కొన్ని ప్రకృతి దృగ్విషయాలు (Some Natural Phenomena)

ఈ అధ్యాయంలో రెండు విధ్వంసకర సహజ దృగ్విషయాలను (Natural phenomena) చదువుతారు: మెరుపు (Lightning), భూకంపం (Earthquake). వీటివల్ల కలిగే నష్టాన్ని తగ్గించడానికి తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తలు కూడా అధ్యాయంలో ఉన్నాయి.

• మెరుపు అంటే: విద్యుత్ స్తంభంపై తీగలు వదులైనప్పుడు, గాలికి తీగలు కదులుతున్నప్పుడు వచ్చే నిప్పురవ్వల వంటిదే. సాకెట్‌లో ప్లగ్ వదులుగా ఉన్నప్పుడు కనిపించే రవ్వ కూడా అంతే. మెరుపు కూడా విద్యుత్ రవ్వే, కానీ చాలా పెద్ద స్థాయిలో జరుగుతుంది.
• పూర్వీకుల భయం:
  1. పూర్వం ఈ రవ్వల కారణం తెలియక ప్రజలు మెరుపుకు భయపడ్డారు
  2. దేవతల కోపం అనుకున్నారు. ఇప్పుడు మెరుపు మేఘాల్లో ఆవేశాలు (Charges) పేరుకుపోవడం వల్ల వస్తుందని తెలుసు. భయపడనక్కర లేదు, కానీ ప్రాణాంతకమైన రవ్వల నుంచి కాపాడుకునే జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి.
• గ్రీకుల పరిశీలన: క్రీ.పూ. 600 నాటికే ప్రాచీన గ్రీకులకు ఒక విషయం తెలుసు. అంబర్ (Amber – ఒక రకమైన జిగురు/రెసిన్ శిలాజం)ను బొచ్చుతో రుద్దితే అది వెంట్రుకల వంటి తేలికైన వస్తువులను ఆకర్షిస్తుంది.
• దైనందిన ఉదాహరణ: ఉన్ని లేదా పాలిస్టర్ దుస్తులు తీసేటప్పుడు వెంట్రుకలు నిక్కబొడుచుకుంటాయి. చీకటిలో తీస్తే రవ్వ కనిపించి చిటపటమనే శబ్దం కూడా వినిపిస్తుంది.
• బెంజమిన్ ఫ్రాంక్లిన్ (1752): అమెరికన్ శాస్త్రవేత్త. ఆకాశంలోని మెరుపు, దుస్తుల నుంచి వచ్చే రవ్వ ముఖ్యంగా ఒకే దృగ్విషయమని చూపాడు.
• రెండువేల సంవత్సరాల అంతరం:
  1. ఈ సామ్యాన్ని గుర్తించడానికి సుమారు 2000 సంవత్సరాలు పట్టింది. శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణలు చాలామంది కృషి ఫలితం
  2. కొన్నిసార్లు చాలా కాలం పడుతుంది.
• తరువాత విద్యుదావేశాల లక్షణాలను చదివి, అవి ఆకాశంలోని మెరుపుతో ఎలా ముడిపడి ఉన్నాయో అర్థం చేసుకుంటారు.

కొన్ని వస్తువులను ఇతర పదార్థాలతో రుద్దితే అవి చిన్న విద్యుదావేశాన్ని పొందుతాయి. ఆవేశం ఉన్న వస్తువులను ఆవేశిత వస్తువులు (Charged objects) అంటారు.

• ప్రాథమిక ఆట: పొడి వెంట్రుకలపై ప్లాస్టిక్ స్కేలును రుద్దితే అది చిన్న కాగితం ముక్కలను ఆకర్షిస్తుంది.
• కృత్యం 8.1: వాడిన బాల్‌పెన్ రీఫిల్‌ను పాలిథీన్ ముక్కతో గట్టిగా రుద్దాలి. దాన్ని చిన్న కాగితం ముక్కల దగ్గరకు తెస్తే ముక్కలు రీఫిల్‌కు అతుక్కుంటాయి. రుద్దిన చివరను చేతితో లేదా లోహ వస్తువుతో తాకకూడదు (తాకితే ఆవేశం పోతుంది). ఇదే ప్రయోగాన్ని ఎండిన ఆకు ముక్కలు, పొట్టు, ఆవగింజలతో కూడా చేయవచ్చు.
• ఫలితం: పాలిథీన్‌తో రుద్దిన ప్లాస్టిక్ రీఫిల్ చిన్న ఆవేశాన్ని పొందుతుంది. పొడి వెంట్రుకలతో రుద్దిన ప్లాస్టిక్ దువ్వెన కూడా అంతే.
• రెండు వస్తువులూ ఆవేశపడతాయి: రీఫిల్, దువ్వెన ఆవేశం పొందే ప్రక్రియలో పాలిథీన్, వెంట్రుకలు కూడా ఆవేశాన్ని పొందుతాయి.
• కృత్యం 8.2 (పట్టిక 8.1):
  1. రీఫిల్, బెలూన్, రబ్బరు (ఎరేజర్), స్టీలు చెంచా అనే వస్తువులను పాలిథీన్, ఉన్ని వస్త్రం, పొడి వెంట్రుకలు, ఉన్ని వంటి పదార్థాలతో రుద్ది, అవి కాగితం ముక్కలను ఆకర్షిస్తున్నాయా (ఆవేశం ఉందా) అని నమోదు చేయాలి. రీఫిల్‌కు పాలిథీన్ లేదా ఉన్ని వస్త్రం
  2. బెలూన్‌కు పాలిథీన్, ఉన్ని వస్త్రం, పొడి వెంట్రుకలు
  3. ఎరేజర్‌కు ఉన్ని
  4. స్టీలు చెంచాకు పాలిథీన్, ఉన్ని వస్త్రం ఇచ్చారు. పట్టికలో ఫలితాల (ఆవేశం ఉంది/లేదు) విలువలు పుస్తకంలో ఇవ్వలేదు
  5. విద్యార్థి స్వయంగా నమోదు చేయాలి. మరిన్ని వస్తువులను పట్టికలో చేర్చవచ్చు.
• అభ్యాసం 1:
  1. ఘర్షణ (రుద్దడం) ద్వారా సులభంగా ఆవేశపడని వస్తువు రాగి కడ్డీ (Copper rod). ప్లాస్టిక్ స్కేలు, గాలి నింపిన బెలూన్, ఉన్ని వస్త్రం ఆవేశపడతాయి. [పుస్తకం కారణం చెప్పలేదు
  2. రాగి వంటి లోహాలు విద్యుత్ వాహకాలు కాబట్టి చేతిలో పట్టుకుని రుద్దితే ఆవేశం చేతి ద్వారా భూమికి వెళ్ళిపోతుంది – ఇది పుస్తకం వెలుపలి వివరణ.]

