ఫ్రెంచ్ విప్లవం (The French Revolution)

ఫ్రెంచ్ విప్లవం రాచరికాన్ని అంతం చేసి, పుట్టుకతో వచ్చే హక్కుల (privileges) సమాజం స్థానంలో కొత్త పాలనా విధానాన్ని తెచ్చింది. స్వేచ్ఛ, సమానత్వం అనే భావనలకు కూడా ఒక చరిత్ర ఉందని ఈ అధ్యాయం చూపుతుంది.

• పాఠ్యపుస్తక నేపథ్యం:
  1. సెక్షన్ I (Events and Processes)లో ఫ్రెంచ్ విప్లవం, రష్యన్ విప్లవం, నాజీయిజం ఉన్నాయి
  2. ఇవన్నీ ఆధునిక ప్రపంచ నిర్మాణంలో ముఖ్యమైనవి.
• 'మానవ హక్కుల ప్రకటన' (Declaration of the Rights of Man) కొత్త యుగ ఆగమనాన్ని ప్రకటించింది.
• 'ప్రతి వ్యక్తికి హక్కులున్నాయి, సమానత్వాన్ని కోరవచ్చు' అనే ఆలోచన రాజకీయాల్లో కొత్త భాషగా మారింది.
• భారత్, చైనా, ఆఫ్రికా, దక్షిణ అమెరికాల వలస వ్యతిరేక ఉద్యమాలు స్వేచ్ఛ, సమానత్వ భావనలను తమ తమ రీతుల్లో పునర్నిర్వచించాయి.
• 1789 జూలై 14 ఉదయం:
  1. రాజు పారిస్ నగరంలోకి సైన్యాన్ని పంపాడు
  2. పౌరులపై కాల్పులు జరిపిస్తాడనే పుకార్లు వ్యాపించాయి.
• సుమారు 7,000 మంది స్త్రీపురుషులు టౌన్ హాల్ ముందు చేరి ప్రజా సైన్యాన్ని (people's militia) ఏర్పరచాలని నిర్ణయించారు
• ఆయుధాల కోసం ప్రభుత్వ భవనాల్లోకి చొరబడ్డారు.
• వందలాది మంది నగరం తూర్పు భాగంలోని కోట–చెరసాల బాస్తీల్ (Bastille)పై దాడి చేశారు
• అక్కడ దాచిన మందుగుండు సామగ్రి దొరుకుతుందని ఆశించారు.
• పోరాటంలో బాస్తీల్ కమాండర్ మరణించాడు
• ఖైదీలు విడుదలయ్యారు – వారు కేవలం ఏడుగురే.
• అయినా బాస్తీల్ రాజు నిరంకుశ అధికారానికి (despotic power) చిహ్నం కాబట్టి అందరూ ద్వేషించేవారు
• దాన్ని కూల్చి, రాతి ముక్కలను జ్ఞాపకాలుగా అమ్మారు.
• తరువాతి రోజులు:
  1. పారిస్‌లో, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అల్లర్లు కొనసాగాయి
  2. ప్రధాన కారణం రొట్టె ధరల పెరుగుదల.
• ఆ కాలపు చాలామందికి తెలియకపోయినా, చరిత్రకారులు దీన్ని రాజు ఉరితీతకు దారితీసిన సంఘటనల వరుసకు ఆరంభంగా చూస్తారు.
• 14 జూలై సంఘటన తరువాత కళాకారులు బాస్తీల్ పతనాన్ని స్మరిస్తూ ముద్రిత చిత్రాలు (prints) తయారుచేశారు.

ఫ్రెంచ్ విప్లవానికి తక్షణ కారణం ప్రభుత్వ ఆర్థిక సంక్షోభం. ఈ సంక్షోభం పుట్టుకతో హక్కులు కలిగిన వర్గాల సమాజంలో పన్ను భారం ఒకే వర్గంపై పడటంతో మరింత తీవ్రమైంది.

• రాజు: 1774లో బూర్బన్ వంశానికి చెందిన లూయీ XVI (Louis XVI) ఫ్రాన్స్ సింహాసనం అధిష్ఠించాడు.
• అప్పుడు అతని వయసు 20 ఏళ్లు
• భార్య ఆస్ట్రియా యువరాణి మేరీ ఆంట్వనెట్ (Marie Antoinette).
• సింహాసనం ఎక్కిన నాటికి ఖజానా ఖాళీగా ఉంది.
• ఖజానా ఖాళీ కావడానికి కారణాలు:
  1. సుదీర్ఘ యుద్ధాలు ఫ్రాన్స్ ఆర్థిక వనరులను తగ్గించాయి.
  2. వెర్సైల్స్ (Versailles) అనే భారీ రాజభవనంలో విలాసవంతమైన రాజదర్బారు నిర్వహణకు అపారమైన ఖర్చు అయ్యేది.
  3. ఉమ్మడి శత్రువు బ్రిటన్ నుంచి పదమూడు అమెరికా వలసలు స్వాతంత్ర్యం పొందడానికి ఫ్రాన్స్ సాయపడింది; ఈ యుద్ధం వల్ల అప్పు 1 బిలియన్ లివర్ల కంటే ఎక్కువ పెరిగింది.
  4. అప్పటికే అప్పు 2 బిలియన్ లివర్లను దాటింది. ఇప్పుడు రుణదాతలు 10 శాతం వడ్డీ వసూలు చేయసాగారు.
• ప్రభుత్వ వ్యయం: బడ్జెట్‌లో పెరుగుతున్న భాగం వడ్డీ చెల్లింపులకే పోయేది.
• సైన్యం, రాజదర్బారు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, విశ్వవిద్యాలయాల నిర్వహణ వంటి సాధారణ ఖర్చులకు రాజ్యం పన్నులు పెంచాల్సి వచ్చింది.
• పన్నులు పెంచినా సరిపోయేది కాదు
• ఎందుకంటే మూడవ ఎస్టేట్ సభ్యులు మాత్రమే పన్ను చెల్లించేవారు.
• పాత పాలన (Old Regime): 1789కి ముందున్న ఫ్రాన్స్ సమాజం, సంస్థలను ఈ పదంతో పిలుస్తారు.
• ఎస్టేట్ల సమాజం మధ్యయుగాల భూస్వామ్య వ్యవస్థ (feudal system)లో భాగం.
• లివర్ (Livre):
  1. ఫ్రాన్స్ కరెన్సీ యూనిట్
  2. 1794లో రద్దయింది.

18వ శతాబ్దపు ఫ్రెంచ్ సమాజం మూడు ఎస్టేట్లుగా విభజించబడింది. మొదటి రెండు ఎస్టేట్లు పుట్టుకతో ప్రత్యేక హక్కులు అనుభవించాయి; అందరి పన్నుల భారాన్ని మూడవ ఎస్టేట్ మోసింది.

