ఆధునిక ప్రపంచంలో పశుపాలకులు (Pastoralists in the Modern World)

సంచార జాతులు (nomads) అంటే ఒకేచోట స్థిరంగా ఉండకుండా జీవనోపాధి కోసం ఒక ప్రాంతం నుంచి మరో ప్రాంతానికి తిరిగే ప్రజలు. భారతదేశంలో చాలా చోట్ల మేకలు, గొర్రెలు, ఒంటెలు, పశువుల మందలతో కదిలే పశుపోషకులను (pastoralists) చూడవచ్చు.

• చరిత్ర పుస్తకాల్లో లోపం:
  1. ఆర్థిక వ్యవస్థ గురించి చదివేటప్పుడు వ్యవసాయం, పరిశ్రమలు, కొన్నిసార్లు చేతివృత్తులవారి గురించి మాత్రమే వస్తుంది
  2. పశుపోషకుల గురించి చాలా అరుదుగా ఉంటుంది. వారు గతానికి చెందినవారని, ఆధునిక సమాజంలో వారికి స్థానం లేదని అనిపించేలా ఉంటుంది.
• అధ్యాయ పరిధి:
  1. భారతదేశం, ఆఫ్రికా సమాజాల్లో పశుపోషణ ప్రాధాన్యం
  2. వలస పాలన (colonialism) వారి జీవితాలపై చూపిన ప్రభావం
  3. ఆధునిక ఒత్తిళ్లను వారు ఎలా ఎదుర్కొన్నారు అనేవి ఇందులో ఉన్నాయి. మొదట భారతదేశం, తర్వాత ఆఫ్రికా చర్చించబడ్డాయి.
• బుగ్యాల్ (Bugyal):
  1. తూర్పు గఢ్వాల్‌లో 12,000 అడుగుల కంటే ఎత్తున ఉన్న విశాలమైన సహజ పచ్చిక మైదానాలు. చలికాలంలో మంచు కింద ఉంటాయి
  2. ఏప్రిల్ తర్వాత చిగురిస్తాయి
  3. వర్షాకాలం నాటికి గడ్డి, వేర్లు, మూలికలతో, అడవి పూలతో నిండిపోతాయి. గొర్రెలు ఇక్కడ మేస్తాయి.
• పఠన క్రమం: హిమాలయ ప్రాంతం → పీఠభూములు, మైదానాలు, ఎడారులు → వలస పాలనలో మార్పులు → ఆఫ్రికాలో మాసాయి సమాజం.

జమ్మూ కాశ్మీర్‌లోని గుజ్జర్ బకర్వాల్‌లు (Gujjar Bakarwals) నేటికీ గొప్ప మేకల, గొర్రెల కాపరులు. వీరిలో చాలామంది పంతొమ్మిదో శతాబ్దంలో తమ జంతువులకు పచ్చిక కోసం ఈ ప్రాంతానికి వలస వచ్చారు.

దశాబ్దాలు గడిచేసరికి స్థిరపడి, ప్రతి ఏటా వేసవి, శీతాకాల మేత ప్రాంతాల మధ్య తిరగడం మొదలుపెట్టారు.

• శీతాకాలం:
  1. ఎత్తైన పర్వతాలు మంచుతో కప్పబడినప్పుడు మందలతో సహా శివాలిక్ శ్రేణి (Siwalik range) దిగువ కొండల్లో ఉంటారు
  2. అక్కడి పొడి పొదల అడవులు మేత ఇస్తాయి.
• ఉత్తర దిశగా ప్రయాణం: ఏప్రిల్ చివరికల్లా వేసవి మేత ప్రాంతాల వైపు బయలుదేరతారు. ఈ ప్రయాణం కోసం అనేక కుటుంబాలు కలిసి కాఫిలా (kafila) గా ఏర్పడతాయి.
• దారి: పీర్ పంజాల్ కనుమలు (Pir Panjal passes) దాటి కాశ్మీర్ లోయలోకి ప్రవేశిస్తారు. వేసవిలో మంచు కరిగి పర్వత వాలులు పచ్చగా మారి, రకరకాల గడ్డి పౌష్టికమైన మేత ఇస్తుంది.
• తిరుగు ప్రయాణం: సెప్టెంబరు చివరికి దిగువ దిశగా శీతాకాల స్థావరానికి తిరిగి వెళ్తారు.

• కాంగ్రా కొండల్లో గుజ్జర్లు పూర్తిగా పశుపోషక తెగ
• వ్యవసాయం దాదాపు చేయరు. గడ్డీలు గొర్రెలు, మేకలను పెంచగా, గుజ్జర్ల సంపద గేదెలు.
• అడవుల అంచుల్లో నివసిస్తూ పాలు, నెయ్యి, ఇతర ఉత్పత్తుల అమ్మకంతో జీవిస్తారు.
• పురుషులు పశువులను మేపుతూ వారాల తరబడి అడవుల్లో ఉంటారు
• స్త్రీలు ప్రతి ఉదయం పాలు, మజ్జిగ, నెయ్యి కుండలను తలపై బుట్టల్లో మోసుకొని సంతలకు వెళ్తారు.
• వేడి కాలంలో గేదెలను ఎగువ ప్రాంతాలకు తోలుకెళ్తారు
• అక్కడ వర్షాల వల్ల వచ్చే గడ్డి, చల్లని వాతావరణం, మైదానాల్లో బాధించే ఈగల నుంచి విముక్తి లభిస్తాయి.

మండప్ (Mandap): మధ్య గఢ్వాల్‌లో గుజ్జర్ పశుపోషకులు రింగాల్ (కొండ వెదురు), బుగ్యాల్ గడ్డితో కట్టే గుడిసెలు. ఇది పని స్థలం కూడా – ఇక్కడే నెయ్యి తయారు చేసి అమ్మకానికి తీసుకెళ్లేవారు.

ఇవి సుమారు 10,000–11,000 అడుగుల ఎత్తులో ఉంటాయి; అంతకంటే పైకి గేదెలు ఎక్కలేవు. ఇటీవల పాలను నేరుగా బస్సులు, ట్రక్కుల్లో రవాణా చేస్తున్నారు.

హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని గడ్డీ గొర్రెల కాపరులు (Gaddi shepherds) పర్వతాల వేరే భాగంలో ఇదే తరహా రుతు ప్రయాణ చక్రాన్ని పాటిస్తారు.