ఆవేశిత వస్తువులు ఒకదానిపై ఒకటి ఎలా పనిచేస్తాయో కృత్యం 8.3 చూపిస్తుంది. దీనినుంచి ఆవేశాలు రెండు రకాలని నిర్ధారిస్తారు.

• కృత్యం 8.3 (a): రెండు గాలి నింపిన బెలూన్లను ఒకదానికొకటి తగలకుండా వేలాడదీసి, రెండింటినీ ఉన్ని వస్త్రంతో రుద్ది వదిలితే అవి ఒకదాన్నొకటి వికర్షించుకుంటాయి (దూరంగా జరుగుతాయి) – పటం 8.1.
• రీఫిల్‌లతో: ఒక రీఫిల్‌ను పాలిథీన్‌తో రుద్ది గాజు గ్లాసుపై స్టాండ్‌లా ఉంచి, రెండో రీఫిల్‌ను కూడా పాలిథీన్‌తో రుద్ది దాని దగ్గరకు తెస్తే రెండూ వికర్షించుకుంటాయి (పటం 8.2). ఆవేశిత చివరను చేతితో తాకకూడదు.
• కృత్యం 8.3 (b): ఆవేశిత రీఫిల్ దగ్గరకు ఆవేశిత బెలూన్‌ను తెస్తే అవి ఒకదాన్నొకటి ఆకర్షించుకుంటాయి (పటం 8.3). అంటే భిన్న పదార్థాలతో చేసిన ఆవేశిత వస్తువులు ఆకర్షించుకుంటాయి.
• పరిశీలనల సారాంశం:
  1. ఆవేశిత బెలూన్ ఆవేశిత బెలూన్‌ను వికర్షిస్తుంది
  2. ఆవేశిత రీఫిల్ ఆవేశిత రీఫిల్‌ను వికర్షిస్తుంది
  3. కానీ ఆవేశిత బెలూన్ ఆవేశిత రీఫిల్‌ను ఆకర్షిస్తుంది.
• నిర్ధారణ:
  1. ఆవేశాలు రెండు రకాలు. సజాతి ఆవేశాలు (Like charges) వికర్షించుకుంటాయి
  2. విజాతి ఆవేశాలు (Unlike charges) ఆకర్షించుకుంటాయి.
• సంప్రదాయం (Convention): గాజు కడ్డీని పట్టు వస్త్రంతో (Silk) రుద్దినప్పుడు కడ్డీ పొందే ఆవేశాన్ని ధనావేశం (Positive charge) అంటారు. రెండో రకం ఋణావేశం (Negative charge).
• ప్లాస్టిక్ స్ట్రా ఉదాహరణ: పాలిథీన్‌తో రుద్దిన ప్లాస్టిక్ స్ట్రాను ఆవేశిత గాజు కడ్డీ దగ్గరకు తెస్తే ఆకర్షణ కనిపిస్తుంది. కాబట్టి ప్లాస్టిక్ స్ట్రాపై ఋణావేశం ఉంది.
• స్థిర ఆవేశాలు (Static charges): రుద్దడం వల్ల ఏర్పడే ఆవేశాలు తమంతట తాము కదలవు. ఆవేశాలు కదిలితే అదే విద్యుత్ ప్రవాహం (Electric current). బల్బు వెలిగించే, తీగను వేడెక్కించే ప్రవాహం ఆవేశాల చలనమే (6వ తరగతి నుంచి చదివినది).
• అభ్యాసం 8 వివరణ:
  1. ఆవేశిత బెలూన్ మరో ఆవేశిత బెలూన్‌ను వికర్షిస్తుంది (రెండింటిపై ఒకే రకం ఆవేశం). ఆవేశం లేని బెలూన్‌ను ఆవేశిత బెలూన్ ఆకర్షిస్తుంది. [అనావేశిత వస్తువు ఆకర్షణకు కారణం (ప్రేరణ ద్వారా ఆవేశ పునఃపంపిణీ) పుస్తకంలో వివరించలేదు
  2. ఇది వెలుపలి వివరణ.]

ఒక ఆవేశిత వస్తువు నుంచి మరొక వస్తువుకు ఆవేశాన్ని లోహ వాహకం ద్వారా బదిలీ చేయవచ్చని కృత్యం 8.4 చూపిస్తుంది. ఇందులో వాడిన పరికరమే ఎలక్ట్రోస్కోప్ (Electroscope).