• మొదటి ఎస్టేట్ (1st Estate): మతాధికారులు – క్లెర్జీ (Clergy), అంటే చర్చిలో ప్రత్యేక విధులు నిర్వహించేవారు.
• రెండవ ఎస్టేట్ (2nd Estate): రాజవంశీయులు/కులీనులు – నోబిలిటీ (Nobility).
• మూడవ ఎస్టేట్ (3rd Estate): ఇందులో రెండు వర్గాలు.
• సంపన్నులు: పెద్ద వ్యాపారులు, వర్తకులు, ఆస్థాన అధికారులు, న్యాయవాదులు మొదలైనవారు.
• పేదలు:
  1. రైతులు, చేతివృత్తులవారు (artisans)
  2. చిన్న రైతులు, భూమిలేని కూలీలు, సేవకులు.
• జనాభా, భూమి:
  1. జనాభాలో రైతులు సుమారు 90 శాతం
  2. కానీ తాము సాగుచేసే భూమికి యజమానులైన రైతులు కొద్దిమందే.
• సుమారు 60 శాతం భూమి కులీనులు, చర్చి, మూడవ ఎస్టేట్‌లోని సంపన్నుల చేతిలో ఉండేది.
• మొదటి రెండు ఎస్టేట్ల ప్రత్యేక హక్కులు:
  1. పుట్టుకతో వచ్చే హక్కులు
  2. వీటిలో అతి ముఖ్యమైనది రాజ్యానికి పన్ను చెల్లింపు నుంచి మినహాయింపు.
• కులీనులకు భూస్వామ్య హక్కులూ ఉండేవి
• రైతుల నుంచి భూస్వామ్య బాకీలు (feudal dues) వసూలు చేసేవారు.
• రైతులు ప్రభువు ఇంట్లో, పొలాల్లో పనిచేయాలి, సైన్యంలో సేవ చేయాలి, రోడ్ల నిర్మాణంలో పాల్గొనాలి.
• పన్నుల రకాలు:
  1. టైత్ (Tithe): చర్చి వసూలు చేసే పన్ను – వ్యవసాయ ఉత్పత్తిలో పదో వంతు.
  2. టైల్ (Taille): రాజ్యానికి నేరుగా చెల్లించే ప్రత్యక్ష పన్ను.
  3. ఉప్పు, పొగాకు వంటి నిత్యావసరాలపై పరోక్ష పన్నులు.
  4. మూడవ ఎస్టేట్ సభ్యులందరూ రాజ్యానికి పన్ను చెల్లించాలి; రాజ్య కార్యకలాపాల ఆర్థిక భారం వారిదే.
• వ్యంగ్య చిత్రం 'సాలెపురుగు – ఈగ': ఒక అజ్ఞాత కళాకారుడు కులీనుడిని సాలెపురుగుగా, రైతును ఈగగా చూపి దోపిడీని వ్యక్తం చేశాడు.

18వ శతాబ్దంలో ఫ్రాన్స్ జనాభా పెరిగినా ఆహారోత్పత్తి అదే వేగంతో పెరగలేదు. ఫలితంగా పేదల బతుకు కష్టమైంది; ఇదే విప్లవానికి సామాజిక–ఆర్థిక నేపథ్యం.

• జనాభా పెరుగుదల:
  1. 1715లో సుమారు 23 మిలియన్లు
  2. 1789 నాటికి 28 మిలియన్లు.
• దీంతో ఆహారధాన్యాల డిమాండ్ వేగంగా పెరిగింది
• ఉత్పత్తి దానికి తగ్గట్టుగా పెరగలేదు.
• రొట్టె ధర: మెజారిటీ ప్రజల ప్రధాన ఆహారమైన రొట్టె ధర వేగంగా పెరిగింది.
• వేతనాలు:
  1. చాలామంది కార్మికులు వర్క్‌షాపుల్లో పనిచేసేవారు
  2. వేతనాలను యజమానులే నిర్ణయించేవారు.
• ధరలతో పాటు వేతనాలు పెరగలేదు
• అందువల్ల పేదలు–ధనికుల మధ్య అంతరం పెరిగింది.
• కరువు, వడగండ్లు: కరువు లేదా వడగళ్ల వల్ల పంట తగ్గితే పరిస్థితి మరింత దిగజారేది.
• జీవనాధార సంక్షోభం (Subsistence crisis):
  1. ప్రజల జీవనానికి అవసరమైన కనీస సాధనాలే ప్రమాదంలో పడే తీవ్ర పరిస్థితి
  2. పాత పాలనలో ఇది తరచూ జరిగేది.

జీవనాధార సంక్షోభం ఎలా ఏర్పడుతుంది (గొలుసు క్రమం)

• పంట చెడిపోవడం (bad harvest) → ధాన్యం కొరత (scarcity of grain)
• → ఆహార ధరలు పెరగడం (rising food prices) → నిరుపేదలు రొట్టె కొనలేకపోవడం
• → శరీరాలు బలహీనపడటం (weaker bodies) → వ్యాధుల వ్యాప్తి (disease epidemics)
• → మరణాల పెరుగుదల (increased number of deaths)
• దీనితో పాటు ఆహార అల్లర్లు (food riots) జరిగేవి.

పేదలు, కార్మికులు గతంలోనూ పన్నులకు, ఆహార కొరతకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశారు. కానీ సామాజిక–ఆర్థిక క్రమాన్ని మార్చే పూర్తిస్థాయి కార్యక్రమం వారికి లేదు. ఆ పని చదువు, కొత్త ఆలోచనలు అందుబాటులో ఉన్న సంపన్న మూడవ ఎస్టేట్ వర్గాల చేతికి వచ్చింది.

• మధ్యతరగతి (Middle class): 18వ శతాబ్దంలో ఉద్భవించిన సామాజిక వర్గం.
• విదేశీ వాణిజ్యం, ఉన్ని, పట్టు వస్త్రాల తయారీ (ఎగుమతి లేదా సంపన్నులకు అమ్మకం) ద్వారా సంపద గడించారు.
• వ్యాపారులు, తయారీదారులతో పాటు న్యాయవాదులు, పరిపాలనా అధికారులు కూడా ఇందులో ఉన్నారు.
• వీరంతా చదువుకున్నవారు
• పుట్టుకతో ఎవరికీ ప్రత్యేక హక్కు ఉండరాదని, సామాజిక స్థానం ప్రతిభ (merit) మీద ఆధారపడాలని నమ్మారు.
• తత్వవేత్తల భావాలు: స్వేచ్ఛ, సమాన చట్టాలు, అందరికీ సమాన అవకాశాల సమాజాన్ని సూచించారు.
• జాన్ లాక్ (John Locke): 'టూ ట్రీటిసెస్ ఆఫ్ గవర్నమెంట్ (Two Treatises of Government)'లో రాజు దైవదత్త, సంపూర్ణ అధికార సిద్ధాంతాన్ని ఖండించాడు.
• జీన్ జాక్వెస్ రూసో (Rousseau): ప్రజలు, వారి ప్రతినిధుల మధ్య 'సామాజిక ఒప్పందం (Social Contract)' ఆధారంగా ప్రభుత్వ రూపాన్ని ప్రతిపాదించాడు.
• మాంటెస్క్యూ (Montesquieu): 'ది స్పిరిట్ ఆఫ్ ది లాస్ (The Spirit of the Laws)'లో ప్రభుత్వంలో శాసన (legislative), కార్యనిర్వాహక (executive), న్యాయ (judiciary) విభాగాల మధ్య అధికార విభజనను సూచించాడు.
• మాంటెస్క్యూ నమూనా అమెరికాలో పదమూడు వలసలు బ్రిటన్ నుంచి స్వతంత్రం ప్రకటించాక అమలైంది
• అమెరికా రాజ్యాంగం, వ్యక్తిగత హక్కుల హామీ ఫ్రెంచ్ ఆలోచనాపరులకు ముఖ్య ఉదాహరణ అయ్యాయి.
• భావాల వ్యాప్తి:
  1. సెలూన్లు (salons), కాఫీ హౌస్‌లలో చర్చలు
  2. పుస్తకాలు, వార్తాపత్రికల ద్వారా వ్యాప్తి.
• చదవడం రానివారి కోసం వాటిని బృందాలుగా బిగ్గరగా చదివేవారు.
• రాజ్య ఖర్చుల కోసం లూయీ XVI మరిన్ని పన్నులు విధించబోతున్నాడన్న వార్త ప్రత్యేక హక్కుల వ్యవస్థపై కోపాన్ని, నిరసనను రేకెత్తించింది.
• పాత పాలన అనుభవాలు (Source A):
  1. జార్జెస్ డాంటన్ (Georges Danton) – తరువాత విప్లవ రాజకీయాల్లో చురుకుగా ఉన్నాడు; చదువు పూర్తయ్యాక కులీనుడు కాకపోవడం, పోషకుడు లేకపోవడంతో న్యాయస్థానం, సైన్యం, చర్చిలో ఉద్యోగం దొరకలేదు; డబ్బుతో పదవి కొనే స్థోమత లేదు. వ్యవస్థ చదువు ఇచ్చినా ప్రతిభ వినియోగించే అవకాశం ఇవ్వలేదని 1793లో రాశాడు.
  2. ఆర్థర్ యంగ్ (Arthur Young) – 1787–1789 మధ్య ఫ్రాన్స్‌లో పర్యటించిన ఆంగ్లేయుడు; బానిసల్లా వేధింపుకు గురయ్యే ప్రజల పట్ల హింసాత్మక తిరుగుబాటు ముప్పు ఉందని హెచ్చరించాడు.

