అభివృద్ధి, సామాజిక సూచీలు – HDI, GHI, లింగ అంతరం (Development Indices)

Correct: B — UNDP

మానవాభివృద్ధి సూచీని ఐక్యరాజ్యసమితి అభివృద్ధి కార్యక్రమం (UNDP) విడుదల చేస్తుంది; మొదటి నివేదిక 1990లో వచ్చింది. UNEP పర్యావరణ కార్యక్రమం (ఉద్గారాల అంతరం నివేదిక ఇస్తుంది). ప్రపంచ బ్యాంకు, WEF వేరే సూచీలను ప్రకటిస్తాయి.

Correct: B — మహబూబ్ ఉల్ హక్

HDI రూపకర్తలు మహబూబ్ ఉల్ హక్ (పాకిస్థాన్), అమర్త్యసేన్. 1990లో మొదటి మానవాభివృద్ధి నివేదిక వచ్చింది. ఆడమ్ స్మిత్, కీన్స్ ప్రసిద్ధ ఆర్థికవేత్తలు కానీ HDI రూపకర్తలు కారు; నెహ్రూ ఈ సూచీకి సంబంధం లేని రాజకీయ నాయకుడు.

Correct: A — కన్సర్న్ వరల్డ్‌వైడ్, వెల్తుంగర్‌హిల్ఫే

GHIని కన్సర్న్ వరల్డ్‌వైడ్, వెల్తుంగర్‌హిల్ఫే విడుదల చేస్తాయి. UNDP, OPHI బహుముఖ పేదరిక సూచీ (MPI)ని విడుదల చేస్తాయి. WEF లింగ అంతర సూచీని, SDSN సంతోష నివేదికను, IEP శాంతి సూచీని, EIU ప్రజాస్వామ్య సూచీని ఇస్తాయి.

Correct: D — UN సస్టైనబుల్ డెవలప్‌మెంట్ సొల్యూషన్స్ నెట్‌వర్క్ (SDSN)

ప్రపంచ సంతోష నివేదికను UN SDSN విడుదల చేస్తుంది; మార్చి 20 ప్రపంచ సంతోష దినోత్సవం. ట్రాన్స్‌పరెన్సీ ఇంటర్నేషనల్ అవినీతి సూచీని, RSF పత్రికా స్వేచ్ఛ సూచీని, హెరిటేజ్ ఫౌండేషన్ ఆర్థిక స్వేచ్ఛ సూచీని ఇస్తాయి.

Correct: C — ఆరోగ్యం (ఆయుర్దాయం), విద్య, ఆదాయం (తలసరి GNI)

HDI కొలమానాలు ఆరోగ్యం (ఆయుర్దాయం), విద్య (పాఠశాల సంవత్సరాలు), ఆదాయం (తలసరి GNI). ఆరోగ్యం, విద్య, జీవన ప్రమాణం అనేవి MPI కొలమానాలు. ఆర్థిక భాగస్వామ్యం మొదలైనవి లింగ అంతర సూచీ ఉప సూచీలు, పోషకాహార లోపం, కుంగుబాటు, శిశు మరణాలు GHI సూచికలు.

Correct: C — UNDP, ఆక్స్‌ఫర్డ్ పేదరికం & మానవాభివృద్ధి కార్యక్రమం (OPHI)

గ్లోబల్ MPIని UNDP, OPHI కలిసి విడుదల చేస్తాయి; ఆరోగ్యం, విద్య, జీవన ప్రమాణం అనే 3 కొలమానాలు, 10 సూచికలు ఉంటాయి. నీతి ఆయోగ్ ప్రత్యేకంగా జాతీయ MPIని ప్రకటిస్తుంది (12 సూచికలు). ప్రపంచ బ్యాంకు–IMF, WEF–SDSN గ్లోబల్ MPIని విడుదల చేయవు.

Correct: B — అక్షరాస్యత రేటు

GHI నాలుగు సూచికలు: పోషకాహార లోపం, పిల్లల్లో కుంగుబాటు (stunting), బరువు తక్కువ (wasting), శిశు మరణాలు. అక్షరాస్యత రేటు ఈ సూచికల్లో లేదు; అది విద్యా సంబంధ సూచిక, ఆకలి కొలమానం కాదు.

Correct: A — పర్యావరణ పనితీరు

లింగ అంతర సూచీ నాలుగు ఉప సూచీలు: ఆర్థిక భాగస్వామ్యం, విద్య, ఆరోగ్యం–మనుగడ, రాజకీయ సాధికారత. పర్యావరణ పనితీరు అనేది EPI కొలిచే అంశం; ఈ ఉప సూచీల్లో భాగం కాదు. ఈ సూచీని WEF విడుదల చేస్తుంది.

Correct: D — నీతి ఆయోగ్

SDG ఇండియా ఇండెక్స్‌ను నీతి ఆయోగ్ విడుదల చేస్తుంది; ఇది 17 లక్ష్యాల ఆధారంగా రాష్ట్రాల పురోగతిని కొలుస్తుంది. UNDP ప్రపంచ స్థాయి HDI ఇస్తుంది, ప్రపంచ బ్యాంకు, IMF దీన్ని విడుదల చేయవు; ఇది దేశీయ సూచీ.

Correct: D — HDIలో ఆదాయ కొలమానం పాఠశాల సంవత్సరాలు

HDIలో ఆదాయ కొలమానం తలసరి GNI; పాఠశాల సంవత్సరాలు విద్య కొలమానంలో భాగం. కాబట్టి మొదటి ప్రకటన తప్పు. మిగతా ప్రకటనలు నోట్స్ ప్రకారం సరైనవి: HDI మొదటి నివేదిక 1990, MPIకి 3 కొలమానాలు 10 సూచికలు, GHIలో 4 సూచికలు.