• తయారీ (కృత్యం 8.4): ఖాళీ జామ్ సీసా తీసుకోవాలి. సీసా మూతికంటే కొంచెం పెద్ద అట్టముక్కలో రంధ్రం చేసి, లోహపు పేపర్ క్లిప్‌ను నిలువుగా దూర్చాలి. క్లిప్ పైభాగాన్ని విప్పి ఉంచాలి. సుమారు 4 సెం.మీ × 1 సెం.మీ. కొలతతో రెండు అల్యూమినియం రేకు పట్టీలను (Foil strips) క్లిప్ కింది చివరకు వేలాడదీయాలి.
• పని చేయడం:
  1. ఆవేశిత రీఫిల్‌తో క్లిప్ పై చివరను తాకితే రేకు పట్టీలు ఒకదాన్నొకటి వికర్షించుకుని వెడల్పుగా తెరుచుకుంటాయి. ఎందుకంటే క్లిప్ (లోహం – మంచి వాహకం) ద్వారా రీఫిల్ ఆవేశం రెండు పట్టీలకూ చేరుతుంది
  2. ఒకే రకం ఆవేశం ఉన్న పట్టీలు వికర్షించుకుంటాయి.
• ఇతర ఆవేశిత వస్తువులతో: ఇతర ఆవేశిత వస్తువులతో తాకినా పట్టీలు తెరుచుకుంటాయి. కాబట్టి ఒక వస్తువు ఆవేశం కలిగి ఉందో లేదో పరీక్షించడానికి ఈ పరికరాన్ని వాడవచ్చు. దీనినే ఎలక్ట్రోస్కోప్ అంటారు.
• ముఖ్య నిర్ధారణ: విద్యుదావేశాన్ని ఒక ఆవేశిత వస్తువు నుంచి మరొక వస్తువుకు లోహ వాహకం ద్వారా బదిలీ చేయవచ్చు.
• చేతితో తాకితే: క్లిప్ చివరను చేతితో మెల్లగా తాకితే రేకు పట్టీలు మళ్ళీ మూసుకుపోతాయి (అసలు స్థితికి వస్తాయి). మళ్ళీ మళ్ళీ ఆవేశపరిచి తాకినా ప్రతిసారి అదే జరుగుతుంది.
• ఎందుకు? పట్టీలు తమ ఆవేశాన్ని మన శరీరం ద్వారా భూమికి కోల్పోతాయి. దీన్ని నిరావేశం (Discharge) అంటారు.
• అభ్యాసం 5 జవాబు: ఆవేశిత వస్తువును చేతితో తాకితే దాని ఆవేశం శరీరం ద్వారా భూమిలోకి వెళ్ళిపోతుంది, అందుకే ఆవేశం పోతుంది.
• అభ్యాసం 9: ఆవేశాన్ని గుర్తించే పరికరాన్ని పటంతో వివరించమంటే ఎలక్ట్రోస్కోప్ (జామ్ సీసా, క్లిప్, రేకు పట్టీలు) వివరిస్తారు.
• విస్తరణ కృత్యం 2: పేపర్ పట్టీ (సుమారు 10 సెం.మీ × 3 సెం.మీ.)ను పటం 8.15 ప్రకారం మడిచి, కత్తిరించి, థర్మోకోల్‌పై ఉంచిన సూది మొనపై సమతుల్యంగా ఉంచి, ఆవేశిత వస్తువును దగ్గరకు తెస్తే ఏమి జరుగుతుందో గమనించి నివేదిక రాయాలి. ఫలితం పుస్తకంలో లేదు.

ఎలక్ట్రోస్కోప్ ప్రయోగంలో చేతితో తాకగానే పట్టీలు ఎందుకు మూసుకుంటాయో వివరిస్తూ పుస్తకం ఒక కొత్త భావనను ఇస్తుంది: భూయోజనం.

• నిరావేశం (Discharge): ఆవేశిత వస్తువు తన ఆవేశాన్ని కోల్పోవడం.
• భూయోజనం (Earthing) నిర్వచనం: ఆవేశిత వస్తువు నుంచి భూమికి ఆవేశాన్ని బదిలీ చేసే ప్రక్రియ.
• ఎలక్ట్రోస్కోప్ ఉదాహరణ: క్లిప్‌ను చేతితో తాకితే పట్టీలు తమ ఆవేశాన్ని మన శరీరం ద్వారా భూమికి కోల్పోయి (నిరావేశమై) అసలు స్థితికి వస్తాయి.
• భవనాల్లో వినియోగం: ఏదైనా విద్యుత్ లీకేజీ వల్ల కలిగే షాక్ నుంచి మనల్ని రక్షించడానికి భవనాల్లో భూయోజనం (Earthing) ఏర్పాటు చేస్తారు.
• ఎందుకు పనిచేస్తుంది?: లోహ వాహకాలు, మానవ శరీరం ఆవేశాన్ని భూమి వరకు చేరవేయగలవు. భూమి చాలా పెద్దది కాబట్టి ఆవేశం అక్కడికి చేరిన తర్వాత వస్తువు తటస్థంగా మారుతుంది. [ఈ చివరి వివరణ పుస్తకం వెలుపలిది.]
• తరువాతి అంశానికి లింకు: ఇదే సూత్రంపై పిడుగు రక్షక దండం (Lightning conductor) పనిచేస్తుంది – ఆవేశాన్ని భూమిలోకి సురక్షితంగా పంపిస్తుంది.
• అభ్యాసం 4 (స్వెటర్ చిటపట): శీతాకాలంలో స్వెటర్ తీసేటప్పుడు చిటపట శబ్దం వినిపించడానికి కారణం రుద్దడంతో స్వెటర్, దుస్తులపై ఆవేశం ఏర్పడి, అవి ఒకదాని నుంచి మరొకదానికి (లేదా గాలిలోకి) విసర్జనం అయ్యే చిన్న విద్యుత్ రవ్వ (మెరుపు వంటిదే). చీకటిలో రవ్వ కూడా కనిపిస్తుంది.

రుద్దడం వల్ల ఆవేశాలు ఏర్పడే సూత్రం ఆధారంగా మెరుపును ఇప్పుడు వివరించవచ్చు.

• ఉరుములతో కూడిన తుఫాను అభివృద్ధి (7వ తరగతిలో చదివినది): గాలి ప్రవాహాలు పైకి కదులుతాయి, నీటి బిందువులు కిందకు కదులుతాయి. ఈ తీవ్రమైన కదలికల వల్ల ఆవేశాలు వేరుపడతాయి.
• వేరుపడే ప్రక్రియ: ఇది ఇంకా పూర్తిగా అర్థంకాని ప్రక్రియ అని పుస్తకం చెబుతుంది.
• ఆవేశాల పంపిణీ: ధనావేశాలు మేఘం పై అంచుల దగ్గర, ఋణావేశాలు కింది అంచుల దగ్గర పేరుకుంటాయి. భూమి దగ్గర కూడా ధనావేశాలు పోగవుతాయి.
• గాలి లక్షణం: సాధారణంగా గాలి విద్యుత్‌కు బలహీన వాహకం (Poor conductor). కానీ ఆవేశాల పరిమాణం చాలా పెద్దదైనప్పుడు గాలి వాటి ప్రవాహాన్ని అడ్డుకోలేకపోతుంది.
• మెరుపు ఏర్పడటం: అప్పుడు ఋణావేశాలు, ధనావేశాలు కలుస్తాయి. దానివల్ల ప్రకాశవంతమైన కాంతి రేఖలు, శబ్దం పుడతాయి. ఆ రేఖలే మెరుపు (పటం 8.5). ఈ ప్రక్రియను విద్యుత్ విసర్జనం (Electric discharge) అంటారు.
• ఎక్కడెక్కడ?: విద్యుత్ విసర్జనం రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మేఘాల మధ్య, లేదా మేఘానికి, భూమికి మధ్య జరగవచ్చు.
• వైఖరి: పూర్వీకుల్లా ఇప్పుడు భయపడనక్కర లేదు, ప్రాథమిక దృగ్విషయం తెలుసు. శాస్త్రవేత్తలు అవగాహనను మెరుగుపరచడానికి కృషి చేస్తున్నారు. అయినా పిడుగుపాటు ప్రాణనష్టం, ఆస్తి నష్టం కలిగించగలదు, కాబట్టి రక్షణ చర్యలు అవసరం.
• పోలిక:
  1. స్వెటర్ తీసేటప్పుడు రవ్వ, శబ్దం చిన్న స్థాయి మెరుపు
  2. మెరుపు కాంతి, శబ్దం (ఉరుము) పెద్ద స్థాయి.