• గడ్డీల శీతాకాలం: శివాలిక్ శ్రేణి దిగువ కొండల్లో, పొదల అడవుల్లో గొర్రెలను మేపుతారు.
• ఏప్రిల్: ఉత్తరానికి కదిలి లాహుల్, స్పితి (Lahul and Spiti)లో వేసవి గడుపుతారు. మంచు కరిగి ఎత్తైన కనుమలు తెరుచుకున్నాక చాలామంది ఇంకా ఎత్తున్న పర్వత పచ్చిక మైదానాలకు (ధార్ – Dhars) వెళ్తారు.
• సెప్టెంబరు:
  1. తిరుగు ప్రయాణం ప్రారంభం. దారిలో లాహుల్, స్పితి గ్రామాల్లో మళ్లీ ఆగి, వేసవి పంటను కోసి, శీతాకాలపు పంటను విత్తుతారు. తర్వాత మందలతో శివాలిక్ కొండల్లోని శీతాకాల మేత ప్రాంతానికి దిగుతారు
  2. మళ్లీ ఏప్రిల్‌లో ప్రయాణం మొదలవుతుంది.
• ఉన్ని కత్తిరింపు:
  1. సెప్టెంబరులో ధార్ల నుంచి దిగుతూ దారిలో కొంతసేపు ఆగి గొర్రెల ఉన్ని కత్తిరిస్తారు
  2. ముందు గొర్రెలను కడిగి శుభ్రం చేస్తారు.

గఢ్వాల్, కుమావూన్ గుజ్జర్లు

• ఈ గుజ్జర్లు పశువుల కాపరులు
• శీతాకాలంలో భాబర్ (Bhabar) అనే పొడి అడవుల్లోకి దిగుతారు
• వేసవిలో బుగ్యాల్ (ఎత్తైన పచ్చిక మైదానాలు)కు వెళ్తారు.
• వీరిలో చాలామంది అసలు జమ్మూ నుంచి పంతొమ్మిదో శతాబ్దంలో మంచి పచ్చిక కోసం ఉత్తరప్రదేశ్ కొండలకు వచ్చినవారు. [ఇప్పుడు ఈ కొండ ప్రాంతాలు ఉత్తరాఖండ్‌లో ఉన్నాయి – పుస్తకం వెలుపలి అంశం.]
• భాబర్ = గఢ్వాల్, కుమావూన్ కొండల దిగువన ఉన్న పొడి అడవి ప్రాంతం.

ఇతర హిమాలయ సమూహాలు

• వేసవి, శీతాకాల పచ్చిక మైదానాల మధ్య చక్రీయ కదలిక భోటియాలు (Bhotiyas), షెర్పాలు (Sherpas), కిన్నౌరీలు (Kinnauris) సహా హిమాలయ పశుపోషక సమాజాలలో చాలా వాటికి సాధారణం.
• అందరూ రుతు మార్పులకు అనుగుణంగా మారుతూ, వివిధ చోట్ల అందుబాటులో ఉన్న పచ్చికను సమర్థంగా వాడుకోవాలి.
• ఒకచోట పచ్చిక అయిపోతే లేదా వాడలేని స్థితికి వస్తే మందలను కొత్త ప్రాంతాలకు తరలిస్తారు.

పర్యావరణ ప్రయోజనం: ఈ నిరంతర కదలిక వల్ల పచ్చిక మైదానాలు తిరిగి కోలుకునే సమయం పొందుతాయి; మితిమీరిన వాడకం (overuse) నివారించబడుతుంది.

పర్వతాల్లోనే కాకుండా భారతదేశంలోని పీఠభూములు, మైదానాలు, ఎడారుల్లోనూ పశుపోషకులు ఉన్నారు. మహారాష్ట్రలో ముఖ్యమైన పశుపోషక సమాజం ధంగర్‌లు (Dhangars).

• జనాభా: ఇరవయ్యో శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఈ ప్రాంతంలో వీరి జనాభా సుమారు 4,67,000గా అంచనా.
• వృత్తులు:
  1. ఎక్కువమంది గొర్రెల కాపరులు
  2. కొందరు కంబళి నేతగాళ్లు
  3. మరికొందరు గేదెల కాపరులు.
• వర్షాకాలం:
  1. మహారాష్ట్ర మధ్య పీఠభూమిలో ఉంటారు. ఇది తక్కువ వర్షపాతం, పేద నేల ఉన్న అర్ధ-శుష్క (semi-arid) ప్రాంతం
  2. ముళ్ల పొదలతో నిండి ఉంటుంది. ఇక్కడ సజ్జ (బాజ్రా) వంటి పొడి పంటలే పండుతాయి. వర్షాకాలంలో ఈ ప్రాంతం ధంగర్ మందలకు విశాల మేత భూమిగా మారుతుంది.
• అక్టోబరు:
  1. సజ్జ పంట కోసి పశ్చిమ దిశగా కదులుతారు
  2. సుమారు ఒక నెల ప్రయాణం తర్వాత కొంకణ్ (Konkan) చేరతారు.
• కొంకణ్: అధిక వర్షపాతం, సారవంతమైన నేల ఉన్న వ్యవసాయ ప్రాంతం. కొంకణి రైతులు గొర్రెల కాపరులను ఆహ్వానిస్తారు.
• పరస్పర ప్రయోజనం:
  1. ఖరీఫ్ కోత తర్వాత రబీ కోసం పొలాలకు ఎరువు వేసి సిద్ధం చేయాలి. ధంగర్ మందలు పొలాల్లో ఎరువు వేస్తూ మిగిలిన పంట కొయ్యలను (stubble) తింటాయి. కొంకణి రైతులు బియ్యం ఇస్తారు
  2. గింజలు తక్కువగా ఉండే పీఠభూమికి వీటిని తీసుకెళ్తారు.
• తిరుగు ప్రయాణం:
  1. వర్షాకాలం మొదలవగానే కొంకణ్, తీర ప్రాంతాలు వదిలి పొడి పీఠభూమిలోని స్థావరాలకు తిరిగి వెళ్తారు
  2. తడి వర్షాకాల పరిస్థితులను గొర్రెలు తట్టుకోలేవు.

పదాలు

• ఖరీఫ్ (Kharif) = శరదృతువు పంట, సాధారణంగా సెప్టెంబరు–అక్టోబరులో కోత.
• రబీ (Rabi) = వసంత పంట, సాధారణంగా మార్చి తర్వాత కోత.
• కొయ్యలు (Stubble) = కోత తర్వాత నేలలో మిగిలిన ధాన్యపు కాండాల కింది భాగాలు.

కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో పొడి మధ్య పీఠభూమి రాళ్లు, గడ్డితో నిండి ఉంటుంది; ఇక్కడ పశువులు, మేకలు, గొర్రెల కాపరులు నివసించేవారు.

• గొల్లలు (Gollas): పశువులను మేపేవారు.
• కురుమలు, కురుబలు (Kurumas, Kurubas): గొర్రెలు, మేకలు పెంచి, నేసిన కంబళ్లను అమ్మేవారు.
• వీరు అడవుల దగ్గర ఉంటూ చిన్న భూమి ముక్కలను సాగుచేసి, చిన్న వ్యాపారాలు చేసి, మందలను చూసుకునేవారు.
• కదలికకు కారణం:
  1. పర్వత పశుపోషకుల్లా చలి, మంచు కాదు
  2. వర్షాకాలం, పొడి కాలం మారడమే వీరి రుతు కదలికను నిర్ణయించింది. పొడి కాలంలో తీర ప్రాంతాలకు వెళ్లి, వర్షాలు రాగానే వదిలేసేవారు. వర్షాకాలంలో తీరప్రాంతపు చిత్తడి, తడి పరిస్థితులను గేదెలు మాత్రమే ఇష్టపడతాయి
  3. మిగతా మందలను పొడి పీఠభూమికి తరలించాలి.