పాత ఫ్రాన్స్‌లో రాజు తన ఇష్టం వచ్చినట్లు పన్నులు విధించలేడు; ఎస్టేట్స్ జనరల్ సమావేశం ఏర్పాటు చేసి అనుమతి తీసుకోవాలి. ఆ సమావేశమే విప్లవానికి తొలి మలుపైంది.

• ఎస్టేట్స్ జనరల్ (Estates General): మూడు ఎస్టేట్లు తమ ప్రతినిధులను పంపే రాజకీయ సంస్థ.
• ఎప్పుడు సమావేశం పిలవాలో రాజు మాత్రమే నిర్ణయించేవాడు
• చివరిసారి 1614లో పిలిచారు.
• 1789 మే 5: పన్నుల ప్రతిపాదనలకు ఆమోదం కోసం లూయీ XVI వెర్సైల్స్‌లో ఎస్టేట్స్ జనరల్‌ను సమావేశపరచాడు.
• మొదటి, రెండవ ఎస్టేట్లు చెరి 300 మంది ప్రతినిధులను పంపాయి
• వారు ఎదురెదురుగా వరుసల్లో కూర్చున్నారు.
• మూడవ ఎస్టేట్ ప్రతినిధులు 600 మంది
• వారు వెనక నిలబడాల్సి వచ్చింది.
• మూడవ ఎస్టేట్‌కు సంపన్న, విద్యావంతులైన సభ్యులే ప్రాతినిధ్యం వహించారు
• రైతులు, చేతివృత్తులవారు, స్త్రీలకు ప్రవేశం లేదు.
• అయినా వారి ఫిర్యాదులు, డిమాండ్లు సుమారు 40,000 లేఖల్లో ఉన్నాయి
• ప్రతినిధులు వాటిని తెచ్చారు.
• ఓటింగ్ వివాదం:
  1. గతంలో ఒక్కో ఎస్టేట్‌కు ఒక ఓటు అనే సూత్రం ఉండేది
  2. ఈసారీ రాజు అదే కొనసాగించాలనుకున్నాడు.
• మూడవ ఎస్టేట్ ప్రతినిధులు సభ మొత్తంగా ఓటింగ్ జరగాలని, ప్రతి సభ్యునికి ఒక ఓటు ఉండాలని కోరారు – రూసో 'సామాజిక ఒప్పందం (The Social Contract)'లో చెప్పిన ప్రజాస్వామ్య సూత్రం ఇది.
• రాజు తిరస్కరించడంతో వారు నిరసనగా సభ నుంచి వాకౌట్ చేశారు.
• నేషనల్ అసెంబ్లీ: మూడవ ఎస్టేట్ ప్రతినిధులు తమను మొత్తం ఫ్రెంచ్ దేశ ప్రతినిధులుగా భావించారు.
• 1789 జూన్ 20న వెర్సైల్స్ ప్రాంగణంలోని ఇండోర్ టెన్నిస్ కోర్ట్ హాలులో సమావేశమై తమను 'నేషనల్ అసెంబ్లీ (National Assembly)'గా ప్రకటించుకున్నారు.
• రాజు అధికారాన్ని పరిమితం చేసే రాజ్యాంగం రూపొందించేవరకు విడిపోమని ప్రమాణం చేశారు – ఇదే టెన్నిస్ కోర్ట్ ప్రమాణం (Tennis Court Oath). ఈ దృశ్యాన్ని చిత్రకారుడు జాక్వెస్–లూయీ డేవిడ్ చిత్రించాడు.
• నాయకులు:
  1. మిరాబో (Mirabeau): కులీన కుటుంబంలో పుట్టినా భూస్వామ్య ప్రత్యేక హక్కుల సమాజం అంతం కావాలని నమ్మాడు; పత్రిక నడిపాడు; వెర్సైల్స్‌లో జనసమూహాలను ఉద్దేశించి శక్తివంతమైన ప్రసంగాలు చేశాడు.
  2. అబ్బే సియెస్ (Abbé Sieyès): మొదట పూజారి; 'మూడవ ఎస్టేట్ అంటే ఏమిటి? (What is the Third Estate?)' అనే ప్రభావశీల కరపత్రం రాశాడు.

నేషనల్ అసెంబ్లీ వెర్సైల్స్‌లో రాజ్యాంగ రచనలో ఉండగా ఫ్రాన్స్ అంతటా తీవ్ర అలజడి కొనసాగింది. పట్టణాల్లో రొట్టె కోసం గొడవలు, గ్రామాల్లో భయాందోళనలు రాజును రాజీకి వచ్చేలా చేశాయి.

• పట్టణాల్లో:
  1. తీవ్ర చలికాలం వల్ల పంట చెడింది
  2. రొట్టె ధర పెరిగింది
  3. బేకర్లు ఇదే అదనుగా నిల్వలు దాచేవారు.
• బేకరీల ముందు గంటల తరబడి క్యూల తర్వాత కోపోద్రిక్తులైన స్త్రీలు దుకాణాలపై దాడి చేశారు.
• అదే సమయంలో రాజు పారిస్‌లోకి సైన్యాన్ని పంపాడు
• 14 జూలైన ఆవేశపూరిత జనసమూహం బాస్తీల్‌ను ధ్వంసం చేసింది.
• గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో – మహా భయం (Great Fear):
  1. 'భూస్వామ్య ప్రభువులు (lords of the manor) పక్వానికొచ్చిన పంటలను నాశనం చేయడానికి దోపిడీ ముఠాలను (brigands) నియమించారు' అనే పుకార్లు గ్రామం నుంచి గ్రామానికి వ్యాపించాయి.
  2. భయంతో అనేక జిల్లాల్లో రైతులు గునపాలు, పలుగులు పట్టుకుని చాటోలపై (chateaux) – ప్రభువుల కోటలు/భవనాలపై – దాడి చేశారు.
  3. నిల్వ ధాన్యాన్ని దోచారు; భూస్వామ్య బాకీల రికార్డులను కాల్చేశారు.
  4. చాలామంది కులీనులు ఇళ్లు విడిచి పారిపోయారు; అనేకులు పొరుగు దేశాలకు వలస వెళ్లారు.
• రాజు రాజీ: తిరుగుబాటు చేస్తున్న ప్రజల శక్తి ముందు లూయీ XVI నేషనల్ అసెంబ్లీని గుర్తించాడు.
• భవిష్యత్తులో తన అధికారాలు రాజ్యాంగం ద్వారా నియంత్రించబడతాయనే సూత్రాన్ని అంగీకరించాడు.
• 1789 ఆగస్టు 4 రాత్రి: భూస్వామ్య విధుల (obligations), పన్నుల వ్యవస్థను రద్దు చేస్తూ అసెంబ్లీ ఉత్తర్వు జారీ చేసింది.
• మతాధికారులు కూడా తమ ప్రత్యేక హక్కులను వదులుకోవాల్సి వచ్చింది.
• టైత్ రద్దయింది
• చర్చి భూములు జప్తు చేయబడ్డాయి.
• ఫలితంగా ప్రభుత్వానికి కనీసం 2 బిలియన్ లివర్ల విలువైన ఆస్తులు దక్కాయి.
• ముఖ్య తేదీలు (పాఠ్య పెట్టె): 1789 – ఎస్టేట్స్ జనరల్ సమావేశం, మూడవ ఎస్టేట్ నేషనల్ అసెంబ్లీ ఏర్పాటు, బాస్తీల్ పతనం, గ్రామీణ రైతు తిరుగుబాట్లు.