ఉరుములతో కూడిన వర్షం, మెరుపు సమయంలో ఏ బహిరంగ ప్రదేశమూ సురక్షితం కాదు.

• సాధారణ నియమాలు: ఉరుము వినిపించడం అంటే సురక్షిత ప్రదేశానికి వెంటనే వెళ్ళాలనే హెచ్చరిక. చివరి ఉరుము విన్న తర్వాత కూడా కొంత సమయం ఆగి, ఆపై సురక్షిత స్థలం నుంచి బయటకు రావాలి.
• సురక్షిత స్థలం: ఇల్లు లేదా భవనం సురక్షితం. కారు లేదా బస్సులో ప్రయాణిస్తుంటే వాహనం కిటికీలు, తలుపులు మూసి లోపల ఉండటం సురక్షితం.
• సురక్షితం కానివి: మోటార్‌బైక్‌లు, ట్రాక్టర్లు, నిర్మాణ యంత్రాలు, తెరచిన (ఓపెన్) కార్ల వంటి తెరిచి ఉన్న వాహనాలు. అలాగే బహిరంగ మైదానాలు, ఎత్తైన చెట్లు, పార్కుల్లోని షెల్టర్లు, ఎత్తైన ప్రదేశాలు మెరుపు నుంచి కాపాడవు.
• గొడుగు:
  1. ఉరుములు ఉన్నప్పుడు గొడుగు పట్టుకోవడం ఏమాత్రం మంచిది కాదు. [అభ్యాసం 12: తుఫాను అంచనా ఉన్న రోజు బయటకు వెళ్ళాల్సి వస్తే గొడుగు తీసుకెళ్ళకూడదు
  2. గొడుగు మెరుపును ఆకర్షించవచ్చు. లోహపు కాడ ఉన్న గొడుగు ఇంకా ప్రమాదం – ఇది వెలుపలి వివరణ.]
• అడవిలో: పొట్టి చెట్ల కింద ఆశ్రయం తీసుకోవాలి.
• ఆశ్రయం లేకపోతే: బహిరంగ మైదానంలో ఉంటే అన్ని చెట్లకు దూరంగా ఉండాలి. స్తంభాలు, ఇతర లోహ వస్తువులకు దూరంగా ఉండాలి.
• నేలపై పడుకోకూడదు: బదులుగా నేలకు దగ్గరగా కూర్చోవాలి (Squat). చేతులను మోకాళ్ళపై ఉంచి, తలను చేతుల మధ్య ఉంచాలి. ఈ భంగిమ మనల్ని అతి చిన్న లక్ష్యంగా చేస్తుంది (పటం 8.6).
• అభ్యాసం 7:
  1. మెరుపు నుంచి రక్షణకు మూడు చర్యలు – సురక్షిత భవనం/వాహనంలో ఉండటం
  2. చెట్లు, స్తంభాలు, లోహ వస్తువులకు దూరంగా ఉండి కూర్చున్న భంగిమ పాటించడం
  3. గొడుగు వాడకపోవడం.

ఇంటి లోపల ఉన్నా ఉరుములప్పుడు కొన్ని జాగ్రత్తలు అవసరం. కారణం: మెరుపు ఒక విద్యుత్ విసర్జనం కాబట్టి అది వాహకాల ద్వారా ప్రయాణించగలదు.

• తప్పించుకోవాల్సినవి: మెరుపు టెలిఫోన్ తీగలు (కార్డులు), విద్యుత్ తీగలు, లోహపు పైపులను తాకగలదు. కాబట్టి ఉరుముల సమయంలో వాటితో సంపర్కం మానాలి.
• ఫోన్లు: మొబైల్ ఫోన్లు, కార్డ్‌లెస్ ఫోన్లు వాడటం సురక్షితం. కానీ తీగ ఉన్న ఫోన్ (Wired phone)తో మాట్లాడుతున్న వ్యక్తికి కాల్ చేయడం తెలివైన పని కాదు.
• స్నానం: ఉరుముల సమయంలో పారే నీటితో సంపర్కం కాకుండా స్నానం మానాలి.
• విద్యుత్ పరికరాలు:
  1. కంప్యూటర్లు, టీవీల వంటి విద్యుత్ ఉపకరణాల ప్లగ్‌లను తీసివేయాలి (Unplug). విద్యుత్ దీపాలు వెలిగి ఉన్నా పర్వాలేదు
  2. అవి ఏ హానీ చేయవు.
• తార్కికత: తీగలు, పైపులు వాహకాలు కాబట్టి మెరుపు ఆవేశం వాటి ద్వారా ఇంట్లోకి వచ్చే అవకాశం ఉంది. వైర్‌లెస్ పరికరాలకు ఆ మార్గం లేదు.
• గుర్తుంచుకోవాలి:
  1. పుస్తకం ప్రకారం విద్యుత్ దీపాలు ఆపాల్సిన అవసరం లేదు
  2. కంప్యూటర్, టీవీ వంటివి మాత్రమే అన్‌ప్లగ్ చేయాలి.

భవనాలను మెరుపు ప్రభావం నుంచి రక్షించడానికి వాడే సాధనమే పిడుగు రక్షక దండం (Lightning conductor).