బంజారాలు (Banjaras)

• మరో ప్రసిద్ధ పశుపోషక వర్గం. ఉత్తరప్రదేశ్, పంజాబ్, రాజస్థాన్, మధ్యప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర గ్రామాల్లో కనిపిస్తారు.
• పశువులకు మంచి పచ్చిక కోసం చాలా దూరాలు తిరుగుతూ, గ్రామస్తులకు నాగలి ఎద్దులు, ఇతర వస్తువులు అమ్మి ప్రతిగా ధాన్యం, మేత తీసుకునేవారు.

• పంతొమ్మిదో శతాబ్దం ఆరంభంలో మైసూరు ప్రయాణంలో గొల్లలను సందర్శించి రాశారు (ఏ జర్నీ ఫ్రమ్ మద్రాస్ త్రూ ది కంట్రీస్ ఆఫ్ మైసూర్, కెనరా అండ్ మలబార్, లండన్, 1807).
• వారి కుటుంబాలు అడవి అంచున చిన్న గ్రామాల్లో నివసిస్తూ కొంత భూమి సాగుచేసి, కొన్ని పశువులను ఉంచి, డెయిరీ ఉత్పత్తులను పట్టణాల్లో అమ్ముతారు.
• కుటుంబాలు పెద్దవి
• ఒక్కోదానిలో ఏడెనిమిది మంది యువకులు ఉండటం సాధారణం. వారిలో ఇద్దరు, ముగ్గురు అడవుల్లో మందలను చూస్తే, మిగతావారు పొలాలు సాగుచేసి పట్టణాలకు కట్టెలు, ఇంటి పైకప్పుకు గడ్డి సరఫరా చేస్తారు.
• ఈ మూలాల (A, B) ఆధారంగా పశుపోషక కుటుంబాల్లో పనుల విభజన (పురుషులు మేపడం, స్త్రీలు పాలు అమ్మడం, కొందరు సాగు) అర్థమవుతుంది
• పశుపోషకులు అడవుల అంచున ఉండటానికి మేత, కట్టెలు అందుబాటులో ఉండటమే కారణం.

రాజస్థాన్ ఎడారుల్లో రాయికాలు (Raikas) నివసించారు. అక్కడ వర్షపాతం తక్కువ, అనిశ్చితం; పంటలు ఏటా మారుతాయి; విశాల ప్రాంతాల్లో పంటలు పండవు. అందుకే రాయికాలు వ్యవసాయాన్ని పశుపోషణతో కలిపారు.

• వార్షిక చక్రం: వర్షాకాలంలో బార్మర్, జైసల్మేర్, జోధ్‌పూర్, బికనేర్ రాయికాలు తమ స్వగ్రామాల్లో ఉంటారు, అక్కడ పచ్చిక దొరుకుతుంది. అక్టోబరు నాటికి పచ్చిక ఎండి అయిపోగానే ఇతర పచ్చిక, నీటి కోసం బయలుదేరి, తర్వాతి వర్షాకాలంలో తిరిగి వస్తారు.
• రెండు వర్గాలు:
  1. మారు (ఎడారి) రాయికాలు (Maru Raikas) ఒంటెలను పెంచారు
  2. మరో వర్గం గొర్రెలు, మేకలను పెంచింది.
• ధండి (Dhandi):
  1. థార్ ఎడారిలో జైసల్మేర్ దగ్గర ఒంటెల కాపరుల స్థావరం. ఎడారిలోని ఎండిన ముళ్ల పొదలపై ఒంటెలు మాత్రమే బతకగలవు
  2. తగినంత మేత కోసం విస్తారమైన ప్రాంతంలో మేయాలి.
• ఒంటెల సంతలు:
  1. పశ్చిమ రాజస్థాన్‌లోని బలోత్రా, పుష్కర్ ఒంటెల సంతల్లో కాపరులు ఒంటెలను కొంటారు, అమ్ముతారు
  2. మారు రాయికాలు ఒంటెలకు శిక్షణ ఇవ్వడంలో తమ నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తారు
  3. గుజరాత్ నుంచి గుర్రాలు కూడా తెస్తారు.
• వంశావళి గాయకుడు (genealogist):
  1. మారు రాయికాల చరిత్రను చెప్పే మౌఖిక సంప్రదాయం
  2. ఇది సమూహానికి తమ గుర్తింపు భావనను ఇస్తుంది, వారు తమ గతాన్ని ఎలా చూస్తారో తెలుపుతుంది.
• మాల్ధారీలు (Maldhari):
  1. కచ్ రణ్ (Rann of Kutch)లో గ్రామాలున్న పశుపోషకులు
  2. పచ్చిక వెతుక్కుంటూ కదులుతారు.

పశుపోషక జీవనం ఎన్నో అంశాల సమతుల్యత

• మంద ఒకచోట ఎంతకాలం ఉండవచ్చో నిర్ణయించాలి
• నీరు, పచ్చిక ఎక్కడ దొరుకుతాయో తెలిసి ఉండాలి.
• కదలికల సమయాన్ని లెక్కించి, వివిధ ప్రాంతాల గుండా సాగేలా చూసుకోవాలి.
• దారిలోని రైతులతో సంబంధం ఏర్పరచుకోవాలి – పంట కోసిన పొలాల్లో మేపడానికి, నేలకు ఎరువు వేయడానికి.
• సాగు, వ్యాపారం, పశుపోషణ – ఈ మూడింటినీ కలిపి జీవనం సాగిస్తారు.

వలస పాలనలో పశుపోషకుల జీవితం నాటకీయంగా మారింది. మేత భూములు కుంచించుకుపోయాయి, కదలికలపై నియంత్రణలు వచ్చాయి, చెల్లించాల్సిన పన్ను పెరిగింది; పశు సంపద తగ్గింది, వారి వ్యాపారాలు, చేతిపనులు దెబ్బతిన్నాయి.

దీనికి నాలుగు కారణాలను పుస్తకం చెబుతుంది; మొదటి రెండు ఇక్కడ.

