ఇమెయిల్ & ప్రోటోకాల్స్ (Email & Protocols)

ఇమెయిల్ (E-mail = Electronic Mail) అంటే ఇంటర్నెట్ ద్వారా సందేశాలను, ఫైళ్లను క్షణాల్లో పంపడం. ఇది ఉత్తరం కంటే వేగంగా, చవకగా ఉంటుంది.

• చరిత్ర: మొదటి నెట్‌వర్క్ ఇమెయిల్‌ను రే టాంలిన్సన్ (Ray Tomlinson) 1971 లో పంపారు. యూజర్ పేరు, కంప్యూటర్ పేరును వేరు చేయడానికి '@' గుర్తును ఆయనే వాడారు.
• ఇమెయిల్ అడ్రస్ నిర్మాణం: username@domain.com
• '@' కు ముందు = వినియోగదారు పేరు
• తర్వాత = డొమైన్ (ఇమెయిల్ సర్వర్).
• ఇమెయిల్ భాగాలు:
  1. To: గ్రహీత అడ్రస్
  2. Cc (Carbon Copy): ఇతరులకూ ప్రతి పంపడం; అందరికీ ఒకరి అడ్రస్ మరొకరికి కనిపిస్తుంది.
  3. Bcc (Blind Carbon Copy): రహస్యంగా ప్రతి పంపడం; Bcc గ్రహీతల అడ్రస్ ఇతరులకు కనిపించదు.
  4. Subject: విషయం (సంక్షిప్తంగా)
  5. Body: సందేశం
  6. Attachment: జోడించిన ఫైల్ (ఫోటో, PDF మొదలైనవి)
• మెయిల్‌బాక్స్ ఫోల్డర్లు: Inbox (వచ్చినవి), Outbox (పంపడానికి వేచి ఉన్నవి), Sent (పంపినవి), Drafts (పూర్తి కాని సందేశాలు), Spam/Junk (అనవసర మెయిల్స్), Trash (తొలగించినవి).
• Reply:
  1. పంపినవారికి మాత్రమే జవాబు
  2. Reply All: పంపినవారికి + అందరు గ్రహీతలకు జవాబు
  3. Forward: వేరొకరికి పంపడం.
• ప్రముఖ ఇమెయిల్ సేవలు: Gmail (గూగుల్), Outlook (మైక్రోసాఫ్ట్), Yahoo Mail. హాట్‌మెయిల్ (Hotmail) ను భారతీయుడు సబీర్ భాటియా సహ-స్థాపించారు (1996).

ఇమెయిల్ పంపడానికి, స్వీకరించడానికి వేర్వేరు ప్రోటోకాల్స్ (నియమాలు) వాడతారు. పరీక్షల్లో 'పంపేది ఏది? స్వీకరించేది ఏది?' అని అడుగుతారు.

• SMTP (Simple Mail Transfer Protocol): ఇమెయిల్ పంపడానికి (sending) వాడతారు. డిఫాల్ట్ పోర్ట్ 25.
• సర్వర్ల మధ్య కూడా మెయిల్ బదిలీ చేస్తుంది.
• POP3 (Post Office Protocol version 3):
  1. ఇమెయిల్ స్వీకరించడానికి (receiving) వాడతారు. మెయిల్‌ను సర్వర్ నుండి మన కంప్యూటర్‌కు డౌన్‌లోడ్ చేస్తుంది
  2. సాధారణంగా సర్వర్‌లో కాపీ ఉండదు. పోర్ట్ 110.
• IMAP (Internet Message Access Protocol):
  1. మెయిల్‌ను సర్వర్‌లోనే ఉంచి చూపిస్తుంది
  2. అనేక పరికరాల్లో ఒకే మెయిల్‌బాక్స్ సింక్ అవుతుంది. పోర్ట్ 143.
• MIME (Multipurpose Internet Mail Extensions): ఇమెయిల్‌లో టెక్స్ట్ కాకుండా ఫోటోలు, ఆడియో, వీడియో వంటి ఫైళ్లు జతచేయడానికి వీలు కల్పిస్తుంది.
• పోలిక:
  1. పంపడం = SMTP
  2. స్వీకరించడం = POP3 లేదా IMAP
  3. ఫోన్‌లో, ల్యాప్‌టాప్‌లో రెండింటిలో ఒకే మెయిల్ కనిపించాలంటే = IMAP

గుర్తుంచుకునే చిట్కా 'S' for Send – SMTP. 'P' for Pull (లాగడం) – POP3. IMAP = సర్వర్‌లో ఉంచి చూడటం.