• నిర్మాణం:
  1. భవనం కంటే ఎత్తైన లోహపు కడ్డీని నిర్మాణ సమయంలోనే గోడల్లో అమరుస్తారు. కడ్డీ ఒక చివర గాలిలో బయట ఉంటుంది
  2. రెండో చివర నేలలో లోతుగా పాతి ఉంటుంది (పటం 8.7). పటంలో నేలలో ఉన్న రాగి పలక (Copper plate) చూపారు.
• పని: కడ్డీ విద్యుత్ ఆవేశం భూమికి చేరడానికి సులభమైన మార్గం ఇస్తుంది. మెరుపు కడ్డీ ద్వారా సురక్షితంగా భూమిలోకి వెళ్ళిపోతుంది.
• సూత్రం: ఇది భూయోజనం (Earthing) భావనే – ఆవేశం వాహకం ద్వారా భూమికి చేరడం.
• ఇతర రక్షణలు (కొంతవరకు): నిర్మాణంలో వాడే లోహపు స్తంభాలు, భవనాల్లోని విద్యుత్ తీగలు, నీటి పైపులు కూడా కొంతవరకు రక్షిస్తాయి. కానీ ఉరుముల సమయంలో వాటిని తాకకూడదు.
• అభ్యాసం 3(c): "పిడుగు రక్షక దండం భవనాన్ని మెరుపు నుంచి రక్షించలేదు" అనే వాక్యం అబద్ధం (F). అది రక్షిస్తుంది.
• సారాంశంలో: పిడుగు రక్షక దండాలు భవనాలను మెరుపు ప్రభావాల నుంచి కాపాడగలవు.
• [వెలుపలి సమాచారం:
  1. ఈ కడ్డీని ఆవిష్కరించినది బెంజమిన్ ఫ్రాంక్లిన్ అని సాధారణంగా చెబుతారు
  2. పుస్తకంలో ఈ విషయం లేదు.]

ఉరుములు, మెరుపులతో పాటు 7వ తరగతిలో తుఫానులను (Cyclones) చదివారు. ఇవన్నీ ప్రాణ, ఆస్తి నష్టం కలిగించే సహజ దృగ్విషయాలు.

• ముందస్తు అంచనా: వాతావరణ శాఖ ఏదైనా ప్రాంతంలో ఉరుములతో కూడిన తుఫాను ఏర్పడుతుందని ముందే హెచ్చరించగలదు. తుఫాను ఉన్నప్పుడు మెరుపులు, సైక్లోన్లు కలిసే అవకాశం ఉంటుంది కాబట్టి జాగ్రత్తల కోసం సమయం దొరుకుతుంది.
• ఖచ్చితంగా అంచనా వేయలేనిది: ఒకే ఒక సహజ దృగ్విషయం, భూకంపం, ఇంకా ఖచ్చితంగా ముందే చెప్పలేం. ఇది భారీ స్థాయిలో ప్రాణ, ఆస్తి నష్టం కలిగించగలదు.
• భారతదేశంలో ఉదాహరణలు:
  1. 2001 జనవరి 26న గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని భుజ్ (Bhuj) జిల్లాలో
  2. 2005 అక్టోబరు 8న ఉత్తర కశ్మీర్‌లోని ఉరి, తంగ్‌ధార్ పట్టణాల్లో పెద్ద భూకంపాలు సంభవించాయి (పటం 8.8: కశ్మీర్ భూకంపం).
• కృత్యం 8.5: ఈ భూకంపాల వల్ల కలిగిన నష్టం గురించి పెద్దలను అడిగి, వార్తాపత్రికల చిత్రాలు సేకరించి, బాధితుల కష్టాలపై నివేదిక రాయాలి.
• నిర్వచనం: భూకంపం అంటే భూమి అకస్మాత్తుగా కొద్ది సేపు మాత్రమే కంపించడం. భూమి లోపలి భూపటలం (Crust)లో ఉన్న లోతైన అలజడి వల్ల ఇది కలుగుతుంది.
• తరచుదనం:
  1. భూమిపై అన్నిచోట్లా భూకంపాలు ఎల్లప్పుడూ సంభవిస్తూనే ఉంటాయి
  2. చాలావాటిని మనం గమనించం. పెద్ద భూకంపాలు చాలా అరుదు.
• నష్టాలు: భవనాలు, వంతెనలు, ఆనకట్టలు, ప్రజలకు అపారమైన నష్టం. వరదలు, కొండచరియలు విరిగిపడటం, సునామీలు కూడా కలగవచ్చు.
• సునామీ ఉదాహరణ:
  1. 2004 డిసెంబరు 26న హిందూ మహాసముద్రంలో పెద్ద సునామీ సంభవించింది
  2. మహాసముద్ర తీర ప్రాంతాలన్నీ భారీగా నష్టపోయాయి.
• కృత్యం 8.6:
  1. ప్రపంచ రూపురేఖా పటంలో భారత తూర్పు తీరం, అండమాన్ నికోబార్ దీవులను గుర్తించాలి
  2. హిందూ మహాసముద్రం చుట్టూ నష్టపోయి ఉండే ఇతర దేశాలను గుర్తించాలి
  3. భారత్‌లో సునామీ విధ్వంసం గురించి పెద్దల నుంచి వివరాలు సేకరించాలి.
• [వెలుపలి సమాచారం: 2004 సునామీ ఇండోనేషియా సమీపంలో సముద్రగర్భ భూకంపం వల్ల వచ్చింది.]

భూకంపాలకు నిజమైన కారణం పూర్వం తెలియదు. అందుకే పురాణ కథలు ప్రచారంలోకి వచ్చాయి.

• పురాణ కథలు: భూమి ఎద్దు కొమ్ముపై నిలిచి ఉందని, ఎద్దు దాన్ని ఒక కొమ్ము నుంచి మరొక కొమ్ముకు మారిస్తే భూకంపం వస్తుందనే నమ్మకం ఉండేది. ప్రపంచంలో ఇతర చోట్ల కూడా ఇలాంటి కథలు ఉండేవి. ఇవి సత్యం కాదు.
• నిజమైన కారణం: భూమి పై పొర అయిన భూపటలం (Crust) లోపల లోతున జరిగే అలజడే ప్రకంపనలకు (Tremors) కారణం.
• భూమి నిర్మాణం (పటం 8.9): భూపటలం (Crust), భూప్రావారం (Mantle), బాహ్య కేంద్ర మండలం (Outer core), అంతర కేంద్ర మండలం (Inner core).
• పలకలు (Plates):
  1. భూమి వెలుపలి పొర ఒకే ముక్క కాదు
  2. ముక్కలుగా విడిపోయి ఉంటుంది. ప్రతి ముక్కను పలక (Plate) అంటారు. పటం 8.10లో యూరేషియన్ పలక, అరేబియన్ పలక, భారతీయ (Indian) పలక చూపారు.
• నిరంతర చలనం: ఈ పలకలు ఎల్లప్పుడూ కదులుతూనే ఉంటాయి. అవి ఒకదాన్నొకటి రాసుకుంటూ (Brush past) వెళ్ళినప్పుడు, లేదా ఢీకొని ఒక పలక మరొకదాని కిందకు వెళ్ళినప్పుడు (పటం 8.11) భూపటలంలో అలజడి ఏర్పడుతుంది. ఆ అలజడే భూ ఉపరితలంపై భూకంపంగా కనిపిస్తుంది.
• ప్రధాన కారణం: చాలా భూకంపాలు భూమి పలకల కదలిక వల్లే వస్తాయి.
• ఇతర కారణాలు: అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనం, ఉల్క (Meteor) భూమిని ఢీకొనడం, భూగర్భ అణు పేలుడు (Underground nuclear explosion) వల్ల కూడా భూమి ప్రకంపిస్తుంది. భూగర్భ పేలుళ్ళు కూడా కారణం కావచ్చు.
• అంచనా: భూకంపానికి కారణం ఖచ్చితంగా తెలిసినా, తదుపరి భూకంపం ఎప్పుడు, ఎక్కడ వస్తుందో ఇప్పటికీ ముందే చెప్పడం సాధ్యం కాదు.