1. బంజరు భూమి నియమాలు (Waste Land Rules)

• వలస ప్రభుత్వం మేత భూములన్నింటినీ సాగు భూములుగా మార్చాలనుకుంది. ఆదాయానికి ప్రధాన వనరు భూమిశిస్తు
• సాగు విస్తరిస్తే ఆదాయం పెరుగుతుంది
• ఇంగ్లండ్‌కు కావాల్సిన జనుము, పత్తి, గోధుమ వంటివి కూడా ఎక్కువ పండుతాయి.
• అధికారులకు సాగులేని భూమి ఉత్పాదకత లేనిదిగా అనిపించింది – ఆదాయమూ ఇవ్వదు, పంటలూ ఇవ్వదు
• దాన్ని 'బంజరు భూమి' (waste land)గా చూశారు.
• పంతొమ్మిదో శతాబ్దం మధ్య నుంచి దేశంలోని పలు ప్రాంతాల్లో ఈ నియమాలు వచ్చాయి. సాగులేని భూములను తీసుకుని ఎంపిక చేసిన వ్యక్తులకు ఇచ్చారు
• వారికి రాయితీలు ఇచ్చి స్థిరపడమని ప్రోత్సహించారు
• కొందరిని కొత్తగా సాగులోకి వచ్చిన ప్రాంతాల్లో గ్రామపెద్దలను చేశారు.
• చాలా చోట్ల ఇలా తీసుకున్న భూములు పశుపోషకులు క్రమం తప్పకుండా వాడే మేత భూములే
• సాగు పెరిగితే పచ్చిక తగ్గి పశుపోషకులకు సమస్య వచ్చింది.

2. అటవీ చట్టాలు (Forest Acts)

• పంతొమ్మిదో శతాబ్దం మధ్య నాటికి పలు ప్రావిన్సుల్లో అటవీ చట్టాలు వచ్చాయి. దేవదారు, సాల్ వంటి విలువైన కలప ఇచ్చే అడవులను 'రిజర్వుడు' (Reserved)గా ప్రకటించారు
• వాటిలోకి ఏ పశుపోషకునికీ ప్రవేశం లేదు.
• ఇతర అడవులను 'రక్షిత' (Protected)గా వర్గీకరించారు
• వీటిలో పశుపోషకులకు కొన్ని సంప్రదాయ మేత హక్కులు ఇచ్చినా కదలికలపై కఠిన పరిమితులు పెట్టారు.
• అధికారుల నమ్మకం: పశువులు నేలపై మొలిచే మొక్కలను తొక్కి, చిగుళ్లను తినడం వల్ల కొత్త చెట్లు పెరగవు.
• ప్రవేశించడానికి అనుమతి పత్రం (permit) అవసరం
• ప్రవేశ, నిష్క్రమణ సమయాలు, గడపగల రోజుల సంఖ్య నిర్దేశించారు. మేత, పచ్చని గడ్డి, అండర్‌గ్రోత్ పుష్కలంగా ఉన్నా అనుమతి గడువు అయ్యాక ఉండకూడదు
• గడువు మించితే జరిమానా.
• సంప్రదాయ హక్కులు (customary rights) = ఆచారం, సంప్రదాయం వల్ల ప్రజలకు అలవాటైన హక్కులు.

• (పుస్తకం వెలుపలి అంశం
• వెబ్ ద్వారా ధృవీకరించబడింది) భారత అటవీ చట్టం 1878 అడవులను రిజర్వుడు, రక్షిత, గ్రామ అడవులుగా వర్గీకరించింది.

వలస పాలనలో పశుపోషకుల జీవితాన్ని ప్రభావితం చేసిన మూడో, నాలుగో కారణాలు: సంచార ప్రజలపై అనుమానం, పన్నుల విస్తరణ.

3. సంచారులపై అనుమానం – నేరస్థ తెగల చట్టం (Criminal Tribes Act), 1871

• బ్రిటిష్ అధికారులు సంచార ప్రజలను అనుమానించారు
• గ్రామాల్లో వస్తువులు అమ్ముతూ తిరిగే చేతివృత్తుల వారిని, వ్యాపారులను, ప్రతి రుతువులో నివాసం మార్చే పశుపోషకులను నమ్మలేదు.
• ప్రభుత్వం స్థిర జనాభాను పాలించాలనుకుంది – గ్రామాల్లో, నిర్ణీత చోట్ల, నిర్ణీత పొలాలపై హక్కులతో ఉండే ప్రజలను గుర్తించడం, అదుపు చేయడం సులభం. స్థిరపడినవారిని శాంతియుతులుగా, చట్టాన్ని గౌరవించేవారిగా, సంచారులను నేరస్థులుగా భావించారు.
• 1871లో ఈ చట్టం చేశారు. దీనివల్ల చేతివృత్తుల వారు, వ్యాపారులు, పశుపోషకులైన అనేక సమాజాలు 'నేరస్థ తెగలు' (Criminal Tribes)గా వర్గీకరించబడ్డాయి
• పుట్టుకతోనే, స్వభావరీత్యా నేరస్థులని ప్రకటించారు.
• ఈ సమాజాలు నోటిఫై చేసిన గ్రామ స్థావరాల్లోనే ఉండాలి
• అనుమతి లేకుండా బయటకు వెళ్లకూడదు
• గ్రామ పోలీసులు వారిని నిరంతరం గమనించేవారు.
• (పుస్తకం వెలుపలి అంశం
• వెబ్ ద్వారా ధృవీకరించబడింది) ఈ చట్టాన్ని 1952లో రద్దు చేశారు
• ఆ తెగలను 'విముక్త తెగలు' (Denotified Tribes) అంటారు.

4. మేత పన్ను (Grazing Tax)

• ఆదాయం పెంచుకోవడానికి వలస ప్రభుత్వం భూమి, కాలువ నీరు, ఉప్పు, వాణిజ్య వస్తువులు, చివరికి జంతువులపై కూడా పన్ను విధించింది.
• పచ్చికలో మేసే ప్రతి జంతువుకూ పశుపోషకులు పన్ను చెల్లించాలి. భారతదేశంలోని చాలా పశుపోషక ప్రాంతాల్లో పంతొమ్మిదో శతాబ్దం మధ్యలో మేత పన్ను మొదలైంది
• తలకు పన్ను వేగంగా పెరిగింది, వసూలు వ్యవస్థ మరింత సమర్థంగా మారింది.
• 1850ల నుంచి 1880ల మధ్య దశాబ్దాల్లో పన్ను వసూలు హక్కును కాంట్రాక్టర్లకు వేలం వేశారు
• వారు ప్రభుత్వానికి చెల్లించిన మొత్తాన్ని, లాభాన్ని ఏడాదిలోనే రాబట్టడానికి వీలైనంత ఎక్కువ పన్ను వసూలు చేసేవారు.
• 1880ల నాటికి ప్రభుత్వమే నేరుగా పన్ను వసూలు చేయసాగింది. ప్రతి కాపరికీ ఒక 'పాస్' ఇచ్చారు
• మేత ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించాలంటే పాస్ చూపి పన్ను కట్టాలి
• మందలోని పశువుల సంఖ్య, కట్టిన పన్ను ఆ పాస్‌లో నమోదు చేసేవారు.