నేషనల్ అసెంబ్లీ 1791లో రాజ్యాంగ ముసాయిదాను పూర్తి చేసింది. దీని ప్రధాన లక్ష్యం రాజు అధికారాలను పరిమితం చేయడం.

• అధికారాల విభజన: ఒకే వ్యక్తి చేతిలో కేంద్రీకృతమైన అధికారాలు శాసన (legislature), కార్యనిర్వాహక (executive), న్యాయ (judiciary) సంస్థలకు పంచబడ్డాయి.
• దీనితో ఫ్రాన్స్ రాజ్యాంగబద్ధ రాచరికం (Constitutional monarchy) అయింది.
• చట్టాలు చేసే అధికారం: పరోక్షంగా ఎన్నికైన నేషనల్ అసెంబ్లీకి ఉండేది.
• పౌరులు ఎలక్టర్లకు (electors) ఓటు వేసేవారు
• ఎలక్టర్లు అసెంబ్లీని ఎన్నుకునేవారు.
• నేషనల్ అసెంబ్లీ సభ్యులు 745
• ఎలక్టర్లు సుమారు 50,000 మంది పురుషులు.
• క్రియాశీల పౌరులు (Active citizens): 25 ఏళ్లు పైబడి, కనీసం ఒక కూలీ మూడు రోజుల వేతనానికి సమానమైన పన్ను చెల్లించే పురుషులు మాత్రమే.
• వీరికే ఓటు హక్కు ఉండేది
• 28 మిలియన్ల జనాభాలో సుమారు 4 మిలియన్లు.
• నిష్క్రియా పౌరులు (Passive citizens): మిగిలిన పురుషులు (సుమారు 3 మిలియన్లు), స్త్రీలందరూ, పిల్లలు, 25 ఏళ్లలోపు యువకులు – వీరికి ఓటు హక్కు లేదు.
• ఎలక్టర్ లేదా సభ్యుడు కావాలంటే: అత్యధిక పన్ను చెల్లించే వర్గానికి చెందాలి.
• రాజు, మంత్రులు, న్యాయమూర్తులు:
  1. రాజు కార్యనిర్వాహక అధిపతి
  2. మంత్రులు అతనికి సహాయకులు
  3. న్యాయమూర్తులు న్యాయవ్యవస్థ
  4. రాజుకు వీటో (veto) అధికారం, పరస్పర నియంత్రణ వ్యవస్థ ఉన్నాయి.

1791 రాజ్యాంగం 'మానవ, పౌర హక్కుల ప్రకటన (Declaration of the Rights of Man and Citizen)'తో ప్రారంభమైంది. ఇది ఆధునిక ప్రజాస్వామ్య హక్కుల పునాదుల్లో ఒకటి.

• సహజ, విడదీయరాని హక్కులు (natural and inalienable rights):
  1. జీవించే హక్కు, వాక్ స్వాతంత్ర్యం, అభిప్రాయ స్వేచ్ఛ, చట్టం ముందు సమానత్వం – ఇవి పుట్టుకతోనే ప్రతి మనిషికి ఉంటాయి
  2. వాటిని ఎవరూ తీసివేయలేరు.
• ప్రతి పౌరుని సహజ హక్కులను కాపాడడం రాజ్యం బాధ్యత.
• ప్రకటనలోని ముఖ్య అధికరణలు:
  1. 1: మనుషులు స్వతంత్రులుగా పుడతారు, హక్కులలో సమానులు.
  2. 2: రాజకీయ సంఘాల లక్ష్యం స్వేచ్ఛ, ఆస్తి, భద్రత, అణచివేతను ఎదిరించే హక్కుల పరిరక్షణ.
  3. 3: సర్వాధికారానికి (sovereignty) మూలం దేశం (nation); ప్రజల నుంచి రాని అధికారాన్ని ఎవరూ చలాయించరాదు.
  4. 4: ఇతరులకు హాని కలిగించని ఏ పనైనా చేసే శక్తే స్వేచ్ఛ.
  5. 5: సమాజానికి హాని కలిగించే చర్యలనే చట్టం నిషేధించవచ్చు.
  6. 6: చట్టం సాధారణ సంకల్పం (general will) యొక్క వ్యక్తీకరణ; పౌరులందరూ సమానులు.
  7. 7: చట్టం నిర్దేశించిన సందర్భాల్లో తప్ప ఎవరినీ నిందించరాదు, అరెస్టు చేయరాదు.
  8. 11: ప్రతి పౌరుడు స్వేచ్ఛగా మాట్లాడవచ్చు, రాయవచ్చు, ముద్రించవచ్చు (దుర్వినియోగానికి బాధ్యత వహించాలి).
  9. 12: సమాన పన్ను – పౌరులందరిపై వారి స్తోమతకు అనుగుణంగా.
  10. 17: ఆస్తి పవిత్రమైన, ఉల్లంఘించరాని హక్కు; ప్రజావసరం ఉంటే ముందస్తు న్యాయమైన పరిహారం ఇవ్వాలి.
• మరాట్ విమర్శ (Source B): విప్లవ జర్నలిస్ట్ జీన్-పాల్ మరాట్ తన పత్రిక 'ఎల్'అమీ డు ప్యూపుల్ (L'Ami du peuple – ప్రజల మిత్రుడు)'లో ప్రజల ప్రాతినిధ్యం ధనికులకు ఇవ్వబడిందని, ధనం చట్టాన్ని ప్రభావితం చేస్తుందని వ్యాఖ్యానించాడు.
• రాజకీయ చిహ్నాలు (Box 1): ఆ కాలంలో చాలామంది చదవలేరు కాబట్టి చిత్రాలు, చిహ్నాల ద్వారా భావాలు తెలిపేవారు. 1790లో కళాకారుడు లె బార్బియర్ (Le Barbier) చిత్రించిన ప్రకటన చిత్రంలో కుడివైపు ఉన్న బొమ్మ ఫ్రాన్స్, ఎడమవైపు ఉన్నది చట్టానికి ప్రతీక.
• విరిగిన గొలుసు:
  1. బానిసలను గొలుసులతో బంధించేవారు
  2. గొలుసు తెగడం అంటే స్వాతంత్ర్యం పొందడం.
• కట్టెల కట్ట (fasces): ఒక కర్రను సులభంగా విరవవచ్చు, కట్టను కాదు – ఐక్యతలోనే బలం.
• త్రిభుజంలో కాంతి వెదజల్లే కన్ను:
  1. సర్వం చూసే కన్ను జ్ఞానానికి ప్రతీక
  2. సూర్యకిరణాలు అజ్ఞాన మేఘాలను తొలగిస్తాయి.
• రాజదండం (sceptre): రాజ అధికారానికి చిహ్నం.
• తన తోకను కరిచే పాము (వలయం):
  1. శాశ్వతత్వానికి చిహ్నం
  2. వలయానికి ఆరంభం, అంతం ఉండవు.
• ఎర్ర ఫ్రిజియన్ టోపీ (red Phrygian cap): బానిస విముక్తి పొందాక ధరించే టోపీ – స్వేచ్ఛ.
• నీలం–తెలుపు–ఎరుపు: ఫ్రాన్స్ జాతీయ రంగులు.
• రెక్కల స్త్రీ: చట్టానికి వ్యక్తీకరణ (personification of the law).
• చట్ట పలక (Law Tablet): అందరికీ చట్టం ఒకటే, అందరూ దాని ముందు సమానమే.
• పిరమిడ్/త్రిభుజం:
  1. సమానత్వానికి చిహ్నం (నానిన్ వాలిన్ వేసిన 'స్వేచ్ఛ' చిత్రంలో
  2. ఈమె అరుదైన మహిళా చిత్రకారిణి
  3. స్త్రీ రూపం స్వేచ్ఛకు ప్రతీక).