భూకంపాలు పలకల కదలిక వల్ల వస్తాయి కాబట్టి పలకల సరిహద్దులే బలహీన ప్రాంతాలు.

• బలహీన మండలాలు: పలకల సరిహద్దులు భూకంపాలు ఎక్కువగా సంభవించే బలహీన ప్రాంతాలు. వీటిని భూకంప మండలాలు (Seismic zones) లేదా చీలిక మండలాలు (Fault zones) అంటారు.
• భారతదేశంలో ఎక్కువ ముప్పు ఉన్న ప్రాంతాలు:
  1. కశ్మీర్
  2. పశ్చిమ, మధ్య హిమాలయాలు
  3. మొత్తం ఈశాన్య ప్రాంతం (North-East)
  4. కచ్ రాణ్ (Rann of Kutch)
  5. రాజస్థాన్
  6. ఇండో–గంగా మైదానం. దక్షిణ భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలు కూడా ప్రమాద మండలంలో ఉన్నాయి (పటం 8.12: భారత పలక కదలిక).
• అభ్యాసం 10:
  1. భూకంపం వచ్చే అవకాశం ఉన్న భారతీయ రాష్ట్రాలు మూడు – జమ్మూ–కశ్మీర్ (కశ్మీర్), గుజరాత్ (కచ్), రాజస్థాన్
  2. ఈశాన్య రాష్ట్రాలు కూడా.
• తీవ్రత కొలత: భూకంపం శక్తిని రిక్టర్ స్కేలు (Richter scale)పై పరిమాణంగా (Magnitude) చెబుతారు. నిజంగా విధ్వంసకర భూకంపాల పరిమాణం రిక్టర్ స్కేలుపై 7 కంటే ఎక్కువ.
• భారత ఉదాహరణలు: భుజ్, కశ్మీర్ భూకంపాలు రెండింటి పరిమాణం 7.5 కంటే ఎక్కువ.
• [వెలుపలి సమాచారం:
  1. ఇటీవలి భారత భూకంప మండల పటంలో దేశాన్ని II, III, IV, V అనే నాలుగు మండలాలుగా విభజించారు (V అత్యంత ప్రమాదకరం). ఇది పుస్తకంలో లేదు. అలాగే ఈ రోజుల్లో పెద్ద భూకంపాలకు మూమెంట్ మాగ్నిట్యూడ్ స్కేలును ఎక్కువగా వాడుతున్నారు
  2. రిక్టర్ స్కేలు సాంప్రదాయికంగా ప్రసిద్ధం.]

భూకంప ప్రకంపనలను అధ్యయనం చేయడానికి శాస్త్రవేత్తలు ప్రత్యేక పరికరాన్ని వాడతారు.

• భూకంప తరంగాలు (Seismic waves): ప్రకంపనలు భూ ఉపరితలంపై తరంగాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి.
• సీస్మోగ్రాఫ్ (Seismograph):
  1. ఈ తరంగాలను నమోదు చేసే పరికరం. ఇది సాధారణంగా కంపించే కడ్డీ లేదా లోలకం (Pendulum). ప్రకంపనలు వచ్చినప్పుడు అది కంపించడం మొదలుపెడుతుంది. కంపించే వ్యవస్థకు ఒక పెన్ను అమర్చి ఉంటుంది
  2. దాని కింద కదిలే కాగితంపై పెన్ను తరంగాలను గీస్తుంది (పటం 8.13: తీగ, ఆధారం, లోలక గుండు, పెన్ను, తిరిగే డ్రమ్, చార్ట్ కాగితం).
• ఉపయోగం:
  1. తరంగాలను అధ్యయనం చేసి శాస్త్రవేత్తలు భూకంపం పూర్తి పటం (Map) తయారు చేయగలరు (పటం 8.14: భూకంప నాభి (Focus) భూమి లోపల
  2. దానికి నేరుగా పైన భూ ఉపరితలంపై భూకంప కేంద్రం (Epicentre)
  3. తరంగాలు ఉపరితలానికి చేరడం). దాని విధ్వంసక సామర్థ్యాన్ని కూడా అంచనా వేయవచ్చు.
• రిక్టర్ స్కేలు లక్షణం: డెసిబెల్ (Decibel) స్కేలులా రిక్టర్ స్కేలు సరళరేఖీయం (Linear) కాదు.
• ఉదాహరణ: పరిమాణం 6 ఉన్న భూకంపానికి పరిమాణం 4 ఉన్న భూకంపం కంటే ఒకటిన్నర రెట్లు విధ్వంసక శక్తి ఉండదు. నిజానికి పరిమాణంలో 2 పెరిగితే విధ్వంసక శక్తి 1000 రెట్లు ఎక్కువ. అంటే పరిమాణం 6 భూకంపం పరిమాణం 4 భూకంపం కంటే 1000 రెట్లు ఎక్కువ శక్తి కలది.
• అభ్యాసం 6:
  1. భూకంపం విధ్వంసక శక్తిని కొలిచే స్కేలు రిక్టర్ స్కేలు. రిక్టర్ స్కేలుపై 3 పరిమాణం గల భూకంపం సీస్మోగ్రాఫ్‌లో నమోదవుతుంది
  2. కానీ ఎక్కువ నష్టం కలిగించే అవకాశం లేదు (7 కంటే ఎక్కువ ఉంటేనే తీవ్ర విధ్వంసం). [పరిమాణం 3 నమోదవుతుందనే సంగతి సీస్మోగ్రాఫ్ అతి చిన్న ప్రకంపనలను కూడా నమోదు చేయగలదనే సాధారణ అవగాహన ఆధారంగా
  3. పుస్తకం స్పష్టంగా చెప్పలేదు.]