• జనాభా పెరగడం, నీటిపారుదల విస్తరణ, రక్షణ, పరిశ్రమలు, వ్యవసాయ ప్రయోగ క్షేత్రాల కోసం ప్రభుత్వం పచ్చిక భూములు తీసుకోవడం వల్ల మేత విస్తీర్ణం బాగా తగ్గింది.
• పశుపోషకులు పెద్ద మందలను పోషించడం కష్టమైంది
• ఆదాయం తగ్గింది
• పశువుల నాణ్యత క్షీణించింది
• ఆహార ప్రమాణాలు పడిపోయాయి
• అప్పులు పెరిగాయి.

ఈ చర్యల వల్ల మేత భూముల కొరత తీవ్రమైంది. భూములు సాగు పొలాలుగా మారడంతో మేత విస్తీర్ణం తగ్గింది; అడవులు రిజర్వు కావడంతో కాపరులు స్వేచ్ఛగా అడవుల్లో పశువులను మేపలేకపోయారు.

2.1 మార్పుల ప్రభావం

• మేత భూములు నాగలి కింద మాయమవగా, ఉన్న పశువులన్నీ మిగిలిన కొద్ది భూమిలోనే మేయాల్సి వచ్చి నిరంతర, తీవ్ర మేత (intensive grazing) జరిగింది.
• సాధారణంగా సంచార పశుపోషకులు ఒకచోట మేపి మరో చోటికి వెళ్తారు
• ఈ కదలిక వల్ల వృక్షాలు సహజంగా పునరుద్ధరించుకునే సమయం దొరుకుతుంది. కదలికలపై ఆంక్షలతో మేత భూములు నిరంతరం వాడబడి పచ్చిక నాణ్యత పడిపోయింది.
• దీనివల్ల పశువులకు మేత మరింత తగ్గి, పశు నాణ్యత క్షీణించింది
• కరవులు, క్షామాల్లో ఆకలితో ఉన్న పశువులు పెద్ద సంఖ్యలో చచ్చాయి.
• పటం (Fig.11): అధ్యాయంలో ప్రస్తావించిన భారతీయ పశుపోషక సమూహాల స్థానాలను చూపిస్తుంది (ఇంకా అనేకం ఉన్నాయి): గుజ్జర్ బకర్వాల్‌లు, గడ్డీలు, గఢ్వాల్–కుమావూన్ గుజ్జర్లు, ధంగర్‌లు, గొల్లలు, కురుమలు, రాయికాలు, బంజారాలు మొదలైనవి. (పటంలోని లేబుళ్లు పూర్తిగా స్పష్టంగా చదవడం సాధ్యం కాలేదు.)

2.2 పశుపోషకులు ఎలా ఎదుర్కొన్నారు

• కొందరు మందలో పశువుల సంఖ్యను తగ్గించారు, ఎందుకంటే పెద్ద సంఖ్యకు సరిపడా మేత లేదు.
• మరికొందరు పాత మేత ప్రాంతాలకు వెళ్లడం కష్టమైనప్పుడు కొత్త పచ్చిక ప్రాంతాలను కనుగొన్నారు.
• 1947 తర్వాత:
  1. ఒంటెలు, గొర్రెలు పెంచే రాయికాలు ఇక సింధ్‌కు వెళ్లి సింధు (ఇండస్) నది ఒడ్డున మేపలేకపోయారు
  2. భారత్–పాకిస్తాన్ కొత్త రాజకీయ సరిహద్దులు అడ్డుపడ్డాయి. ఇటీవల వారు హరియాణాకు వెళ్తున్నారు – అక్కడ కోత తర్వాత పొలాల్లో గొర్రెలు మేయగలవు
  3. ఆ సమయంలోనే పొలాలకు జంతువుల ఎరువు అవసరం.
• కొందరు ధనిక పశుపోషకులు భూమి కొని స్థిరపడి సంచార జీవితం వదిలారు
• కొందరు స్థిర రైతులయ్యారు, మరికొందరు విస్తృత వ్యాపారంలోకి మళ్లారు.
• చాలామంది పేద పశుపోషకులు బతకడానికి వడ్డీ వ్యాపారుల వద్ద అప్పులు చేశారు
• కొన్నిసార్లు పశువులను కోల్పోయి పొలాల్లో లేదా చిన్న పట్టణాల్లో కూలీలయ్యారు.
• అయినా పశుపోషకులు బతికే ఉన్నారు
• అనేక ప్రాంతాల్లో ఇటీవలి దశాబ్దాల్లో వారి సంఖ్య పెరిగింది. కదలిక దిశలు మార్చడం, మంద పరిమాణం తగ్గించడం, పశుపోషణను ఇతర ఆదాయాలతో కలపడం ద్వారా ఆధునిక ప్రపంచానికి అనుగుణంగా మారారు.
• చాలామంది పర్యావరణవేత్తలు (ecologists) పొడి ప్రాంతాల్లో, పర్వతాల్లో పశుపోషణ ఇప్పటికీ పర్యావరణపరంగా అత్యంత అనుకూలమైన జీవన విధానమని నమ్ముతారు.
• ఇలాంటి మార్పులు భారతదేశంలోనే కాక ప్రపంచంలో అనేక చోట్ల కొత్త చట్టాలు, స్థిరపడే విధానాల వల్ల జరిగాయి.

ప్రపంచ పశుపోషక జనాభాలో సగానికి పైగా ఆఫ్రికాలో నివసిస్తున్నారు. నేటికీ 2.2 కోట్ల (22 million) కంటే ఎక్కువ ఆఫ్రికన్లు ఏదో ఒక రూపంలో పశుపోషణపై ఆధారపడతారు.

• సమాజాలు: బెడౌయిన్‌లు (Bedouins), బెర్బర్‌లు (Berbers), మాసాయి (Maasai), సోమాలీలు, బోరానా, తుర్కానా.
• చాలామంది వర్షాధార వ్యవసాయం కష్టమైన అర్ధ-శుష్క గడ్డి మైదానాల్లో, శుష్క ఎడారుల్లో ఉంటారు.
• పశువులు, ఒంటెలు, మేకలు, గొర్రెలు, గాడిదలు పెంచి, పాలు, మాంసం, చర్మం, ఉన్ని అమ్ముతారు. కొందరు వ్యాపారం, రవాణా చేస్తారు
• కొందరు వ్యవసాయంతో కలుపుతారు
• మరికొందరు తమ తక్కువ, అనిశ్చిత ఆదాయానికి పూరకంగా చిన్న పనులు చేస్తారు.
• భారత పశుపోషకుల్లాగే ఆఫ్రికా పశుపోషకుల జీవితాలూ వలసకాలంలో, వలసానంతర కాలంలో నాటకీయంగా మారాయి.