1791 రాజ్యాంగం కేవలం ధనిక వర్గాలకే రాజకీయ హక్కులు ఇవ్వడంతో విప్లవాన్ని మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లాలని పెద్ద వర్గాలు భావించాయి. ఇదే సమయంలో యుద్ధం మొదలైంది.

• యుద్ధ ప్రకటన: లూయీ XVI రాజ్యాంగంపై సంతకం చేసినా ప్రష్యా రాజుతో రహస్య చర్చలు జరిపాడు.
• పొరుగు దేశాల పాలకులు కూడా ఫ్రాన్స్ పరిణామాలపై ఆందోళన చెంది, సైన్యాన్ని పంపి వాటిని అణచాలని పథకాలు వేశారు.
• అది జరగకముందే నేషనల్ అసెంబ్లీ 1792 ఏప్రిల్‌లో ప్రష్యా, ఆస్ట్రియాపై యుద్ధం ప్రకటించింది.
• ప్రావిన్సుల నుంచి వేలాది వాలంటీర్లు సైన్యంలో చేరారు
• ఇది ఐరోపా రాజులు, కులీనులపై ప్రజల యుద్ధంగా భావించారు.
• మార్సెయిలైజ్ (Marseillaise):
  1. దేశభక్తి గీతం
  2. కవి రోజెట్ డి ఎల్'ఇస్లే రచించాడు.
• మార్సెయిల్స్ నుంచి పారిస్ వైపు కవాతు చేసిన వాలంటీర్లు తొలిసారి పాడటంతో ఈ పేరు వచ్చింది
• ఇప్పుడు ఫ్రాన్స్ జాతీయగీతం.
• యుద్ధ ప్రభావం:
  1. ప్రజలకు నష్టాలు, ఆర్థిక కష్టాలు
  2. పురుషులు యుద్ధభూమిలో ఉండగా స్త్రీలు జీవనోపాధి, కుటుంబ బాధ్యతలు మోశారు.
• రాజకీయ క్లబ్బులు (political clubs): ప్రభుత్వ విధానాలను చర్చించి, కార్యాచరణ ప్రణాళిక వేసుకునే వేదికలు.
• అత్యంత విజయవంతమైనది జాకోబిన్ క్లబ్ (Jacobin club)
• పారిస్‌లోని మాజీ సెయింట్ జాకబ్ కాన్వెంట్ పేరుపై వచ్చింది.
• సభ్యులు ప్రధానంగా తక్కువ సంపన్న వర్గాలు: చిన్న దుకాణదారులు, చేతివృత్తులవారు (చెప్పులు కుట్టేవారు, పేస్ట్రీ వంటవారు, గడియారాలు చేసేవారు, ప్రింటర్లు), సేవకులు, రోజుకూలీలు.
• నాయకుడు మాక్సిమిలియన్ రోబెస్పియర్ (Maximilian Robespierre).
• సాన్స్ క్యులోట్లు (sans-culottes):
  1. జాకోబిన్లలో పెద్ద బృందం డాక్ కార్మికులు ధరించే పొడవైన చారల ప్యాంటు వేసుకున్నారు
  2. కులీనులు వేసుకునే మోకాలి వరకు ఉండే బ్రీచెస్ (knee breeches) ధరించేవారికి భిన్నంగా ఉండడానికి.
• 'సాన్స్ క్యులోట్' అంటే 'మోకాలి బ్రీచెస్ లేనివారు'
• పురుషులు స్వేచ్ఛకు గుర్తుగా ఎర్ర టోపీ కూడా ధరించారు
• స్త్రీలకు ఇది అనుమతించలేదు.
• 1792 ఆగస్టు 10: ఆహార కొరతలు, అధిక ధరలపై ఆగ్రహించిన పారిస్ ప్రజల తిరుగుబాటును జాకోబిన్లు ప్రణాళిక చేశారు.
• ట్యూలరీస్ ప్యాలెస్ (Tuileries)పై దాడి చేసి, రాజు కాపలాదారులను చంపి, రాజును కొన్ని గంటలు బందీగా ఉంచారు.
• అసెంబ్లీ రాజకుటుంబాన్ని జైలులో పెట్టాలని ఓటు వేసింది
• ఎన్నికలు జరిగాయి
• ఇకపై 21 ఏళ్లు పైబడిన పురుషులందరికీ సంపదతో నిమిత్తం లేకుండా ఓటు హక్కు వచ్చింది.
• కన్వెన్షన్ (Convention):
  1. కొత్తగా ఎన్నికైన అసెంబ్లీ
  2. 1792 సెప్టెంబర్ 21న రాచరికాన్ని రద్దు చేసి ఫ్రాన్స్‌ను గణతంత్రంగా (republic) ప్రకటించింది.
• గణతంత్రం అంటే ప్రభుత్వాధినేతతో సహా ప్రభుత్వాన్ని ప్రజలు ఎన్నుకునే పాలనా రూపం
• వారసత్వ రాచరికం ఉండదు.

గణతంత్రం ఏర్పడ్డాక రాజు విచారణ, రోబెస్పియర్ కఠిన నియంత్రణ, ఆ తరువాత ధనిక మధ్యతరగతి పాలన – ఇవి విప్లవ రాజకీయ మార్పుల తరువాతి దశలు.