భూకంపాలను ముందే అంచనా వేయలేం, అవి అత్యంత విధ్వంసకరం కావచ్చు. కాబట్టి ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం ముఖ్యం. ముఖ్యంగా భూకంప మండలాల్లో నివసించేవారు ప్రత్యేక సన్నద్ధతతో ఉండాలి.

• మొదటి అవసరం: ఈ మండలాల్లో భవనాలు పెద్ద ప్రకంపనలను తట్టుకునేలా రూపొందించాలి. ఆధునిక భవన నిర్మాణ సాంకేతికత దీన్ని సాధ్యం చేస్తుంది.
• నిర్మాణం సరళంగా: నిర్మాణాన్ని సరళంగా ఉంచితే అది 'భూకంప సురక్షితం' (Quake Safe) అవుతుంది.
• నిపుణుల సలహా: అర్హులైన ఆర్కిటెక్టులు, నిర్మాణ ఇంజనీర్లను (Structural engineers) సంప్రదించాలి.
• పదార్థాలు: ఎక్కువ భూకంప అవకాశం ఉన్న ప్రాంతాల్లో బరువైన నిర్మాణ సామగ్రి కంటే మట్టి లేదా కలప వాడటం మంచిది. పైకప్పులు వీలైనంత తేలికగా ఉంచాలి. నిర్మాణం కూలినా నష్టం తక్కువగా ఉంటుంది.
• అల్మారాలు: బీరువాలు, అల్మారాలు గోడలకు బిగించి ఉంచితే సులభంగా పడిపోవు.
• వేలాడే వస్తువులు: గోడ గడియారాలు, ఫోటో ఫ్రేములు, వాటర్ హీటర్లు వంటి వాటిని భూకంపంలో ప్రజలపై పడకుండా ఎక్కడ పెట్టాలో జాగ్రత్తగా నిర్ణయించాలి.
• అగ్ని ప్రమాదం:
  1. భూకంపం వల్ల కొన్ని భవనాలు మంటల్లో చిక్కుకోవచ్చు
  2. కాబట్టి అన్ని భవనాలకు, ముఖ్యంగా ఎత్తైన భవనాలకు, పని చేసే అగ్నిమాపక పరికరాలు ఉండాలి.
• సంస్థ: రూర్కీలోని సెంట్రల్ బిల్డింగ్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (Central Building Research Institute, Roorkee) భూకంపాన్ని తట్టుకునే ఇళ్ళ నిర్మాణ సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేసింది.

భూకంపం సంభవించినప్పుడు కింది చర్యలు తీసుకోవాలి.

1. ఇంట్లో ఉంటే

• బల్ల (టేబుల్) కింద ఆశ్రయం తీసుకుని, కంపనం ఆగే వరకు అక్కడే ఉండాలి.
• పడిపోయే అవకాశం ఉన్న పొడవైన, బరువైన వస్తువులకు దూరంగా ఉండాలి.
• మంచంపై ఉంటే లేవకూడదు
• తలను దిండుతో కాపాడుకోవాలి.

1. బయట ఉంటే

• భవనాలు, చెట్లు, పైన ఉన్న విద్యుత్ తీగలకు దూరంగా ఖాళీ స్థలం చూసుకోవాలి
• నేలపై కూర్చోవాలి/వాలాలి (Drop to the ground).
• కారు లేదా బస్సులో ఉంటే బయటకు రాకూడదు. డ్రైవర్‌ను నెమ్మదిగా నడిపి ఖాళీ స్థలం వద్దకు తీసుకెళ్ళమని చెప్పాలి. ప్రకంపనలు ఆగే వరకు బయటకు రాకూడదు.
• అభ్యాసం 11: ఇంటి బయట ఉన్నప్పుడు భూకంపం వస్తే భవనాలు, చెట్లు, విద్యుత్ తీగలకు దూరంగా ఖాళీ స్థలానికి వెళ్ళి నేలపై కూర్చోవడం ప్రధాన జాగ్రత్త.
• లింకు: అగ్ని, వరద, సునామీ వంటి అనుబంధ ప్రమాదాలూ ఉండవచ్చు కాబట్టి అప్రమత్తంగా ఉండాలి.
• విస్తరణ కృత్యం 4: స్థానిక ప్రాంతంలో ప్రకృతి వైపరీత్యాల బాధితులకు సహాయం అందించే సంస్థ ఉందేమో తెలుసుకుని, భూకంప బాధితులకు వారు చేసే సహాయం, బాధితుల సమస్యలపై నివేదిక రాయాలి.
• పోలిక: మెరుపు సమయంలో బయట "చిన్న లక్ష్యం"గా కూర్చోవాలి, భూకంపంలో ఇంట్లో బల్ల కింద ఉండాలి, బయట ఖాళీ స్థలంలో ఉండాలి.

అధ్యాయంలో చివర ఇచ్చిన సారాంశం (What you have learnt), ముఖ్య పదాలు, అభ్యాసాల్లోని అంశాలు ఇక్కడ క్రోడీకరించారు.

