Environment & Ecology – Current Affairs · 12 Oct 2026

సారస్ కొంగ (Antigone antigone) ప్రపంచంలో అత్యంత ఎత్తైన ఎగిరే పక్షి — 1.5 మీ ఎత్తు వరకు, 2.4 మీ రెక్కల విస్తీర్ణం. బూడిద రంగు ఈకలు, ఈకలు లేని ఎర్రటి తల దీని గుర్తులు. ఇది భారత్‌లో సంతానోత్పత్తి చేసే ఏకైక స్థానిక కొంగ; వర్షాకాలంలో చిత్తడి నేలలు, వరి పొలాల్లో గూళ్లు కడుతుంది. జీవితాంతం ఒకే జంటగా ఉంటుంది; ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్ర పక్షి. IUCN రెడ్ లిస్ట్‌లో 'Vulnerable'.

జనాభా ప్రాథమిక గణాంకాలు, సంతానోత్పత్తి-విశ్రాంతి ప్రదేశాల మ్యాపింగ్, విద్యుత్ తీగల తాకిడి ముప్పుల అంచనా కోసం BNHS అఖిల భారత సర్వే ప్రకటించింది.

సారస్ 'అంబ్రెల్లా' (umbrella) మరియు జీవ-సూచిక (bio-indicator) జాతి — దీన్ని రక్షిస్తే చిత్తడి నేలల మొత్తం జీవవైవిధ్యం రక్షించబడుతుంది. UP, గుజరాత్, రాజస్థాన్ రైతులు తమ పొలాల్లో గూళ్లను రక్షిస్తున్నారు.

ఒక గ్రామ చెరువు దగ్గర సారస్ జంట ఏటా గూడు కడుతుంటే, ఆ చెరువు నీరు, చేపలు, ఇతర పక్షులు అన్నీ ఆరోగ్యంగా ఉన్నాయనడానికి అది సంకేతం.

అక్టోబర్ 2026: BNHS అఖిల భారత సారస్ కొంగ సర్వే ప్రకటన.

ఆకస్మిక వరద (flash flood) అంటే సాధారణంగా ఆరు గంటల్లోపు అత్యధిక నీటి ప్రవాహంతో అకస్మాత్తుగా వచ్చే వరద. తీవ్ర వర్షం, క్లౌడ్‌బర్స్ట్, కొండచరియల వల్ల ఏర్పడిన సహజ ఆనకట్ట తెగడం (LDOF), హిమానీనద సరస్సు ఉప్పొంగడం (GLOF) దీనికి కారణాలు.

11 అక్టోబర్ 2026న నేపాల్ గోర్ఖా జిల్లాలోని చుమ్నుబ్రి గ్రామంలో భారీ వర్షం లేకుండానే వరద వచ్చింది — ఎగువన కొండచరియలు లేదా హిమపాతం వల్ల ఏర్పడిన అడ్డుకట్ట తెగడం కారణమని భావిస్తున్నారు. భారత్‌లో 2013 కేదార్‌నాథ్ (చోరాబరి సరస్సు), 2021 చమోలీ (రిషిగంగ), 2023 సిక్కిం సౌత్ లోనాక్ సరస్సు (చుంగ్‌తాంగ్ డ్యామ్ ధ్వంసం) ఉదాహరణలు.

ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, వరద మైదాన జోనింగ్, సమాజ స్థాయి సన్నద్ధత ('ఆపదా మిత్ర') ద్వారా ప్రాణనష్టం తగ్గించవచ్చు. భారత్–నేపాల్–భూటాన్ మధ్య రియల్-టైమ్ డేటా మార్పిడి సరిహద్దు నదుల వరదలను ఎదుర్కోవడానికి ముఖ్యం.

కొండచరియ పడి నది అడ్డుకుంటే వెనుక సరస్సు ఏర్పడుతుంది; కొన్ని రోజుల తర్వాత అది తెగితే వర్షం లేని రోజున కూడా దిగువ గ్రామాలు మునిగిపోతాయి.

11 అక్టోబర్ 2026: నేపాల్ గోర్ఖాలో వర్షం లేకుండానే ఆకస్మిక వరద.