ప్రోటోకాల్ (Protocol) అంటే కంప్యూటర్లు ఒకదానితో ఒకటి మాట్లాడుకోవడానికి పాటించే నియమాల సమితి. వేర్వేరు పనులకు వేర్వేరు ప్రోటోకాల్స్ ఉంటాయి.

• TCP (Transmission Control Protocol): డేటాను ప్యాకెట్లుగా విడగొట్టి, సరిగా చేరిందో లేదో నిర్ధారిస్తుంది. కనెక్షన్ ఆధారితం (Connection-oriented), నమ్మకమైనది, కొంచెం నెమ్మది.
• UDP (User Datagram Protocol):
  1. నిర్ధారణ లేకుండా వేగంగా పంపుతుంది. కనెక్షన్‌లెస్
  2. వీడియో కాల్స్, ఆన్‌లైన్ గేమ్స్, లైవ్ స్ట్రీమింగ్‌కు అనువైనది.
• IP (Internet Protocol): ప్యాకెట్లకు చిరునామా ఇచ్చి సరైన గమ్యానికి చేరుస్తుంది.
• HTTP / HTTPS: వెబ్ పేజీల బదిలీ.
• FTP (File Transfer Protocol): ఫైళ్ల అప్‌లోడ్/డౌన్‌లోడ్. పోర్టులు 20, 21.
• Telnet:
  1. దూరంలోని కంప్యూటర్‌ను టెక్స్ట్ రూపంలో నియంత్రించడం (రిమోట్ లాగిన్)
  2. సురక్షితం కాదు. పోర్ట్ 23.
• SSH (Secure Shell): Telnet కు సురక్షిత ప్రత్యామ్నాయం. పోర్ట్ 22.
• DNS: డొమైన్ పేరు → IP. పోర్ట్ 53.
• DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol): IP అడ్రస్‌లను ఆటోమేటిక్‌గా ఇస్తుంది.
• ICMP:
  1. నెట్‌వర్క్ లోపాల సందేశాలు
  2. 'ping' కమాండ్ ఇదే వాడుతుంది.
• VoIP (Voice over IP): ఇంటర్నెట్ ద్వారా వాయిస్ కాల్స్.
• SNMP: నెట్‌వర్క్ పరికరాల నిర్వహణ/పర్యవేక్షణ.

కంప్యూటర్, ఇంటర్నెట్ పరీక్షల్లో 'ఈ సంక్షిప్త రూపానికి పూర్తి రూపం ఏమిటి?' అనే ప్రశ్నలు తరచూ వస్తాయి. వీటిని జాగ్రత్తగా గుర్తుంచుకోండి.

• LAN – Local Area Network
• MAN – Metropolitan Area Network
• WAN – Wide Area Network
• WLAN – Wireless Local Area Network
• VPN – Virtual Private Network (పబ్లిక్ నెట్‌వర్క్‌లో సురక్షిత, ప్రైవేట్ కనెక్షన్)
• ISP – Internet Service Provider
• URL – Uniform Resource Locator
• WWW – World Wide Web
• HTML – HyperText Markup Language
• HTTP / HTTPS – HyperText Transfer Protocol / Secure
• FTP – File Transfer Protocol
• SMTP – Simple Mail Transfer Protocol
• POP3 – Post Office Protocol 3
• IMAP – Internet Message Access Protocol
• TCP / IP – Transmission Control Protocol / Internet Protocol
• UDP – User Datagram Protocol
• DNS – Domain Name System
• DHCP – Dynamic Host Configuration Protocol
• NIC – Network Interface Card
• MAC – Media Access Control
• SSL / TLS – Secure Sockets Layer / Transport Layer Security
• GSM – Global System for Mobile Communications
• CDMA – Code Division Multiple Access
• LTE – Long Term Evolution
• SIM – Subscriber Identity Module
• VoIP – Voice over Internet Protocol
• ISDN – Integrated Services Digital Network
• Modem – Modulator–Demodulator
• Bluetooth: పేరు డెన్మార్క్ రాజు హరాల్డ్ బ్లూటూత్ నుండి వచ్చింది. ఇది తక్కువ దూరపు వైర్‌లెస్ సాంకేతికత.
• Wi-Fi:
  1. వైర్‌లెస్ LAN సాంకేతికతకు వాడే పేరు
  2. సాధారణంగా 'Wireless Fidelity' అని చెబుతారు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా 'S' తో మొదలయ్యే SMTP = Send; 'P' POP = Pull. TCP/IP లో TCP నమ్మకం, IP చిరునామా.

ఇంటర్నెట్ వచ్చాక మనం మాట్లాడుకునే, పనిచేసే పద్ధతులు చాలా మారాయి. ఇమెయిల్‌తో పాటు అనేక కమ్యూనికేషన్ సాధనాలు వాడుకలో ఉన్నాయి.