మాసాయి (Maasai)

• మాసాయి పశువుల కాపరులు ప్రధానంగా తూర్పు ఆఫ్రికాలో నివసిస్తారు: దక్షిణ కెన్యాలో సుమారు 3,00,000, టాంజానియాలో సుమారు 1,50,000.
• 'మాసాయి' అనే పేరు 'మా' (Maa) అనే పదం నుంచి వచ్చింది
• మా-సాయి = 'నా ప్రజలు'. వీరు సంప్రదాయంగా సంచార పశుపోషక ప్రజలు
• పాలు, మాంసంపై ఆధారపడి జీవిస్తారు.
• వాతావరణం:
  1. అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, తక్కువ వర్షపాతం కలిసి పొడి, ధూళి, తీవ్రమైన వేడిని సృష్టిస్తాయి
  2. భూమధ్యరేఖ వేడి ఉన్న ఈ అర్ధ-శుష్క భూమిలో కరవులు సాధారణం
  3. అప్పుడు జంతువులు పెద్ద సంఖ్యలో చనిపోతాయి.
• కిలిమంజారో నేపథ్యంలో మాసాయి భూమి చిత్రం:
  1. పరిస్థితుల ఒత్తిడితో మాసాయిలు ఇప్పుడు ఇతర ప్రాంతాల ఆహారం (మొక్కజొన్న పిండి, బియ్యం, బంగాళాదుంపలు, క్యాబేజీ)పై ఆధారపడ్డారు
  2. సాగు చేయడాన్ని వారు ప్రకృతికి వ్యతిరేకమైన నేరంగా భావించేవారు, ఎందుకంటే సాగు చేసిన భూమి మేతకు పనికిరాదు.
• ఈ అధ్యాయం కొత్త చట్టాలు, నియమాలు మాసాయిల భూమిని, కదలికను తీసుకున్నాయని, కరవు సమయంలో వారి జీవితాలను, సామాజిక సంబంధాలను కూడా మార్చాయని చూపిస్తుంది.

టాంగన్యికా నేపథ్యం (పుస్తకంలోని బాక్స్): మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో జర్మన్ తూర్పు ఆఫ్రికాను బ్రిటన్ జయించింది. 1919లో టాంగన్యికా (Tanganyika) బ్రిటిష్ ఆధీనంలోకి వచ్చింది; 1961లో స్వాతంత్ర్యం పొందింది; 1964లో జాంజిబార్‌తో కలిసి టాంజానియాగా ఏర్పడింది.

మాసాయిలు ఎదుర్కొన్న ప్రధాన సమస్యల్లో ఒకటి మేత భూములను నిరంతరం కోల్పోవడం.

• వలసకు ముందు: మాసాయి భూమి ఉత్తర కెన్యా నుంచి ఉత్తర టాంజానియా స్టెప్పీల వరకు విస్తారంగా ఉండేది.
• 1885: పంతొమ్మిదో శతాబ్దం చివర్లో యూరోపియన్ సామ్రాజ్యవాద శక్తులు ఆఫ్రికాను వివిధ కాలనీలుగా ముక్కలు చేయడంలో పోటీపడ్డాయి. 1885లో మాసాయి భూమిని బ్రిటిష్ కెన్యా, జర్మన్ టాంగన్యికా మధ్య అంతర్జాతీయ సరిహద్దు సగానికి చీల్చింది.
• తర్వాత ఉత్తమ మేత భూములను శ్వేత జాతి స్థిరనివాసం కోసం తీసుకున్నారు
• మాసాయిలను దక్షిణ కెన్యా, ఉత్తర టాంజానియాలోని చిన్న ప్రాంతానికి నెట్టారు. వారు తమ వలసపూర్వ భూమిలో సుమారు 60 శాతం కోల్పోయారు
• అనిశ్చిత వర్షపాతం, పేద పచ్చిక ఉన్న శుష్క ప్రాంతానికి పరిమితమయ్యారు.
• పంతొమ్మిదో శతాబ్దం చివర నుంచి తూర్పు ఆఫ్రికాలో బ్రిటిష్ వలస ప్రభుత్వం స్థానిక రైతు సమాజాలను సాగు విస్తరించేలా ప్రోత్సహించింది
• మేత భూములు సాగు పొలాలయ్యాయి.
• వలసపూర్వం మాసాయి పశుపోషకులు ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా తమ వ్యవసాయ పొరుగువారిపై ఆధిపత్యంలో ఉండేవారు
• వలస పాలన ముగిసేనాటికి పరిస్థితి తలకిందులైంది.
• వన్యప్రాణి రక్షిత ప్రాంతాలు (game reserves): మేత భూముల పెద్ద భాగాలను కెన్యాలోని మాసాయి మారా (Maasai Mara), సంబూరు నేషనల్ పార్క్, టాంజానియాలోని సెరెంగెటి పార్క్‌లుగా మార్చారు. పశుపోషకులకు వాటిలోకి ప్రవేశం లేదు – వేటాడలేరు, మేపలేరు. ఇవి తరచుగా మాసాయి మందలకు సంప్రదాయంగా క్రమం తప్పక మేత ఇచ్చిన ప్రాంతాల్లోనే ఉన్నాయి.
• సెరెంగెటి నేషనల్ పార్క్ మాసాయి మేత భూమిలో 14,760 చదరపు కి.మీ. పైన ఏర్పడింది. [పుస్తకంలో 'km.' అని ఉంది
• ఇది చదరపు కిలోమీటర్లు (km²) – సెరెంగెటి విస్తీర్ణం సుమారు 14,750–14,763 km² అని వెబ్ మూలంతో ధృవీకరించబడింది.]
• అంబోసెలి నేషనల్ పార్క్ పరిసరాల్లో కరవు, ఆహార కొరత తీవ్రం
• ఆ పార్క్ ఏటా సుమారు 24 కోట్ల కెన్యా షిల్లింగ్‌లు (సుమారు 3.5 మిలియన్ డాలర్లు) పర్యాటక ఆదాయం తెస్తుంది
• కిలిమంజారో నీటి ప్రాజెక్టు ఈ సమాజాల గుండా పోతున్నా గ్రామస్తులు ఆ నీటిని నీటిపారుదలకో, పశువులకో వాడకూడదు (పుస్తకంలోని చిత్ర శీర్షిక).

• నైరుతి ఆఫ్రికాలోని నమీబియాలో కావోకోల్యాండ్ (Kaokoland) కాపరులు సంప్రదాయంగా కావోకోల్యాండ్, సమీప ఓవాంబోల్యాండ్ (Ovamboland) మధ్య తిరుగుతూ చర్మం, మాంసం, ఇతర ఉత్పత్తులను పొరుగు సంతల్లో అమ్మేవారు. కొత్త ప్రాదేశిక సరిహద్దుల వ్యవస్థ ఈ కదలికలను ఆపేసింది.
• 1949లో కావోకోల్యాండ్ కాపరుల ఫిర్యాదు:
  1. సరిహద్దులు మూసేశారు
  2. ఓవాంబోల్యాండ్‌కు వెళ్లలేరు
  3. జైలులో ఉన్నట్లు ఉంది. (మైఖేల్ బోలిగ్, Africa 68(4), 1998లో ఉటంకింపు.)

