెన్సీ, ప్రావిన్షియల్ ప్రభుత్వం రద్దు, PTI నేతల నిర్బంధం.

ఆధారం:

బహుళ వార్తా వనరులు (ధృవీకరించబడింది) | 2026-10-12

2. ప్రపంచ బ్యాంక్: $100 బిలియన్ల వరకు సంక్షోభ సహాయం పరిశీలన

ఏమిటి?

ప్రపంచ బ్యాంక్ 1944 బ్రెటన్ వుడ్స్ సదస్సులో IMFతో పాటు ఏర్పడింది; ప్రధాన కార్యాలయం వాషింగ్టన్ D.C. ప్రపంచ బ్యాంక్ గ్రూప్‌లో IBRD, IDA, IFC, MIGA, ICSID అనే ఐదు సంస్థలు ఉంటాయి. ప్రస్తుత అధ్యక్షుడు భారత సంతతికి చెందిన అజయ్ బంగా.

పశ్చిమాసియా ఉద్రిక్తతలు, ఇంధన ధరల పెరుగుదలతో ఇబ్బంది పడుతున్న దేశాలకు సహాయంగా ముందుగా $25 బిలియన్లు, ప్రాజెక్టుల మళ్లింపుతో మరో $35 బిలియన్లు, అవసరమైతే మొత్తం $100 బిలియన్ల వరకు అందించే అవకాశాన్ని బ్యాంక్ పరిశీలిస్తోంది. FY2026లో గ్యారెంటీలు, debt-for-development swaps ద్వారా రికార్డు $112 బిలియన్ల ప్రైవేట్ క్యాపిటల్‌ను సమీకరించింది.

ఎవరికి? ఏ ప్రయోజనం?

ఇంధన దిగుమతులపై ఆధారపడే అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు చెల్లింపుల సంక్షోభం, ఆహార-ఇంధన ధరల ఒత్తిడిని తట్టుకునేందుకు ఆర్థిక భద్రత లభిస్తుంది.

ముఖ్య విషయాలు

  • మొత్తం: $100 బిలియన్ల వరకు (దశలవారీగా).
  • దశ 1: $25 బిలియన్లు — క్రైసిస్ ఫండింగ్ విండో.
  • దశ 2: ~$35 బిలియన్లు — ఆమోదిత ప్రాజెక్టుల మళ్లింపు (మొత్తం ~$60 బిలియన్లు).
  • లబ్ధి దేశాలు: 30–40.
  • పోలిక: COVID-19 సమయంలో $70 బిలియన్లు.
  • స్టాటిక్ GK:
    1. బ్రెటన్ వుడ్స్ (1944)
    2. IBRD, IDA, IFC, MIGA, ICSID.

సులభమైన ఉదాహరణ

చమురు ధర రెట్టింపైతే దిగుమతి చేసుకునే ఒక చిన్న దేశానికి విదేశీ మారక నిల్వలు తరిగిపోతాయి; అలాంటప్పుడు తక్కువ వడ్డీ సంక్షోభ రుణం ఆ దేశాన్ని నిలబెడుతుంది.

తాజా మార్పు

అక్టోబర్ 2026: అజయ్ బంగా — 30–40 దేశాలతో సంక్షోభ సహాయ చర్చలు.

ఆధారం:

బహుళ వార్తా వనరులు (ధృవీకరించబడింది) | 2026-10-12

3. పసిఫిక్ ఉష్ణోగ్రతలు రికార్డు స్థాయికి — తీవ్రమవుతున్న ఎల్ నినో

ఏమిటి?

ఎల్ నినో అంటే మధ్య, తూర్పు భూమధ్యరేఖా పసిఫిక్ సముద్ర ఉపరితలం సాధారణం కంటే వేడెక్కడం. దీని వ్యతిరేక దశ లా నినా (చల్లబడటం). రెండూ కలిపి ENSO (El Niño–Southern Oscillation) అంటారు. నినో 3.4 ప్రాంత ఉష్ణోగ్రతలను ఎల్ నినో కొలమానంగా వాడతారు.

సెప్టెంబర్ 2026లో నినో 3.4 SST 29.70°Cకు చేరి గత బలమైన ఎల్ నినోల గరిష్ఠాలను మించింది. WMO 8 అక్టోబర్‌న ఇది మరింత తీవ్రమై డిసెంబర్‌లో గరిష్ఠానికి చేరుతుందని అంచనా వేసింది. భారత్‌లో ఈ ఏడాది రుతుపవన వర్షపాతం 12.6% తక్కువ.

ఎవరికి? ఏ ప్రయోజనం?

ఎల్ నినో సాధారణంగా భారత రుతుపవనాలను బలహీనపరుస్తుంది; కరువు, ఆహార ధరల పెరుగుదల, నీటి-విద్యుత్ కొరతలు వస్తాయి. ప్రభుత్వాలు రబీ ప్రణాళిక, నీటి నిర్వహణ, ధరల నియంత్రణకు ముందస్తు చర్యలు తీసుకోవడానికి ఈ అంచనాలు ఉపయోగపడతాయి.

ముఖ్య విషయాలు

  • నినో 3.4 SST: 29.70°C — సెప్టెంబర్ 2026 (రికార్డు).
  • గత బలమైన ఎల్ నినోలు: 1982–83, 1997–98, 2015–16.
  • WMO అంచనా (8 అక్టోబర్): మరింత తీవ్రత, డిసెంబర్‌లో గరిష్ఠం.
  • కోపర్నికస్:
    1. ప్రపంచ SST 21.05°C
    2. సెప్టెంబర్ గాలి ఉష్ణోగ్రత 16.27°C.
  • భారత్: 2026 రుతుపవన లోటు 12.6%.
  • ENSO: ఎల్ నినో (వేడి) + లా నినా (చల్లదనం) + సదరన్ ఆసిలేషన్ (వాతావరణ పీడనం).

సులభమైన ఉదాహరణ

పసిఫిక్ వేడెక్కినప్పుడు వర్షాన్నిచ్చే మేఘ వ్యవస్థలు తూర్పు వైపు జరుగుతాయి; దీంతో భారత్‌కు వచ్చే తేమ తగ్గి వర్షాలు కొరవడతాయి.

తాజా మార్పు

8 అక్టోబర్ 2026: WMO తీవ్రత అంచనా; సెప్టెంబర్ 2026 SST రికార్డు.

ఆధారం:

బహుళ వార్తా వనరులు (ధృవీకరించబడింది) | 2026-10-12