• తక్షణ సందేశాలు (Instant Messaging): WhatsApp, Telegram, Signal వంటి యాప్‌లు. క్షణాల్లో టెక్స్ట్, ఫోటోలు, ఫైళ్లు పంపవచ్చు.
• వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్ (Video Conferencing): Zoom, Google Meet, Microsoft Teams, Skype ద్వారా దూరంగా ఉన్నవారు ముఖాముఖి మాట్లాడవచ్చు.
• VoIP:
  1. ఇంటర్నెట్ ద్వారా వాయిస్ కాల్స్
  2. సాధారణ టెలిఫోన్ లైన్ అవసరం లేదు.
• చాట్ (Chat): నిజ సమయంలో టెక్స్ట్ సంభాషణ.
• మెయిలింగ్ లిస్ట్ (Mailing List): ఒకే మెయిల్‌ను అనేక మందికి పంపే సమూహం.
• సోషల్ నెట్‌వర్కింగ్: Facebook, LinkedIn (వృత్తిపరమైన నెట్‌వర్క్), Instagram.
• ఇమెయిల్ స్పామ్ (Spam): కోరని, అనవసరమైన, ఎక్కువగా ప్రకటనల మెయిల్స్. వీటిలో కొన్నింటిలో ప్రమాదకర లింకులు ఉంటాయి.
• చైన్ మెయిల్ (Chain Mail):
  1. 'ఇది అందరికీ ఫార్వర్డ్ చేయండి' అని అడిగే మెయిల్స్
  2. వీటిని నమ్మకూడదు.

నెట్ ఎటికెట్ (Netiquette) – ఆన్‌లైన్ మర్యాదలు

• ఇమెయిల్‌లో అంతా పెద్ద అక్షరాలు (CAPS) వాడకూడదు – అది అరుస్తున్నట్లు భావిస్తారు.
• సబ్జెక్ట్ లైన్ స్పష్టంగా రాయాలి
• మర్యాదపూర్వక భాష వాడాలి.
• ఇతరుల వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని అనుమతి లేకుండా పంచకూడదు.
• తెలియని వ్యక్తుల మెయిల్ అటాచ్‌మెంట్లను, లింకులను తెరవకూడదు.
• వదంతులను (fake news) ఫార్వర్డ్ చేయకూడదు.

ఇమెయిల్ ద్వారా మోసాలు, వైరస్ వ్యాప్తి ఎక్కువగా జరుగుతుంది. సురక్షితంగా ఇమెయిల్ వాడటం తెలుసుకోవడం పరీక్షలకు, నిజ జీవితానికీ అవసరం.

• ఫిషింగ్ (Phishing): బ్యాంక్ లేదా ప్రసిద్ధ సంస్థ పేరుతో నకిలీ మెయిల్ పంపి, పాస్‌వర్డ్, OTP, కార్డ్ వివరాలు లాక్కోవడం.
• స్పూఫింగ్ (Spoofing): పంపినవారి అడ్రస్‌ను నకిలీగా చూపించడం.
• ఇమెయిల్ అటాచ్‌మెంట్ ప్రమాదం:
  1. .exe, .zip వంటి ఫైళ్లలో వైరస్/ransomware ఉండవచ్చు
  2. తెలియని వారి నుండి వచ్చిన వాటిని తెరవకూడదు.
• రక్షణ పద్ధతులు:
  1. బలమైన, ప్రత్యేకమైన పాస్‌వర్డ్ వాడాలి.
  2. రెండు-అంచెల ధృవీకరణ (Two-Factor Authentication, 2FA) ఆన్ చేయాలి.
  3. అనుమానాస్పద లింకులపై క్లిక్ చేయకూడదు.
  4. పబ్లిక్ కంప్యూటర్‌లో లాగిన్ అయితే పని తర్వాత 'Sign out' చేయాలి.
  5. బ్యాంకులు ఎప్పుడూ మెయిల్ ద్వారా పాస్‌వర్డ్/OTP అడగవు.
• ఇమెయిల్ ఎన్‌క్రిప్షన్: సందేశాన్ని కోడ్ రూపంలోకి మార్చి, అనుమతి ఉన్నవారు మాత్రమే చదివేలా చేయడం.
• డిజిటల్ సంతకం (Digital Signature): పంపినవారు నిజమైనవారేనని, సందేశం మారలేదని నిర్ధారిస్తుంది.
• యాంటీవైరస్ & స్పామ్ ఫిల్టర్: ప్రమాదకర మెయిల్స్‌ను స్వయంచాలకంగా గుర్తించి నిరోధిస్తాయి.