పంతొమ్మిదో శతాబ్దంలో ఆఫ్రికా పశుపోషకులు పచ్చిక కోసం విశాల ప్రాంతాల్లో తిరగగలిగేవారు; ఒకచోట మేత అయిపోతే మరోచోటికి వెళ్లేవారు.

3.2 సరిహద్దులు మూసివేత

• పంతొమ్మిదో శతాబ్దం చివర నుంచి వలస ప్రభుత్వం వారి కదలికలపై పలు ఆంక్షలు విధించింది.
• మాసాయిల్లాగే ఇతర పశుపోషక సమూహాలూ ప్రత్యేక రిజర్వుల పరిధిలో జీవించాల్సి వచ్చింది
• రిజర్వు సరిహద్దులే వారి కదలిక పరిమితి
• ప్రత్యేక అనుమతి లేకుండా పశువులతో బయటకు వెళ్లకూడదు
• అనుమతి పొందడం ఇబ్బంది, వేధింపులతో కూడినది
• నిబంధనలు ఉల్లంఘిస్తే కఠిన శిక్షలు.
• శ్వేత ప్రాంతాల సంతల్లోకి ప్రవేశం లేదు
• అనేక ప్రాంతాల్లో వ్యాపారంలోనే పాల్గొనకూడదు.
• శ్వేత స్థిరనివాసులు పశుపోషకులను ప్రమాదకరమైనవారిగా, అనాగరికులుగా చూశారు
• సంబంధాలు వీలైనంత తగ్గించాలనుకున్నారు. కానీ గనులు తవ్వడానికి, రోడ్లు, పట్టణాలు నిర్మించడానికి శ్వేతజాతి వారికి నల్లజాతి కార్మికులు అవసరం కాబట్టి సంబంధాలను పూర్తిగా తెంచడం సాధ్యం కాలేదు.
• కొత్త సరిహద్దులు, ఆంక్షలు వారి పశుపోషణ, వ్యాపారం రెండింటినీ దెబ్బతీశాయి
• వాణిజ్యం పూర్తిగా ఆగకపోయినా అనేక పరిమితులు వచ్చాయి.

• అనేక వలస ఆఫ్రికా ప్రాంతాల్లో పశుపోషకుల కదలికలను గమనించి, శ్వేత ప్రాంతాల్లోకి రాకుండా అడ్డుకోమని పోలీసులకు ఆదేశాలున్నాయి.
• 'కావోకోవెల్డ్ ప్రవేశ అనుమతులు' అనే ఈ ఉత్తర్వులో మేజిస్ట్రేట్ అవుట్జో, కమంజాబ్ పోలీసు స్టేషన్ అధికారులకు: అసాధారణ పరిస్థితులు తప్ప ఈ స్థానికులకు ప్రవేశ పాస్‌లు ఇవ్వవద్దు
• సాధారణ సందర్శన పాస్‌లు ఎప్పటికీ ఇవ్వవద్దు – ప్రవేశించేవారి సంఖ్యను పరిమితం చేసి నిఘా ఉంచడమే లక్ష్యం.

3.3 పచ్చిక ఎండిపోయినప్పుడు (When Pastures Dry)

• కరవు ప్రతిచోటా పశుపోషకులను ప్రభావితం చేస్తుంది. వర్షాలు లేక పచ్చిక ఎండితే మేత ఉన్న ప్రాంతానికి తరలించకపోతే పశువులు ఆకలితో చచ్చిపోతాయి. అందుకే పశుపోషకులు సంప్రదాయంగా సంచారులు
• ఈ సంచారం వల్ల కష్టకాలాన్ని దాటి సంక్షోభాలను తప్పించుకుంటారు.
• వలస కాలం నుంచి మాసాయిలు ఒక స్థిర ప్రాంతానికి, రిజర్వుకు పరిమితమై, మేత వెతుక్కుంటూ వెళ్లడం నిషేధించబడింది
• ఉత్తమ మేత భూముల నుంచి వేరై తరచూ కరవుల బారిన పడే అర్ధ-శుష్క ప్రాంతంలో ఉండాల్సి వచ్చింది.
• మేత ఉన్నచోటికి తరలించలేక కరవు సంవత్సరాల్లో చాలా మాసాయి పశువులు ఆకలితో, వ్యాధితో చచ్చాయి.
• 1930 విచారణ: కెన్యాలో మాసాయిల వద్ద 7,20,000 పశువులు, 8,20,000 గొర్రెలు, 1,71,000 గాడిదలు ఉన్నట్లు తేలింది. 1933, 1934 తీవ్ర కరవు రెండేళ్లలోనే మాసాయి రిజర్వులో సగానికి పైగా పశువులు చచ్చాయి.
• మేత భూములు కుంచించుకుపోయే కొద్దీ కరవుల ప్రభావం తీవ్రమైంది
• తరచూ చెడు సంవత్సరాలు పశు సంపద క్రమంగా తగ్గడానికి దారితీశాయి.

ఆఫ్రికా మరెక్కడైనా లాగే మాసాయిల్లోనూ వలసకాల మార్పులు అందరినీ సమానంగా ప్రభావితం చేయలేదు.

• వలసపూర్వ మాసాయి సమాజం రెండు సామాజిక వర్గాలు: పెద్దలు (elders), యోధులు (warriors).
• పెద్దలు:
  1. పాలక వర్గం
  2. సమాజ వ్యవహారాలను నిర్ణయించడానికి, వివాదాలు పరిష్కరించడానికి కాలానుగుణ సభలు (councils) నిర్వహించేవారు.
• యోధులు:
  1. యువకులు
  2. ప్రధానంగా తెగను రక్షించడం వీరి బాధ్యత. సమాజాన్ని కాపాడేవారు, పశువుల దాడులు (cattle raids) నిర్వహించేవారు. పశువులే సంపదైన సమాజంలో దాడులు ముఖ్యం
  3. వీటి ద్వారా వివిధ పశుపోషక సమూహాల శక్తి చాటబడేది. ఇతర సమూహాల పశువులను దోచి, యుద్ధాల్లో పాల్గొని తమ పౌరుషం నిరూపించుకున్న యువకులు యోధులుగా గుర్తింపు పొందేవారు
  4. అయినా పెద్దల అధికారానికి లోబడి ఉండేవారు.
• యోధులు సమాజ భద్రతను చూస్తారు
• బాలురు పశువులను మేపుతారు
• కరవు కాలంలో యోధులు, బాలురు ఇద్దరూ మేపే బాధ్యత తీసుకుంటారు. ఇప్పటికీ యువకులు యోధులయ్యే ముందు సంక్లిష్ట ఆచారం పాటిస్తారు, అయితే ఇది ఇప్పుడు సాధారణం కాదు: సుమారు నాలుగు నెలలు ప్రాంతమంతా ప్రయాణించి, చివరగా దాడిచేసే వైఖరితో ఇంటికి పరుగెత్తి ప్రవేశిస్తారు. బాలికలు ఈ ఆచారం పాటించాల్సిన అవసరం లేదు.