• రాజు ఉరితీత: దేశద్రోహం (treason) నేరారోపణపై న్యాయస్థానం లూయీ XVIకు మరణశిక్ష విధించింది.
• 1793 జనవరి 21న ప్లేస్ డి లా కాంకార్డ్ (Place de la Concorde) వద్ద బహిరంగంగా ఉరితీశారు
• కొద్ది కాలానికే రాణి మేరీ ఆంట్వనెట్‌కు కూడా అదే గతి.
• భయోత్పాత పాలన (Reign of Terror):
  1. 1793–1794 కాలం
  2. రోబెస్పియర్ తీవ్ర నియంత్రణ, శిక్షల విధానాన్ని అనుసరించాడు.
• రిపబ్లిక్ 'శత్రువులు'గా భావించినవారు – మాజీ కులీనులు, మతాధికారులు, ఇతర పార్టీల సభ్యులు, పద్ధతులతో ఏకీభవించని సొంత పార్టీ సభ్యులు కూడా – అరెస్టయి, జైలులో ఉంచబడి, విప్లవ ట్రిబ్యునల్ (revolutionary tribunal) ముందు విచారింపబడ్డారు
• దోషులైతే గిలెటిన్తో శిరచ్ఛేదం చేశారు.
• గిలెటిన్ = రెండు స్తంభాలు, ఒక బ్లేడ్‌తో తల నరికే సాధనం
• దీన్ని కనిపెట్టిన డాక్టర్ గిలెటిన్ పేరు పెట్టారు.
• ఆర్థిక నియంత్రణలు:
  1. వేతనాలు, ధరలపై గరిష్ట పరిమితులు విధించారు
  2. మాంసం, రొట్టె రేషన్ చేశారు.
• రైతులు ధాన్యాన్ని నగరాలకు తరలించి, ప్రభుత్వం నిర్ణయించిన ధరలకే అమ్మాలి.
• ఖరీదైన తెల్ల పిండి వాడకం నిషేధం
• పౌరులందరూ తప్పనిసరిగా గోధుమ పిండితో చేసిన సమానత్వ రొట్టె (pain d'égalité) తినాలి.
• సమానత్వ ఆచరణ: సంభాషణ, సంబోధనల్లో కూడా. సాంప్రదాయ 'మాన్సియర్ (Monsieur – అయ్యా)', 'మేడమ్ (Madame)'కు బదులు ఫ్రెంచ్ స్త్రీపురుషులందరూ 'సిటోయెన్ (Citoyen)', 'సిటోయెన్ (Citoyenne)' (పౌరుడు/పౌరురాలు) అని పిలవాలి.
• చర్చిలను మూసివేసి వాటి భవనాలను బ్యారక్‌లుగా, కార్యాలయాలుగా మార్చారు.
• రోబెస్పియర్ పతనం: అతడి విధానాల తీవ్రతతో మద్దతుదారులూ మితవాద విధానం కోరారు.
• 1794 జూలైలో న్యాయస్థానం అతడిని దోషిగా నిర్ధారించింది
• అరెస్టయ్యాడు
• మరుసటి రోజే గిలెటిన్‌కు పంపారు.
• స్వేచ్ఛపై రెండు వాదాలు:
  1. కామిల్ డెస్మౌలిన్స్ (1793
  2. తరువాత భయోత్పాత పాలనలోనే ఉరితీయబడ్డాడు) – స్వేచ్ఛ అంటే సంతోషం, తర్కం, సమానత్వం, న్యాయం
  3. శత్రువులను గిలెటిన్ చేయడం అర్థరహితం.
• రోబెస్పియర్ (1794 ఫిబ్రవరి 7 ప్రసంగం, 'లె మోనిటర్ యూనివర్సెల్' పత్రికలో) – విప్లవ కాలంలో ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వం భయోత్పాతంపై ఆధారపడవచ్చు
• భయోత్పాతం అంటే వేగవంతమైన, కఠినమైన న్యాయమే.
• డైరెక్టరీ పాలన (Directory): జాకోబిన్ ప్రభుత్వ పతనంతో ధనిక మధ్యతరగతి అధికారం చేపట్టింది.
• కొత్త రాజ్యాంగం ఆస్తిలేని వర్గాలకు ఓటు హక్కు నిరాకరించింది.
• ఎన్నికైన రెండు శాసన మండళ్లు ఐదుగురు సభ్యుల కార్యనిర్వాహక వర్గమైన డైరెక్టరీని నియమించాయి
• ఒకే వ్యక్తి చేతిలో అధికార కేంద్రీకరణను (జాకోబిన్ల లాగా) నివారించడానికి ఇది ఏర్పాటు.
• డైరెక్టర్లు శాసన మండళ్లతో తరచూ గొడవపడ్డారు
• ఈ రాజకీయ అస్థిరత సైనిక నియంత నెపోలియన్ బోనాపార్ట్ ఎదుగుదలకు దారితీసింది.
• రూపాలు మారినా స్వేచ్ఛ, చట్టం ముందు సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం (fraternity) ఆదర్శాలు తరువాతి శతాబ్దంలో ఫ్రాన్స్, ఐరోపా రాజకీయ ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తినిచ్చాయి.

విప్లవం ఆరంభం నుంచే స్త్రీలు చురుకైన పాత్ర పోషించారు. తమ ప్రమేయం విప్లవ ప్రభుత్వాన్ని తమ జీవితాలను మెరుగుపరిచే చర్యలు తీసుకునేలా చేస్తుందని ఆశించారు.

• మూడవ ఎస్టేట్ స్త్రీల జీవితం: చాలామంది జీవనోపాధికి పనిచేయాలి – కుట్టు పనివారు, చాకలివారు, మార్కెట్‌లో పువ్వులు, పండ్లు, కూరగాయలు అమ్మేవారు, సంపన్నుల ఇళ్లలో పనిమనుషులు.
• చాలామందికి చదువు, ఉద్యోగ శిక్షణ ఉండేవి కావు
• కులీనుల లేదా సంపన్న మూడవ ఎస్టేట్ కుమార్తెలు మాత్రమే కాన్వెంట్‌లో చదువుకుని, ఆ తరువాత కుటుంబాలు వివాహం ఏర్పాటు చేసేవి.
• పని చేసే స్త్రీలు ఇంటి బాధ్యతలు (వంట, నీళ్లు తేవడం, రొట్టె కోసం క్యూ, పిల్లల పెంపకం) కూడా చూసుకోవాలి
• వారి వేతనాలు పురుషుల కంటే తక్కువ.
• రాజకీయ క్లబ్బులు, పత్రికలు: తమ అభిప్రాయాలు చర్చించడానికి, తెలపడానికి స్త్రీలు సొంత క్లబ్బులు, పత్రికలు ప్రారంభించారు.
• వివిధ ఫ్రెంచ్ నగరాల్లో సుమారు 60 మహిళా క్లబ్బులు వచ్చాయి.
• వీటిలో ప్రసిద్ధమైనది 'విప్లవ, గణతంత్ర మహిళల సంఘం (Society of Revolutionary and Republican Women)'.
• ప్రధాన డిమాండ్: పురుషులతో సమానంగా రాజకీయ హక్కులు.
• నిరాశ: 1791 రాజ్యాంగం స్త్రీలను నిష్క్రియా పౌరులుగా తగ్గించింది. ఓటు హక్కు, అసెంబ్లీకి ఎన్నికయ్యే హక్కు, రాజకీయ పదవులు చేపట్టే హక్కు కోరారు.
• తొలి సంవత్సరాల సంస్కరణలు:
  1. ప్రభుత్వ పాఠశాలల ఏర్పాటుతో పాటు బాలికలందరికీ విద్య తప్పనిసరి చేశారు.
  2. తండ్రులు ఇక ఇష్టానికి విరుద్ధంగా కుమార్తెలకు వివాహం చేయలేరు; వివాహం స్వేచ్ఛగా చేసుకునే ఒప్పందంగా (contract), పౌర చట్టం కింద నమోదయ్యేదిగా మారింది.
  3. విడాకులు చట్టబద్ధం అయ్యాయి; స్త్రీ, పురుషులిద్దరూ దరఖాస్తు చేయవచ్చు.
  4. స్త్రీలు ఉద్యోగ శిక్షణ పొందవచ్చు, కళాకారులు కావచ్చు, చిన్న వ్యాపారాలు నడపవచ్చు.
• భయోత్పాత పాలనలో:
  1. మహిళా క్లబ్బుల మూసివేత, రాజకీయ కార్యకలాపాల నిషేధం
  2. అనేకమంది ప్రముఖ స్త్రీలు అరెస్టయ్యారు, కొందరిని ఉరితీశారు.
• 1789 అక్టోబర్ 5: పారిస్ స్త్రీలు వెర్సైల్స్ వరకు కవాతు చేసి రాజును పారిస్‌కు తిరిగి తెచ్చారు.
• ఓటు కోసం పోరాటం: ఓటు హక్కు, సమాన వేతనాల ఉద్యమాలు తరువాతి రెండు వందల ఏళ్లలో అనేక దేశాల్లో కొనసాగాయి.
• 19వ శతాబ్ది చివర, 20వ శతాబ్ది ఆరంభంలో అంతర్జాతీయ ఓటు హక్కు (suffrage) ఉద్యమం జరిగింది
• ఫ్రెంచ్ స్త్రీల రాజకీయ కార్యాచరణ స్ఫూర్తిదాయక జ్ఞాపకంగా నిలిచింది.
• 1946లో ఫ్రాన్స్‌లో స్త్రీలకు ఓటు హక్కు లభించింది.
• ఒలింప్ డి గూజ్ (Olympe de Gouges, 1748–1793): విప్లవ ఫ్రాన్స్‌లో రాజకీయంగా చురుకైన ప్రముఖ స్త్రీ.
• స్త్రీలను ప్రాథమిక హక్కుల నుంచి మినహాయించారని రాజ్యాంగాన్ని, మానవ హక్కుల ప్రకటనను నిరసించింది.
• 1791లో 'స్త్రీ, పౌరురాలి హక్కుల ప్రకటన (Declaration of the Rights of Woman and Citizen)' రాసి రాణికి, నేషనల్ అసెంబ్లీ సభ్యులకు సమర్పించింది. అందులో: స్త్రీ స్వతంత్రంగా పుడుతుంది, పురుషునితో హక్కులలో సమానం
• దేశం అంటే స్త్రీపురుషుల కలయిక
• స్త్రీపురుష పౌరులందరూ ప్రతిభ ఆధారంగా గౌరవాలు, ప్రజా ఉద్యోగాలకు అర్హులు.
• 1793లో మహిళా క్లబ్బులను బలవంతంగా మూసివేసినందుకు జాకోబిన్ ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించింది
• నేషనల్ కన్వెన్షన్ ఆమెను దేశద్రోహ నేరంపై విచారించింది
• వెంటనే ఉరితీశారు.
• షోమెట్ వాదన (Source G):
  1. 1793లో జాకోబిన్ రాజకీయవేత్త షోమెట్ మహిళా క్లబ్బుల మూసివేతను సమర్థిస్తూ, ప్రకృతి పురుషునికి వేట, వ్యవసాయం, రాజకీయ బాధ్యతలు
  2. స్త్రీకి ఇంటి పని, మాతృత్వ బాధ్యతలు ఇచ్చిందన్నాడు.