• ముఖ్య పదాలు (Keywords): భూపటలం (Crust), నిరావేశం (Discharge), భూమి పలకలు (Earth's plates), భూకంపం (Earthquake), ఎలక్ట్రోస్కోప్ (Electroscope), మెరుపు (Lightning), పిడుగు రక్షక దండం (Lightning conductor), ఋణావేశం (Negative charge), ధనావేశం (Positive charge), రిక్టర్ స్కేలు (Richter scale), సీస్మోగ్రాఫ్ (Seismograph), ఉరుము (Thunder), ఉరుములతో తుఫాను (Thunderstorm), ఆవేశ బదిలీ (Transfer of charge), సునామీ (Tsunami), ప్రకంపన (Tremor).
• సారాంశం:
  1. కొన్ని వస్తువులను ఇతర వస్తువులతో రుద్ది ఆవేశపరచవచ్చు. ఆవేశాలు రెండు రకాలు – ధనావేశం, ఋణావేశం. సజాతి ఆవేశాలు వికర్షించుకుంటాయి, విజాతి ఆవేశాలు ఆకర్షించుకుంటాయి. రుద్దడం వల్ల ఏర్పడే ఆవేశాలు స్థిరమైనవి
  2. ఆవేశాలు కదిలితే విద్యుత్ ప్రవాహం. ఎలక్ట్రోస్కోప్ వస్తువు ఆవేశితమో కాదో తెలుపుతుంది. ఆవేశం ఆవేశిత వస్తువు నుంచి భూమికి చేరడం భూయోజనం. మేఘాలు–భూమి లేదా మేఘాల మధ్య విద్యుత్ విసర్జనం మెరుపును కలిగిస్తుంది. పిడుగుపాటు ప్రాణ, ఆస్తి నష్టం కలిగించగలదు
  3. పిడుగు రక్షక దండాలు భవనాలను కాపాడతాయి.
• భూకంప సారాంశం:
  1. భూకంపం భూమి అకస్మాత్తుగా కంపించడం
  2. భూపటలంలోని లోతైన అలజడి వల్ల వస్తుంది
  3. దాని సంభవాన్ని ముందే చెప్పడం సాధ్యం కాదు. భూకంపాలు భూమి పలకల సరిహద్దుల (చీలిక మండలాల) వద్ద ఎక్కువగా వస్తాయి. విధ్వంసక శక్తిని రిక్టర్ స్కేలుపై కొలుస్తారు
  4. 7 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పరిమాణం తీవ్ర నష్టం కలిగించవచ్చు. జాగ్రత్తలు తప్పనిసరి.
• అభ్యాసం 1: ఘర్షణ ద్వారా సులభంగా ఆవేశపడనిది: రాగి కడ్డీ.
• అభ్యాసం 2:
  1. గాజు కడ్డీని పట్టు వస్త్రంతో రుద్దితే కడ్డీ ధనావేశం పొందుతుంది
  2. వస్త్రం ఋణావేశం పొందుతుంది (సరైన ఎంపిక: కడ్డీ ధనావేశం, వస్త్రంపై ఋణావేశం).
• అభ్యాసం 3 (T/F):
  1. (a) సజాతి ఆవేశాలు ఆకర్షించుకుంటాయి – F
  2. (b) ఆవేశిత గాజు కడ్డీ ఆవేశిత ప్లాస్టిక్ స్ట్రాను ఆకర్షిస్తుంది – T
  3. (c) పిడుగు రక్షక దండం భవనాన్ని రక్షించలేదు – F
  4. (d) భూకంపాలను ముందే అంచనా వేయవచ్చు – F.
• అభ్యాసం 12: వాతావరణ శాఖ తుఫాను అంచనా వేసిన రోజు బయటకు వెళ్ళాల్సి వస్తే గొడుగు తీసుకెళ్ళకూడదు.
• విస్తరణ కృత్యం 1:
  1. నల్లా తెరిచి సన్నని నీటి ధార ఏర్పరిచి, ఆవేశిత రీఫిల్‌ను దగ్గరకు తెచ్చి ఏమి జరుగుతుందో గమనించి నివేదిక రాయాలి (ఫలితం పుస్తకంలో లేదు
  2. [వెలుపలి సమాచారం: నీటి ధార రీఫిల్ వైపు వంగుతుంది]).
• విస్తరణ కృత్యం 3:
  1. రాత్రి చీకటి గదిలో ట్యూబ్‌లైట్ ఆపి, ఆవేశిత బెలూన్‌ను ట్యూబ్‌కు దగ్గరగా తెస్తే మసక కాంతి కనిపిస్తుంది
  2. బెలూన్‌ను ట్యూబ్ పొడవునా కదిపితే కాంతి మారుతుంది. జాగ్రత్త: ట్యూబ్ లోహ భాగాలను, మెయిన్స్ తీగలను తాకకూడదు.
• వెబ్‌సైట్ సూచనలు: science.howstuffworks.com/lightning.htm, science.howstuffworks.com/earthquake.htm.

అధ్యాయం చివర భౌతిక శాస్త్రవేత్త సి.వి. రామన్ (చంద్రశేఖర వెంకట రామన్) గురించిన పెట్టెలో ఉన్న సమాచారం.

• పరిచయం:
  1. ప్రముఖ భారతీయ భౌతిక శాస్త్రవేత్త
  2. కాంతి పరిక్షేపణ (Scattering of light) రంగంలో విశేష కృషికి ప్రసిద్ధి.
• జననం:
  1. 1888 నవంబరు 7న తమిళనాడులో జన్మించారు. [వెలుపలి సమాచారం: తిరుచిరాపల్లి సమీపంలో
  2. ఈ వివరం పుస్తకంలో లేదు.] కాంతి, పదార్థం మధ్య పరస్పర చర్యపై అవగాహనకు ముఖ్య సేవ చేశారు.
• రామన్ ప్రభావం (Raman Effect) – 1928:
  1. ఒక యానకం (Medium)లోని అణువుల వల్ల కాంతి పరిక్షేపణం చెందినప్పుడు పరిక్షేపిత కాంతి తరంగదైర్ఘ్యంలో మార్పు వస్తుంది. ఈ దృగ్విషయం అణు, పరమాణు నిర్మాణాలపై లోతైన అవగాహన ఇచ్చింది
  2. వర్ణపటమాపకం (Spectroscopy) అభివృద్ధికి తోడ్పడింది.
• నోబెల్ బహుమతి: ఈ ఆవిష్కరణకు 1930లో భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి పొందారు. పుస్తకం ప్రకారం శాస్త్ర రంగంలో ఈ గౌరవం పొందిన మొదటి భారతీయుడు. [వెలుపలి సమాచారం: సైన్స్ విభాగంలో నోబెల్ గెలిచిన మొదటి ఆసియా వ్యక్తి కూడా.]
• వినియోగాలు: ఆధునిక స్పెక్ట్రోస్కోపీకి పునాది వేసిన ఈ పని రసాయన శాస్త్రం, పదార్థ విజ్ఞానం, వైద్యం వంటి రంగాల్లో ఉపయోగపడుతుంది.
• సంస్థ నిర్మాణం:
  1. బెంగళూరులో రామన్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (Raman Research Institute) స్థాపించారు
  2. తరతరాల భారతీయ శాస్త్రవేత్తలకు స్ఫూర్తినిచ్చారు.
• [వెలుపలి సమాచారం: భారతదేశంలో ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి 28న జాతీయ విజ్ఞాన దినోత్సవం (National Science Day) జరుపుకుంటారు – రామన్ ప్రభావం ప్రకటనకు గుర్తుగా.]