బ్రిటిష్ చర్యలు

• మాసాయి వ్యవహారాల నిర్వహణకు బ్రిటిష్ వారు వివిధ ఉప-సమూహాలకు చీఫ్‌లను (chiefs) నియమించి, తెగ వ్యవహారాలకు బాధ్యత వహించేలా చేశారు.
• దాడులు, యుద్ధాలపై ఆంక్షలు విధించారు. దీనివల్ల పెద్దలు, యోధుల సంప్రదాయ అధికారం దెబ్బతింది.

చీఫ్‌లు – ధనికులు

• వలస ప్రభుత్వం నియమించిన చీఫ్‌లు కాలక్రమంలో సంపద కూడబెట్టారు
• క్రమమైన ఆదాయంతో పశువులు, వస్తువులు, భూమి కొనేవారు
• పన్ను కట్టడానికి నగదు అవసరమైన పేద పొరుగువారికి అప్పులిచ్చారు.
• చాలామంది పట్టణాల్లో నివసిస్తూ వ్యాపారంలో నిమగ్నులయ్యారు
• భార్యాపిల్లలు గ్రామాల్లో పశువులను చూసుకున్నారు. యుద్ధం, కరవు విధ్వంసాలను వీరు తట్టుకున్నారు
• పశు, పశుయేతర ఆదాయం ఉండటం వల్ల మంద తగ్గినప్పుడు పశువులు కొనగలిగారు.

పేద పశుపోషకులు

• పశువులపైనే ఆధారపడిన పేదలకు కష్టకాలాన్ని దాటే వనరులు లేవు
• యుద్ధం, క్షామంలో దాదాపు అంతా కోల్పోయి పట్టణాల్లో పని వెతుక్కున్నారు. కొందరు బొగ్గు కాల్చేవారుగా, మరికొందరు చిన్న పనులతో బతికారు
• అదృష్టవంతులు రోడ్లు, భవన నిర్మాణంలో క్రమమైన పని పొందారు.

రెండు స్థాయిల సామాజిక మార్పు

• మొదటిది: వయసు ఆధారిత సంప్రదాయ తేడా (పెద్దలు–యోధులు) దెబ్బతింది, కానీ పూర్తిగా విచ్ఛిన్నం కాలేదు.
• రెండోది: ధనిక, పేద పశుపోషకుల మధ్య కొత్త తేడా ఏర్పడింది.

ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాల పశుపోషక సమాజాలు ఆధునిక ప్రపంచంలోని మార్పుల వల్ల విభిన్న రీతుల్లో ప్రభావితమయ్యాయి.

ముగింపు

• కొత్త చట్టాలు, కొత్త సరిహద్దులు వారి కదలిక తీరును ప్రభావితం చేస్తాయి. కదలికపై ఆంక్షలు పెరిగితే పచ్చిక వెతుక్కోవడం కష్టమవుతుంది
• మేత భూములు అదృశ్యమైతే మేత సమస్య అవుతుంది
• మిగిలిన పచ్చిక నిరంతర అతిమేతతో క్షీణిస్తుంది
• కరవు కాలాలు సంక్షోభాలవుతాయి, పశువులు పెద్ద సంఖ్యలో చనిపోతాయి.
• అయినా పశుపోషకులు కొత్త కాలానికి అనుగుణంగా మారతారు:
  1. వార్షిక ప్రయాణ మార్గాలు మార్చుకుంటారు
  2. పశువుల సంఖ్య తగ్గిస్తారు
  3. కొత్త ప్రాంతాల్లో ప్రవేశ హక్కుల కోసం ఒత్తిడి తెస్తారు
  4. ఉపశమనం, సబ్సిడీ, ఇతర మద్దతుల కోసం ప్రభుత్వంపై రాజకీయ ఒత్తిడి పెడతారు
  5. అడవులు, నీటి వనరుల నిర్వహణలో హక్కు కోరతారు.
• పశుపోషకులు గతం యొక్క అవశేషాలు కారు
• ఆధునిక ప్రపంచంలో స్థానం లేనివారు కారు. అనేక కొండ, పొడి ప్రాంతాలకు పశుపోషక సంచారం సంపూర్ణంగా సరిపోయే జీవన విధానమని పర్యావరణవేత్తలు, ఆర్థికవేత్తలు ఎక్కువగా గుర్తిస్తున్నారు.
• జైపూర్ హైవేపై రాయికా గొర్రెల కాపరి చిత్రం: రహదారులపై భారీ ట్రాఫిక్ వల్ల గొర్రెల కాపరుల వలస కొత్త అనుభవంగా మారింది.

భారత్, తూర్పు ఆఫ్రికా పశుపోషకుల మధ్య సారూప్యాలు (అభ్యాస ప్రశ్న 4)

• మేత భూములు సాగు పొలాలుగా మారడం (భారతదేశంలో బంజరు భూమి నియమాలు
• ఆఫ్రికాలో సాగు విస్తరణ).
• అడవులు, రక్షిత ప్రాంతాలకు ప్రవేశ నిషేధం (భారతదేశంలో రిజర్వుడు అడవులు
• ఆఫ్రికాలో వన్యప్రాణి రిజర్వులు).
• కదలికపై అనుమతి పత్రాల నియంత్రణ (భారతదేశంలో అటవీ అనుమతులు, పాస్‌లు
• ఆఫ్రికాలో రిజర్వుల అనుమతులు).
• పచ్చిక క్షీణత, పశువుల మరణాలు
• ధనిక–పేద తేడా
• పేదలు కూలీలుగా మారడం.

అధ్యాయంలోని అభ్యాసాలు

• ప్రశ్న 1:
  1. సంచార తెగలు ఎందుకు తిరుగుతాయి? ఈ నిరంతర కదలిక వల్ల పర్యావరణానికి ప్రయోజనాలు ఏమిటి? – మేత అయిపోతే, లేదా రుతువు మారితే, కొత్త ప్రాంతానికి వెళ్తారు
  2. పచ్చిక కోలుకుంటుంది.
• ప్రశ్న 2: బంజరు భూమి నియమాలు, అటవీ చట్టాలు, నేరస్థ తెగల చట్టం, మేత పన్ను – ఈ చట్టాలు ఎందుకు తెచ్చారు, పశుపోషకుల జీవితాలను ఎలా మార్చాయి.
• ప్రశ్న 3: మాసాయిలు మేత భూములను ఎందుకు కోల్పోయారో కారణాలు.
• కార్యకలాపాలు:
  1. 1950లో 60 ఏళ్ల రాయికా కాపరి స్వాతంత్ర్యం తర్వాతి మార్పుల గురించి చెప్పడం
  2. మాసాయిల వలసపూర్వ జీవితంపై వ్యాసం
  3. పటాలు 11, 13లో గుర్తించిన సమాజాల గురించి మరింత తెలుసుకోవడం.