జాకోబిన్ పాలనలో అత్యంత విప్లవాత్మక సామాజిక సంస్కరణల్లో ఒకటి ఫ్రెంచ్ వలసల్లో బానిసత్వం రద్దు చేయడం.

• కరీబియన్ వలసలు: మార్టినిక్ (Martinique), గ్వాడలూప్ (Guadeloupe), శాన్ డొమింగో (San Domingo) – పొగాకు, నీలిమందు (indigo), చక్కెర, కాఫీ వంటి సరుకుల ముఖ్య సరఫరాదారులు.
• దూరపు, తెలియని ప్రాంతాల్లో పనిచేయడానికి యూరోపియన్లు ఇష్టపడకపోవడంతో తోటల్లో కూలీల కొరత ఏర్పడింది.
• త్రికోణ బానిస వాణిజ్యం (triangular slave trade):
  1. యూరప్, ఆఫ్రికా, అమెరికాల మధ్య జరిగింది
  2. 17వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైంది.
• ఫ్రెంచ్ వ్యాపారులు బోర్డో (Bordeaux), నాంట్ (Nantes) ఓడరేవుల నుంచి ఆఫ్రికా తీరానికి వెళ్లి స్థానిక అధిపతుల నుంచి బానిసలను కొనేవారు.
• ముద్రలు వేసి, సంకెళ్లతో బంధించి, ఓడల్లో కిక్కిరిసి ఎక్కించి మూడు నెలల అట్లాంటిక్ ప్రయాణంలో కరీబియన్‌కు తీసుకెళ్లి తోట యజమానులకు అమ్మేవారు.
• బానిస శ్రమ దోపిడీతో యూరోపియన్ మార్కెట్లలో చక్కెర, కాఫీ, నీలిమందు డిమాండ్ తీర్చగలిగారు.
• బోర్డో, నాంట్ నగరాల ఆర్థిక సంపద బానిస వాణిజ్యం వల్లే.
• సంస్కరణ క్రమం: 18వ శతాబ్దం మొత్తం ఫ్రాన్స్‌లో బానిసత్వంపై విమర్శ తక్కువ.
• మానవ హక్కులు కాలనీల్లోని ఫ్రెంచ్ ప్రజలందరికీ వర్తింపజేయాలా అనే దానిపై నేషనల్ అసెంబ్లీలో సుదీర్ఘ చర్చలు జరిగాయి
• బానిస వాణిజ్యంపై ఆదాయం ఆధారపడిన వ్యాపారుల వ్యతిరేకతకు భయపడి ఏ చట్టమూ చేయలేదు.
• 1794లో కన్వెన్షన్ ఫ్రెంచ్ విదేశీ ఆధీన ప్రాంతాల్లోని బానిసలందరినీ విముక్తం చేస్తూ చట్టం చేసింది.
• ఇది స్వల్పకాలిక చర్యగా మిగిలింది: పదేళ్ల తరువాత నెపోలియన్ బానిసత్వాన్ని తిరిగి ప్రవేశపెట్టాడు.
• తోట యజమానులు తమ ఆర్థిక ప్రయోజనాల కోసం ఆఫ్రికా నీగ్రోలను బానిసలుగా చేసుకునే హక్కు తమ స్వేచ్ఛలో భాగమని భావించారు.
• 1848లో ఫ్రెంచ్ వలసల్లో బానిసత్వం చివరకు రద్దయింది.
• 1794 ప్రింట్ (Fig. 14):
  1. 'బానిసల విముక్తి (emancipation)' చిత్రణ
  2. పై త్రివర్ణ పతాకంపై 'మానవ హక్కులు (The rights of man)' నినాదం.
• పదాలు:
  1. Emancipation = విముక్తి కల్పించడం
  2. నీగ్రో = సహారాకు దక్షిణ ఆఫ్రికా స్థానికులను సూచించే పదం – ఇది అవమానకరమైనది, ఇప్పుడు వాడుకలో లేదు.

విప్లవ ప్రభుత్వాలు స్వేచ్ఛ, సమానత్వ ఆదర్శాలను రోజువారీ ఆచరణలోకి తెచ్చే చట్టాలు చేశాయి. 1789 తరువాత దుస్తులు, భాష, చదివే పుస్తకాల్లో కూడా మార్పులు వచ్చాయి.

• సెన్సార్‌షిప్ రద్దు: 1789 వేసవిలో బాస్తీల్ దాడి తరువాత అమలులోకి వచ్చిన ముఖ్య చట్టం.
• పాత పాలనలో పుస్తకాలు, పత్రికలు, నాటకాలు వంటి రాత పదార్థాలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు రాజు సెన్సార్ల ఆమోదం తరువాతే ప్రచురించవచ్చు/ప్రదర్శించవచ్చు.
• మానవ, పౌర హక్కుల ప్రకటన వాక్ స్వాతంత్ర్యం, భావ ప్రకటన స్వేచ్ఛను సహజ హక్కుగా ప్రకటించింది.
• పత్రికా స్వేచ్ఛ: వార్తాపత్రికలు, కరపత్రాలు, పుస్తకాలు, ముద్రిత చిత్రాలు పట్టణాలను ముంచెత్తి గ్రామాలకు వేగంగా చేరాయి.
• అవి ఫ్రాన్స్‌లో జరుగుతున్న సంఘటనలు, మార్పులను వివరించి, చర్చించాయి.
• పత్రికా స్వేచ్ఛ వల్ల సంఘటనలపై భిన్నాభిప్రాయాలు కూడా వ్యక్తం చేయగలిగారు
• ప్రతి పక్షం ముద్రణ ద్వారా ఇతరులను ఒప్పించడానికి ప్రయత్నించింది.
• నాటకాలు, పాటలు, ఉత్సవ ఊరేగింపులు: పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను ఆకర్షించాయి.
• తత్వవేత్తలు రాసిన స్వేచ్ఛ, న్యాయం వంటి భావనలను (కొద్దిమంది విద్యావంతులే చదవగలిగేవి) ప్రజలు అర్థం చేసుకోవడానికి ఇవి ఒక మార్గం.
• విప్లవ ఉత్సవాలు:
  1. ప్రభుత్వం ప్రజల విధేయతను సమీకరించడానికి ఉత్సవాలు నిర్వహించింది
  2. ప్రాచీన గ్రీకు, రోమన్ నాగరికతల చిహ్నాలను వాడి చారిత్రక గౌరవాన్ని చూపేవారు.
• దుస్తులు, భాష: సాన్స్ క్యులోట్లు పొడవైన ప్యాంటు, ఎర్ర టోపీ ధరించడం, 'సిటోయెన్' సంబోధన, సమానత్వ రొట్టె – ఇవి రోజువారీ జీవితంలో స్వేచ్ఛ, సమానత్వాల వ్యక్తీకరణలు.
• 1790 ముద్రిత చిత్రం (Fig. 15): అజ్ఞాత కళాకారుడు 'న్యాయం' అనే భావాన్ని కళ్లకు కట్టేలా చూపాడు.

విప్లవ దశాబ్దం డైరెక్టరీ అస్థిరత తరువాత నెపోలియన్ నియంతృత్వంతో ముగిసింది. అయినా స్వేచ్ఛ, ప్రజాస్వామ్య హక్కుల ఆదర్శాలు ఫ్రాన్స్ దాటి ప్రపంచమంతా వ్యాపించాయి.

• నెపోలియన్ బోనాపార్ట్ (Napoleon Bonaparte): 1804లో తనను తాను ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తిగా ప్రకటించుకున్నాడు (పట్టాభిషేకం).
• పొరుగు ఐరోపా దేశాలను జయించి, రాజవంశాలను తొలగించి, తన కుటుంబ సభ్యులను రాజులుగా నియమించిన రాజ్యాలను సృష్టించాడు.
• తనను ఐరోపా ఆధునికీకరణకర్తగా (moderniser) భావించాడు.
• ప్రైవేట్ ఆస్తి పరిరక్షణ, దశాంశ (decimal) పద్ధతిపై ఆధారిత ఏకరూప తూనికలు, కొలతల వ్యవస్థ వంటి చట్టాలు ప్రవేశపెట్టాడు.
• మొదట అనేకులు అతడిని స్వేచ్ఛ తెచ్చే విముక్తిదాతగా చూశారు
• కానీ త్వరలో నెపోలియన్ సైన్యాలను ఆక్రమణ శక్తిగా చూడసాగారు.
• 1815లో వాటర్లూ (Waterloo) యుద్ధంలో ఓడిపోయాడు.
• స్వేచ్ఛ, ఆధునిక చట్టాల విప్లవ ఆదర్శాలను ఇతర ఐరోపా ప్రాంతాలకు తీసుకెళ్లిన అతడి చర్యల ప్రభావం అతడు వెళ్లిన చాలా కాలం తరువాత కూడా కొనసాగింది.
• నెపోలియన్ ఎదుగుదలకు కారణం (పాఠ్యాంతం ప్రశ్న): డైరెక్టరీ రాజకీయ అస్థిరత, డైరెక్టర్లు–శాసన మండళ్ల ఘర్షణ మిలటరీ నియంత ఎదుగుదలకు దారితీశాయి.
• వారసత్వం (Legacy): స్వేచ్ఛ, ప్రజాస్వామ్య హక్కుల ఆదర్శాలే విప్లవ అతి ముఖ్య వారసత్వం.
• 19వ శతాబ్దంలో ఇవి ఫ్రాన్స్ నుంచి ఐరోపా అంతటా వ్యాపించి భూస్వామ్య వ్యవస్థలు రద్దయ్యాయి.
• వలసపాలిత ప్రజలు బానిసత్వం నుంచి విముక్తి అనే ఆలోచనను తమ సార్వభౌమ జాతీయ రాజ్య ఉద్యమాల్లో భాగం చేసుకున్నారు.
• టిప్పు సుల్తాన్, రాజా రామమోహన్ రాయ్ ఇద్దరూ విప్లవ ఫ్రాన్స్ నుంచి వచ్చిన భావాలకు స్పందించిన వ్యక్తులకు ఉదాహరణలు.
• (పుస్తకం వెలుపలి సమాచారం: టిప్పు సుల్తాన్ శ్రీరంగపట్నంలో 'స్వేచ్ఛా వృక్షం (Tree of Liberty)' నాటాడని, జాకోబిన్ క్లబ్‌లో సభ్యుడయ్యాడని చెబుతారు.)
• రామమోహన్ రాయ్ (Box 2):
  1. యూరప్‌లో వ్యాపించిన కొత్త భావాలతో ప్రేరణ పొందాడు
  2. ఫ్రెంచ్ విప్లవం, తరువాత జూలై విప్లవం అతని ఊహను ఉత్తేజపరిచాయి.
• 1830లో ఫ్రాన్స్‌లో జూలై విప్లవం గురించి విన్నప్పుడు మరో విషయం ఆలోచించలేదు
• ఇంగ్లండ్ వెళ్తూ కేప్ టౌన్ వద్ద ప్రమాదంలో కుంటివాడైనా విప్లవ త్రివర్ణ పతాకాన్ని ఎగురవేసిన యుద్ధనౌకలను (frigates) చూడాలని పట్టుబట్టాడు (సుశోభన్ సర్కార్, నోట్స్ ఆన్ ది బెంగాల్ రినైసాన్స్, 1946).
• పాఠాంతపు ప్రశ్నల్లోని సారాంశం:
  1. విప్లవం వల్ల లాభపడినవారు: సంపన్న మూడవ ఎస్టేట్ (మధ్యతరగతి), రైతులు (భూస్వామ్య బాకీలు, టైత్ రద్దు). అధికారం కోల్పోయినవారు: మతాధికారులు, కులీనులు, రాజు.
  2. నిరాశ చెందినవారు: స్త్రీలు, నిష్క్రియా పౌరులైన పేదలు, బానిసలు – 'సార్వత్రిక హక్కుల' సందేశంలో వైరుధ్యాలున్నాయి (హక్కులు అందరికీ అంటూ స్త్రీలు, పేదలు, బానిసలను మినహాయించారు).
  3. పాత ఫ్రెంచ్ సమాజంలో భూమిలేని రోజుకూలీలను పోలినవారు: మూడవ ఎస్టేట్‌లోని పేద కార్మికులు.